Muskiz

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Muskiz
 Bizkaia, Euskal Herria
Somorrostro desde El Campillo.jpg
Herria Gallartatik ikusia.
Muskizgo bandera

Muskizgo armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Bizkaia
Eskualdea Meatzaldea
Izen ofiziala Muskizko udal ikurrina.svg Muskiz
Alkatea Borja Liaño Abarrategui EAJlogo.jpg
INE kodea 48071
Herritarra muskiztar
Kokapena
Koordenatuak 43° 19′ 24″ N, 3° 07′ 18″ W / 43.323333333333°N,3.1216666666667°W / 43.323333333333; -3.1216666666667Koordenatuak: 43° 19′ 24″ N, 3° 07′ 18″ W / 43.323333333333°N,3.1216666666667°W / 43.323333333333; -3.1216666666667
Muskiz hemen kokatua: Bizkaia
Muskiz
Muskiz
Muskiz (Bizkaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 22 km2
Distantzia 26 km Bilbora
Demografia
Biztanleria 7.449 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -26)
% 49,56 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 50,44
Dentsitatea 338,59 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 15,93
Zahartze tasa[1] % 18,89
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 48,01
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 77,51 (2011)
Genero desoreka[1] % 8,9 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 13,67 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 23,35 (2010)
Euskararen erabilera %3,3 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.muskiz.org

Muskiz Bizkaiko ipar-mendebaldeko udalerri bat da. Administratiboki, Bilboaldea eskualdekoa da, zehatzago Meatzaldekoa; hala ere, historikoki, Enkarterrikoa izan da. 2016. urtean 7.449 biztanle zituen.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muskizko kostaldea.

Udalerria Bizkaiko kostaldeko mendebaldeko muturrean dago. Iparraldean Bizkaiko golkoa; hegoaldean Galdames; ekialdean Abanto-Zierbena eta Zierbena eta mendebaldean Kantabriako Urdialaitz ditu mugakideak.

Barbadun ibaiak udalerria zeharkatzen du. Honek Bizkaiko golkoan du ahoa, zehazki Zierbenarekin erdibanatua duen La Arena hondartzan.

Muskizko mendirik altuena hegoaldean dagoen Mello (626 m.) da. Beste mendi nagusiak Corbera haitza, (361 m.), Carrascal (269 m.), Ramos (229 m.) eta Janeo tontorrak (203 m.) dira.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muskizko hondartzaren ikuspegi panoramikoa.

Hona hemen Muskizko auzoak:[2][3]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinaroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinaroan autrigoiak bizi ziren eskualdean. Hala ere, arkeologia da gure bide bakarra Muskiz kokatzen den harana nolakoa zen ikertzeko. Horretarako Ramos haitzean ikerketutako aztarnak baino ez daude[4]

I. mendean Plinio Zaharrak Naturalis Historia bere liburuan adierazi zuen Kantabriako itsas parteak hainbeste burdina zuen, non burdinazkoa zen mendi malkartsu eta garaia bazegoen. Adituen ustez, horrek esan nahi zuen erromatarrek gertuko Trianon meategiak zituztela. Hala ere, Flaviobriga ondoan izanda ere ez da erromatar aztarnarik aurkitu Muskizen.

Erdi Aroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

IX. mendera arte ez dago Muskizi buruzko testurik. Alfontso III.a Asturiaskoaren kronikan, 880. urte ingurukoa, esaten da Alfontso I.a Asturiaskoak Karrantza eta Sopuerta birpopulatu zituela. Somorrostro Harana aipatzen duen lehendabiziko dokumentua 1068. urtekoa da.

Kristautasuna hedatu ahala, elementu berri bat agertu zen: elizak. Eskualdeko antzinakoenak Pobeñako Andra Mari eta Cardeokoa dira. XIII. mendean Haroko Diego Lopez II.ak, Bizkaiko Jaunak, 1212an Antso Ortiz Marrokin Montehermosokoari Somorrostro Haranean zenbait eliza (tartean San Juliangoa) eta Barbadun ibaitik itsasoratzen zen mea guztia zergapetzeko eskubidea eman zion.

Hala, Erdi Aroan, San Juliango parrokiaren ondoan kontzejua sortu zen. Hori Enkarterriko Somorrostro Haranaren zati bat zen. Somorrostro Harana bitan banatuta zegoen: alde batetik, Hiru Kontzejuak, eta bestetik, Lau Kontzejuak. Muskiz, Lau Kontzejuetako bat zen Zierbenako San Roman, Abantoko Santa Juliana (edo Susoko Abanto) eta Abantoko San Pedro (edo Yusoko Abanto) kontzejuekin batera.

Eskualdeak banderizoen arteko gudetan parte hartu zuen, Muskiz hiriburutzat zuen Salazar leinua 1256 inguruan agertu zen, bertako Muñatoizekin senidetu zenean. Muskizko banderizorik famatuena XV. mendeko Lope Gartzia Salazar izan zen, Istoria de las bienandanças e fortunas liburua idatzi zuena. Hark San Martin auzoko bere dorretxetik eskualdea kontrolpean zuen.

Salazartarrak ez ezik, ahaide nagusietan bazegoen besterik, banderizoak ere baziren Saltzedokoak, Marrokinekoak, Putxetakoak, Santelicesekoak eta Bañalesekoak. Guztira, 17 dorretxe zituen Muskizek.

Aro Modernoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVI. mendea industriaren mendea izan zen Muskizen. Indar hidraulikoak eta gabiak siderurgia izugarri aurreratu zuten, muskiztar askok ontzigintzan eta itsas arloko jardueretan lan egin zuten: itsasgizonak, pilotuak eta beste. Mende hartan San Nikolas kofradia sortu zen.

XVII. mendean, siderurgiak herriko jauntxoak aberastu zituen. Kontzejuko aberatsena Simon de la Quadra izan zen, El Pobalren eta Bilotxiko burdinolen jabea. Hala, botere-zentroa Muñatoizetik San Juanera aldatu zen. Kontzejua bost koadrilatan banatuta zegoen: (Rigada, El Valle, Memerea, San Julian eta Pobeña), eta gobernua Cruceron ezarri zen.

XVIII. mendea burokraziaren arrakastarena izan zen Muskizen. Sebastian de la Quadra Llarena Felipe V.aren ministro bihurtu (1736-1746) eta Villariasko markes izendatu zuten. Burdinaren salmentarekiko bere jarrerak Enkarterri eta Bizkaiko Jaurerria aurrez aurre jarri zituen.

Aro Garaikidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendean gertaera bik Muskizko historia aldatu zuten: karlistaldiek eta meatzaritzaren hazkundeak.

Lehen Gerra Karlistak antzinako Somorrostro Haranaren estruktura bukatu zuen, 1841ean, Muskizko San Julian udala eratu zuen eta antzinako kontzejua baztertu. Hirugarren Gerra Karlistan, Muskizen hiru guda izan ziren,izan ere, herria ezinbestekoa zen Bilbo kontrolatzeko. Herria neke eta estura handian ibili zen garai hartan, adibidez, San Juan Muskiz bonbardatu zenean. Somorrostro Proklamak (1876ko martxoaren 13a), Espainiaren batasuna aldarrikatu zuen, Hego Euskal Herriko foruak baztertuta.

Era berean, XIX. mendeko erdiaren ingurura arte, meategien jabetza herriarena bazen ere, foru-abolizioak hori aldatu egin zuen. Gainera, mende hartan, teknologiak ikaragarri aurreratu zuen. 1859an lehendabiziko meategia sortu zen eta 1868tik aurrera lau gehiago. Atzerritarrak ere etorri ziren burdina ustiatzera (Alfred Edwards, Triano Iron Ore, Mac Lennan, eta abar). Hazkunde horrek immigrazioa ekarri zuen Muskizera, eta berarekin batera, ideologia berriak (sozialismoa, komunismoa...).

XX. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XIX. mendean hasitako bidea sakondu zen XX. mendeko hasieran. Muskiz Enkarterriko beste herriak bezala, eta ideologia berriek bultzatuta, Enkarterriko Autonomia estatuaren proposamen batzarrean egon zen. Beste alde batetik, abertzaletasuna ere hedatu zen udalerrian.

Gerra Zibilean, herria Bilboren pentzutan egon zen berriz ere. Euzko Jaurlaritzak herrian aireportu bat eraiki zuen Bilbo defendatzeko. Hori zela eta, faxistek askotan bonbardatu zuen herria.

Frankismoak industrializazio berria ekarri zuen Muskizera, meak agortu ahala. Petronor eta CAMPSA konpainia kimikoek, besteak beste, Barbadun ibaiaren arroa betiko aldatu zuten. Industria horiek bertan diraute XXI. mendean ere.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muskizko biztanleria

Politika eta administrazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetan EAJ alderdia izan zen zinegotzi gehien eskuratu zituena, bost hain zuzen. Ezker abertzaleko Biltzen plataformak hiru zinegotzi eskuratu zituen, PSE-EEk eta EAk bina zinegotzi eta Por Muskiz Bai herri plataformak bat. Emaitza horiekin, EAJko Borja Liaño hautatu zuten alkate.

2015eko udal hauteskundeetan EAJk zinegotzi bat gehiago eskuratu zuen, ezker abertzaleak hiru zinegotziak mantendu zituen, PSE-EEK bere biak eta Por Muskiz Bai plataformak bat gehiago eskuratu zuen. Eusko Alkartasuna Euskal Herria Bildu koalizioan aurkeztu zen. Borja Liañok errepikatu egin zuen alkate gisa.

2015eko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muskizko udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV)
6 / 13
1.859 (% 45,97)
5 / 13
1.473 (% 34,75)
Euskal Herria Bildu (EH BILDU) (2015) / Biltzen (2011)*
3 / 13
847 (% 20,94)
3 / 13
782 (% 18,45)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
2 / 13
708 (% 17,51)
2 / 13
707 (% 16,68)
Por Muskiz Bai
2 / 13
561 (% 13,87)
1 / 13
483 (% 11,39)
Eusko Alkartasuna*
2 / 13
604 (% 14,25)
* 2011n ezker abertzalea Biltzen herri plataforma gisa aurkeztu zen
** 2015ean Euskal Herria Bildu koalizioan aurkeztu zen.
Datuen iturria: 2015eko eta 2011ko udal hauteskundeen behin-behineko emaitzak euskadi.eus webgunean

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Errepideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko Renfe Aldirien C-2 lineak geltoki bakarra du herrian:

Astelehenetik ostiralera 20 minutuko maiztasunaz ibiltzen da trena ordu gorietan, eta 30 minutukoaz egunaren gainontzeko orduetan. Larunbat eta igandeetan maiztasuna 30 minutukoa da. Horrez gain, ostiral eta larunbat gauetan gau jaia gaueko zerbitzuak eskaintzen dira.

Autobusa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:

  • A2336 Muskiz - EHU


Encartaciones S.A.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, Muskizen kirol elkarte asko daude, tartean:

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko zaindaria: San Juan Bataiatzailea (ekainaren 24). Herriko jai egun ofiziala.

Auzoetan:

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muskiztar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Muskiz Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa