Ispaster

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Ispaster
 Bizkaia, Euskal Herria
Ispaster, Iglesia 1.JPG
San Miguel elizaren ikuspegia

Ispasterko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Bizkaia
Eskualdea Lea-Artibai
Izen ofiziala Escudo de Ispaster.svg Ispaster
Alkatea Jesus Maria Lekerikabeaskoa Arrillaga (EAJ-PNV)
Posta kodea 48280
INE kodea 48049
Herritarra ispastertar
Kokapena
Koordenatuak 43° 21′ 46″ N, 2° 32′ 35″ W / 43.362778°N,2.543056°W / 43.362778; -2.543056Koordenatuak: 43° 21′ 46″ N, 2° 32′ 35″ W / 43.362778°N,2.543056°W / 43.362778; -2.543056
Azalera 22,62 km2
Garaiera 110 metro
Distantzia 49 km Bilbora
Demografia
Biztanleria 719 biztanle (2016)
(Green Arrow Up.svg 14)
Dentsitatea 31,79 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 16,64
Zahartze tasa[1] % 20,96
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 100
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 76,4 (2011)
Genero desoreka[1] % 8,43 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 6,43 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 88,85 (2010)
Euskararen erabilera %73,5 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.ispaster.net

Ispaster Bizkaiko ipar-ekialdeko kostaldeko udalerri euskalduna da, Lea-Artibaiko eskualdekoa. 719 biztanle zituen 2016. urtean.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kostaldean, herriak Ogella hondartza dauka itsasoarekin muga. Hondartza harriz osaturik dago baina batzuetan itsasoak harea biltzen du bertan. Ez du itsasorako sarrera erosorik, hala ere, depresio karstiko baten kokaturiko lur emankorrak ditu, nekazaritzarako aproposak. Bereizgarri geologiko horren ondorioz, udalerriaren hegoaldeko paisaia, muinoz, kobaz eta trokaz osaturik dago.

Otoio (396 metro) eta Arterreta (251 metro) dira herriko tontorrik aipagarrienak.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Kantauri Itsasoa du udalerriak.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elexalde, Ispasterko udalerriaren gunea, XIX. mendeko lana da, askoz lehenagoko aztarnak daude bertan. Elizarekin angeluzuzena den plaza txiki batek, jauregi batek eta horren barruan dagoen udaletxeak osatzen dute. Elkarri atxikitako etxeak dauzkan kale estu bat plazaren alde zabalean amaitzen da.

Gainerako biztanleak baserrietako auzoetan, sakabanatuta, bizi dira. Auzo horiek bi aldetan bereizten dira: Goierrin eta Beterri.

  • Arropain: Lekeitioko hirigunearen ondoan kokatua.
  • Artika: mendialde batean kokatutako auzune zabala.
  • Barainka: udalerria Earekin lotzen duen mendi-lepo batean kokatua.
  • Elexalde Ispaster: udaletxea eta eliza dauden Ispasterko auzoburua.
  • Gallete: interes handiko baserriak dituen udalerriaren hegoaldean dago.
  • Kurtziaga: Lekeitiotik hur, Mendexak eta Amorotok mugatzen dute.
  • Gardata: XV. mendetik dokumentatutako auzo bildua.
  • Kortazar: ibarrean kokatutako auzo sakabanatua.
  • Larrinaga: Ogella eta Elexaldeko hondartzen artean kokatua.
  • Mendazoa: aldats gogor baten dagoen auzo txikia.
  • Solarte: Iluntzarreko mendialdean sakabanatutako baserri multzoa.
  • Soloaran: zentrotik hur baina Ispasterko alde altuan kokatua.[2]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019. urtean Ispaster herriak 741 biztanle zituen. Horietatik, %21,46ak 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotako herritarrak %8,37 ziren.[3]

Ispasterko biztanleria


Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historiaurrea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kobeaga I eta II (Barainka) aztarnategietan topatu dira giza hondarrik zaharrenak, baita Urtiagako kobazuloan, Jentilkoban (Iperratx, Solarte) eta Otoioko Jentilkoban (Artika). Lehenengo biak garrantzitsuenak dira: Kobeaga II Ispasterreko lehendabiziko populazio aztarna da. Mesolito garaiko arrantzaleen herrixka da, K. a. 3500 ingurukoa, Neolito hasi baino lehenxeagokoa. Kobeaga I-en aurkitu dira hezurrean egindako apaindura ugari, baita keramika aztarnak ere. Kronologian zalantzak daude, agian Brontze Aroko nekropolia izan zelarik.

Erdi Aroa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1334koa da lehendabiziko aipamen idatzia, Alfonso XI.a erregeak emandako agindu batean agertzen dena. Bertan, eskatzen du Lekeitioko elizari itzultzea Amoroto, Ispaster, Gardata eta Asumendiko monteroen hamarrenak edo diezmos. Izan ere, Ispaster elizate moduan antolatuta zegoen, eta horrek ekarriko zizkion sarritan ondoko uriarekin liskarrak, Lekeitiorekin alegia. Hau zerbait orokorra izan zen garai hartan Bizkaian, Lur Laua eta hirien arteko tira-birak hain zuzen ere.

Hala ere, Jaurerria gogorren astindu zuen liskar nagusia oinaztar eta ganboatarren arteko borroka izan zen. Ispaster oinaztarren aldekoa izan zen, Adán de Yarza familia, Agirreko jaunak eta Zubietakoak izan ere.

Aro modernoa eta garaikidea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uzta txarrak, epidemiak eta gerrak direla-eta, XX. mendea arte hazkunde demografikoa ez da sendoa izango. Nekazaritza eta abeltzaintza ziren jarduera nagusiak, arrantza Lekeitiorekin lotuago baitzegoen. Artoaren kultiboa gako nagusietakoa izan zen XVII. mendearen hasieran, eta zehazki herri honetan 1614tik aurrera. Honekin lotuta, errotak ugaritu egin ziren, eta herriak 4 eduki zituen 1630 inguruan. Gainera, lurralde hauetan zutik dirau Bizkaian dagoen haize-errota bakarrenetarikoa, Aixeder izenekoa, 1728 inguruan egindakoa.

XX. mendeko amaierara hurbilduz, 1980ko otsailaren 1ean herrian gertatu zen ETAk eragindako atentatua, sei guardia zibil erahilda eta etakide bat hilda (berak erabilitako lehergailuekin) gelditu zirelarik.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun, industrialde txiki batean "Onduvisa" enpresa eta "Lealde" kooperatiba daude. Turismoa da beste baliabide garrantzitsu bat, landa ostalaritzan Kurtxia, Logortza eta Natxiondo etxeekin eta bestela Zubieta jauregiko apartahotelarekin. 3 jatetxe daude bestela udalerrian.

Sektoreak honela banatzen ziren 2017an: Lehen sektorea %8,8; bigarren sektorea %29,2; hirugarren sektorea %58,4. Eraikuntza sektorea %3,6.[3]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Ispasterko alkatea Euzko Alderdi Jeltzaleko Jesus Maria Lekerikabeaskoa da.

Ispasterko udalbatza

Alderdia

Ispasterko udalbatza

Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
4 / 7
240 (% 51,95)
Herritarren Ahotsa (HA)
3 / 7
217 (% 46,97)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

2015eko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ispasterko udalbatza

Alderdia

Ispasterko udalbatza

Zinegotziak Boto kopurua
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
4 / 7
238 (% 56.67)
Herritarren Ahotsa (HA)
3 / 7
182 (% 43.33)
Datuen iturria: Hauteskundeen Emaitzen Artxiboa


2019ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan ziren emaitzak: EAJk 227 boto; Independenteek 193 boto; PPk boto bakarra.[4] Garbiñe Saenz de Buruaga Garralda izendatu zuten alkate.[5]

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ispasterko Juan Larrinaga[6] hiztunaren pasartea. Euskal Herriko Ahotsak[7][8] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Ispasterren euskaldunak %88,85 dira eta kale erabilera %73,5. Bertako euskara sortaldeko bizkaieraren barnean dago katalogatuta, Lea-Artibaiko hizkeran[9][10] hain zuzen.

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bertako Ipargorri kirol elkarteak Ispasterko Udala Sari Nagusia ziklo-kros lasterketa antolatzen du, urtero.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondare zibilean, aipatzekoak dira:

  • Arana jauregia. Eraikin barrokoa da.[11]
  • Villa Dolores[12]
  • Zubieta jauregia. Eraikin barrokoa. Patio bat dauka barruan. Fatxada erdian kanpandorrea dauka, eta albo banatan bi dorre. Aurretik han egondako Adan Yarzakoaren dorrearen arrastoak gordetzen dira oraindik.[13]
  • Aixpe Aurrokoa baserria
  • Kaltzada baserria[14]
  • Aizpe Haizea baserria. XVI. mende hasierako baserri gotikoa.[15]
  • Erkiagabekoa baserria
  • Erkiaga-erdikoa baserria. 1500. urte inguruko etxe gotikoa. 1788an aurrealdean atal barroko bat gehitu zioten.[16]
  • Aixeder errota. 1723tik 1751ra funtzionatu zuen bakarrik. Geroztik etxebizitza moduan mantendu da. Arkitektura gordetzen du bakarrik. Makinaria galdu egin zen.[17]
  • Udaletxea. 1813an frantsesek erre zuten eta 1817an berreraiki zuten.[18]

Erlijio-ondarearen artean, berriz:

  • San Migel eliza[19]
  • San Martin baseliza[20]
  • Santiago baseliza. Eraikin gotikoa da.[21]
  • Santa Kruz baseliza[22]

Azkenik, nabarmentzekoak dira Kobeaga I eta II eta Iperratxeko eta Otoioko Jentilkobak, bertan historiaurreko aztarnategiak topatu dituzte eta.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. Ispaster EODAn.
  3. a b «Web Eustat. Ispasterko datu estatistikoak» eu.eustat.eus . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  4. www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  5. «Ispasterko Udala - Antolaketa» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  6. «Larrinaga Atxabal, Juan - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-13.
  7. «Lea-Artibaikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-13.
  8. «Ispaster - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-13.
  9. «Lea-Artibaikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-13.
  10. «Ispaster - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-07-13.
  11. «Ispasterko Udala - Arana jauregia» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  12. «Ispasterko Udala - Villa Dolores» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  13. «Ispasterko Udala - Zubieta jauregia» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  14. «Ispasterko Udala - Kaltzada baserria» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  15. «Ispasterko Udala - Aizpe Haizea baserria» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  16. «Ispasterko Udala - Erkiaga-Erdikoa baserria» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  17. «Ispasterko Udala - Aixeder Errota» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  18. «Ispasterko Udala - Udaletxea» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  19. «Ispasterko Udala - San Migel parrokia» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  20. «Ispasterko Udala - San Martin baseliza» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  21. «Ispasterko Udala - Santiago baseliza» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.
  22. «Ispasterko Udala - Santa Cruz baseliza» www.ispaster.net . Noiz kontsultatua: 2020-03-23.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa