Erandio

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Erandio
 Bizkaia, Euskal Herria
Erando Axpe Altzaga Arriaga.jpg

Erandioko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Bizkaia
Eskualdea Bilbo Handia
Izen ofiziala Escudo de Erandio.svg Erandio
Alkatea Aitziber Oliban Gutierrez (EAJ)
Posta kodea 48950
INE kodea 48902
Herritarra erandiotar, erandioztar
Kokapena
Koordenatuak 43° 18′ 17″ N, 2° 58′ 23″ W / 43.304722222222°N,2.9730555555556°W / 43.304722222222; -2.9730555555556Koordenatuak: 43° 18′ 17″ N, 2° 58′ 23″ W / 43.304722222222°N,2.9730555555556°W / 43.304722222222; -2.9730555555556
Erandio hemen kokatua: Bizkaia
Erandio
Erandio
Erandio (Bizkaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 17,56 km2
Garaiera 19 metro
Distantzia 8 km Bilbora
Demografia
Biztanleria 23.906 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -44)
% 48,99 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 51,01
Dentsitatea 1.361,39 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 6,91
Zahartze tasa[1] % 19,89
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 47,63
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 80,8 (2011)
Genero desoreka[1] % 9,05 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 13,62 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 24,76 (2010)
Euskararen erabilera %3,8 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.erandio.eus/

Erandio Bizkaiko ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Bilboko itsasadarraren eskuinaldean kokatua. Udalerriak 17,65 km2 ditu eta 2016. urtean 23.906 biztanle zituen.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakide ditu iparraldean Urduliz, Laukiz eta Berango; hegoaldean, Bilbo; ekialdean, Loiu eta Sondika; eta mendebaldean, Leioa, Getxo eta Bilboko itsasadarra.

Erandio da Bilbo Handiko Eskuinaldean izaera industriala duen udalerri bakarra da.

Herrigunea eta auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erandio ondorengo entitate historiko edo herriguneek osatzen dute:

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erandiogoikoaren ikuspegia.

Ez da ezagutzen noiz sortu zen Erandioko elizatea, baina badakigu XIX. mendera arte herriaren gune nagusia gaur egun Erandiogoikoa izenez ezagutzen den auzoaren inguruan hedatzen zena. Erandioko jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza izan zen mendeetan zehar, baina XIX. mendeko industrializazioarekin industria nagusituz joan zen.

Asua ibaiaren ertzeko zamaketa garabi bat.

Industriaren garapenarekin batera, Erandiogoikoa garrantzia galduz joan zen, herriko beste gune batzuen mesedetan. Gaur egun, Erandioko erdigunea Altzaga edo Desertu izeneko gunearen inguruan kokatzen da. 1924an, Bilbok Deustuko elizatea anexionatu eta hiru urtera, Erandioko Lutxana auzoa anexionatu zuen. Orduan Lutxanak 702 biztanle zeuzkan.

Bilboko biztanleriaren beharrizanak asetzeko, 1940an udalerriaren beste zati handi bat anexionatu zen eta azkenik 1966an Asua Haran guztia. 1983an, Bilbotik banandu ziren anexionatutako lurralde guztiak, besteak beste Erandio udalerria.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erandiok 23906 biztanle zituen 2016. urtean. Udalerriak XX. mendean izan zituen anexio eta desanexioen historiaren ondorioz, ez dago sasoi hartako populazio daturik.

1990eko hamarkadatik aurrera Erandio 25.000 biztanleren bueltan mantendu da, gora-behera txikiekin.


Erandioko biztanleria

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko maiatzaren 26ko hauteskundeen ondotik, Aitziber Oliban Gutierrez jelkidea da Erandioko alkate.

Udal hauteskundeak Erandion
Alderdi poltikoa 2019 2015 2011 2007 2003 1999 1995
Eusko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV) % 38,44 9 % 38,44 9 % 40,97 10 % 49,11 12 - - - - % 35,25 8
Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE) % 21,30 5 % 15,36 3 % 20,22 5 % 28,00 6 % 23,15 5 % 22,42 5 % 20,91 5
Euskal Herria Bildu (EH Bildu) / Bildu % 20,09 5 % 15,56 4 % 19,1 4 - - - - - - - -
Elkarrekin Podemos % 11,65 2 - - - - - - - - - - - -
Alderdi Popularra (PP) % 3,90 0 % 5,04 1 % 10,02 2 % 10,64 2 % 12,75 3 % 13,22 3 % 11,18 2
Ganemos - - % 19,17 4 - - - - - - - - - -
Irabazi - - % 3,89 0 - - - - - - - - - -
Escaños en Blanco – Aulki Zuriak (EB-AZ) - - - - - - - - - - - - - -
Ezker Batua-Berdeak (EB-B) - - - - % 4,48 0 % 6,2 1 % 8,46 1 % 5,89 1 % 10,94 2
Aralar - - - - % 2,45 0 - - - - - - - -
Eusko Alkartasuna (EA) - - - - - - % 3,55 0 - - - - % 6,34 1
Partido Nacionalista Vasco/Eusko Alkartasuna (PNV/EA) - - - - - - - - % 54,18 12 % 40,57 9 - -
Euskal Herritarrok (EH) - - - - - - - - - - % 16,15 3 - -
Herri Batasuna (HB) - - - - - - - - - - - - % 13,15 3
Nuevo Partido Socialista (NPS) - - - - - - - - - - - - % 0,24 0

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilbo eta Getxotik 8 kilometrora dago Erandio. Bi hiri horien artean egoteak eta XX. mendean zehar herriak izandako industria-garapen handiak sortutako hainbat beharrek eta premiak komunikazio egokiak sortaraztera bultzatu zuten udala. Horren ondorioz, Erandiok dauzkan komunikazio onak dira, besteak beste, Bizkaibus konpainiak Bilborekin lotzen du . Gainera, Bilboko metroari esker, ibilgailu pilaketek sortzen dituzten arazoei erantzuna eman zaie bai eta herritarren mugikortasuna handitu ere.

Mahastiak Goierrin.

Metroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Bilboko metroa»

Bilboko metroaren 1. lineak Erandio zeharkatzen du, eta udalerrian hurrengo geltokiak ditu:

Trena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskotrenen anezka zerbitzuak Lutxanako geltokia Sondikakoarekin lotzen du.

Autobusa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:


Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Andra Maria eliza, Erandiogoikoa auzoan.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erandioko Mertxe Bilbao[2] hiztunaren testigantza. Euskal Herriko Ahotsak[3][4] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Bizkaieraren parte den Txorierriko euskara[5][6] da Erandion kokatzen dena. Gaur egun erandioztarren % 25 inguru euskaldunak dira. 1996ko datuek diotenez, Asua eta Goierri auzoak dira euskaldunenak. Bertako jatorrizko hizkera mendebaleko euskara edo bizkaieraren aldaera da, mugakideak diren Leioa, Berango eta Derioko hizkerekin kidetutakoa hein handi batean. Iñaki Gamindek azken herri horietako aldaerak aztertu ditu.

Biblioteka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erandioko bibliotekak Altzagan eta Astrabuduan daude. Hauek dira helbideak:

  • Altzagako biblioteka: Jesus Aranburu kalea, 6/8. Tfnoa.: 944170071.
  • Astrabuduko biblioteka: Josu Murueta kalea. Tfnoa.: 944672946.

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erandio udalerriko Astrabudua auzoko jaiak.

Erandioztar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f   Euskal Herriari Begira Udalbiltza .
  2.   «Txorierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-09 .
  3.   «Erandio - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-09 .
  4.   «Etxean euskaraz, kalean erdaraz - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-09 .
  5.   «Txorierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-09 .
  6.   «Erandio - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-09 .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Erandio Aldatu lotura Wikidatan
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa