Busturia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Busturia
 Bizkaia, Euskal Herria
Madariagadorrea.jpg
Busturiko bandera

Busturiko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Bizkaia
Eskualdea Busturialdea
Izen ofiziala Bandera de Busturia.svg Busturia
Alkatea Aitor Aretxaga Telletxea EAJlogo.jpg
Posta kodea 480xx
INE kodea 48021
Herritarra busturiar
Kokapena
Koordenatuak 43° 22′ 58″ N, 2° 41′ 48″ W / 43.382777777778°N,2.6966666666667°W / 43.382777777778; -2.6966666666667Koordenatuak: 43° 22′ 58″ N, 2° 41′ 48″ W / 43.382777777778°N,2.6966666666667°W / 43.382777777778; -2.6966666666667
Busturia hemen kokatua: Bizkaia
Busturia
Busturia
Busturia (Bizkaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 19,6 km2
Garaiera - metro
Distantzia 28 km Bilbora
Demografia
Biztanleria 1.679 biztanle (2015) — (Red Arrow Down.svg -6)
% 49,73 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 50,27
Dentsitatea 85,66 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 3,12
Zahartze tasa[1] % 24,46
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 35,5
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 79,09 (2011)
Genero desoreka[1] % 5,13 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 12,41 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 64,39 (2010)
Euskararen erabilera

%

33,0 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.busturia.org

Busturia[2] Bizkaiko Busturialdea eskualdeko udalerria da. Oka ibaiaren mendebaldean kokaturik dago. Eskualdeko laugarren hiririk populatuena da, Bermeo, Gernika eta Mundakaren atzetik. Bost auzune daude: Axpe, Altamira, San Bartolome, San Kristobal eta Paresi. 19,56 km2-ko lur-azalera dauka, eta bere lurralde guztia Urdaibaiko Biosfera Erreserban du. 2015. urtean 1.679 biztanle zituen.

2009tik UEMAko mankomunitate euskalduneko partaidea da.

Busturiko Altamira auzoa Madariaga dorretxetik

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ezin daiteke jakin zehatz Busturiaren etimologia-jatorria zein den. Jakin-minak hainbat hipotesi sortu ditu. Hala, Koldo Mitxelenaren iritziz, Busturia “Bost-Uri” -tik dator. Bost uri horiek Busturia osatzen duten bost auzoak lirateke. Horietatik lau daude oraindik, eta nortasun berezia dute: Axpe, San Bartolome, San Kristobal eta Altamira. Hala ere, ez dakigu ziur bosgarren auzoa zein den. Joseba Agirreazkuenagak dioenez, Paresi izan liteke.

Maria Victoria de Gondra y Oraaren hipotesiak dioenez, Busturiko Elizatearen toponimiaren jatorria horixe izan daiteke. Hipotesi horren alde egiten du Axpeko Santa Maria eliz-parrokian, portadako tinpanoan dagoen armarriaren esangurak. Armarriak kuartel bi ditu: lehenengoan gaztelu bat dago, gainean bost zuhaitz eta azpian zaldi biren buruak; bigarrenean, herri bateko etxeak edo elizak ageri dira; eta, horrez gainera, bost zuhaitz eta garezur bat daude. Zuhaitzak elizatearen eta merindade osoaren sorburua diren bost hiriei ei dagozkie.

Juan Ramon de Iturrizak Historia General de Bizkaia lanean dioenez, Busturia izena eratorria da, eta “atxaren pean” (subtus penna) esangura du, XI. mendeko agirietan elizateari deitzeko esaera hori agertzen da eta. Kasu horretan pentsatzekoa da Axpe izenaz ari dela, hau da, Atx- (haitz) + pe (behe). Jaime de Querejetak, berriz, bere Diccionario onomástico y heráldico vasco lanean azaltzen duenez, baliteke Busturiaren oinarrian “ustu” (olo) eta “uri” (lekua) berbak egotea. Hortaz, honela itzuliko genuke: “basa-oloa dagoen lekua”.

Maria Victoria de Gondra y Oraak laugarren hipotesia aipatzen du. Hain zuzen, hipotesi hori Lidak egindako azalpena da, bost errekatxoren gainekoa: merindade osoa zeharkatzen dute, inguruko mendietatik jaitsita (Solluberen inguruan dauden Parezi, Mape, Zelendiaga, Matzarre eta Baldatika mendietatik) eta itsasorantz doaz. Azalpen horri jarraituta, Elizatearen izena merindadearen izenetik letorke. Lehenengo hipotesiaren arabera, ostera, merindadearen izena elizatearen izenetik letorke.

Lau teoria horiekin batera, Jacinto Gomez Tejedorrena dago. Idazle horren iritziz, gomutan izan behar da euskaraz “buztin” eta “uri” berbak daudela, eta Busturian buztin meta asko daudela. Horregatik, egile horrek itauntzen du ea ez ote duen “buztinaren uria” esangura edukiko.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehenengo historiaurreko erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Arkeologiak egin dituen aurkikuntzek egiaztatzen dute historiaurreko arbasoak bizi izan zirela Busturia elizateak hartzen dituen lurretan. Busturian, Moruzillo koba dago Jose Miguel Barandiaranek aurkitu zuena, 1924an. Haren sarrera lur pribatuetan dago, eta mendi barrura sartzen da, kareharrizko haitz urgondar baten azpitik. Ahoa triangelu itxurakoa da, eta 3,25 metro zabal eta 1,85 metro garai da. Jose Miguel Barandiaranek suharri batzuk topatu zituen bertan, landutakoak ziren, eta lekua Mesolitiko-Neolitiko aztarnategitzat hartu zuen. San Bartolome auzoan, Sorbituagako monolitoa dago, zutik dagoen hareharrizko bloke handi bat da eta haren neurriak hauek dira: 2,12 m. garai, 0,92 m. zabal eta, gehienez, 0,25 m. lodi. Goiko aldean eta albo banatan oso hozka bitxi batzuk ditu. Parezi auzoan, berriz, Burdin Aroko aztarna batzuk topatu dituzte, beharbada, Kristo Aurreko II. mendearen ingurukoak direnak.

Lehenengo erreferentzia dokumentalak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Busturiaren gaineko lehen agiriak XI. mendekoak dira. Iñigo Lopez eta Toda andreak —Bizkaiko jaun-andreak— Axpeko Santa Maria monasterioa dohaintzan eman zioten Garcia jaunari —euren laguna eta Arabako apezpikua zenari—, 1051ko urtarrilaren 30ean. Geroago, 1070. urtean, berriz, dohaintzan eman zioten Donemiliaga Kukulako monasterioari Madariagako jauregia bere lur eta landatze guztiekin, Sancho Iñiguez euren semearen arimaren otoitzean.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Busturiko biztanleria

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Busturiko alkatea Bilduko Miren Fatima Malexetxebarria da.

Busturiako udalbatza

Alderdia

2011ko maiatzaren 22

Zinegotziak Boto kopurua
Bildu
6 / 9
586 (% 56,73)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
3 / 9
369 (% 35,72)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
0 / 9
33 (% 3,19)
Alderdi Popularra (PP)
0 / 9
17 (% 1,65)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

Hedabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Axpeko Andra Mari eliza eta Busturiko udaletxea.

Busturiar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f   Euskal Herriari Begira, Udalbiltza, http://udalbiltza.eus/eu/euskal-herriari-begira .
  2. «Gogoratu behar da Busturia izenaren amaierako –a artikulua dela. Hortaz, udalaren izen osoa erabiltzean honakoa da bidea: Busturia, Busturiarekin, Busturian..., baina Busturiko, Busturitik, Busturira... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Busturi maitea, Busturi osoan, Gure Busturi hau...
    Euskaltzaindia: 145. araua: Bizkaiko herri izendegia.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Busturia Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa