Edukira joan

Larrabetzu

Koordenatuak: 43°15′39″N 2°47′46″W / 43.2609°N 2.796°W / 43.2609; -2.796
Wikipedia, Entziklopedia askea
Larrabetzu
 Bizkaia, Euskal Herria
Administrazioa
EstatuaEspainia
ErkidegoaEuskal Autonomia Erkidegoa
LurraldeaBizkaia
AlkateaAmaia Lekue Mezo (Euskal Herria Bildu)
Posta kodea48195
INE kodea48052
Herritarralarrabetzuar
Kokapena
Koordenatuak43°15′39″N 2°47′46″W / 43.2609°N 2.796°W / 43.2609; -2.796
Map
Azalera22 km²
Demografia
Biztanleria2.039 (2025:  −8)
alt_left 1.052 (%51,6) (%48,1) 981 alt_right
Dentsitatea92,68 bizt/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]		% 25,45
Zahartze tasa[1]% 21,55
Ugalkortasun tasa[1]‰ 52,04
Ekonomia
Jarduera tasa[1]% 82,94 (2011)
Genero desoreka[1]% 5,83 (2011)
Langabezia erregistratua[1]% 7,92 (2013)
Euskara
Euskaldunak [2]% 73.28 + % 12.69 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [3]% 47.3 (2021)
Etxeko erabilera [4]% 55.62 (2021)
Datu gehigarriak

Larrabetzu Bizkaiko erdialdeko Txorierri eskualdearen ekialdean kokaturiko udalerri bat da. Bere azalera 21,39 km² da,[5] eta 2022an 2.076 biztanle zituen[6].

Koldo Mitxelenak Apellidos Vascos liburuan[7] dioenaren arabera, Larrabetzua izena honela deskonposa liteke: larra (larre), be(he) (beheko aldea), -tzu (ugaritasuna adierazten duen atzizkia) eta -a (artikulua).

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erromatar garaiko aztarna

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lejarza mendian, 1777an, egun desagertuta dagoen txanpon multzo bat aurkitu zen. Ebro bailarako hirietako txanpon-etxeetan egindako 148 denario ziren baita zilarrezko eta bestelako metalezko pieza batzuk.[8]

« Ezin dugu pentsatu Larrabetzun Erromak eragin handia izan zuenik. Agian Bermeora bidean pasatu zirenekoa, baina zaia izango da arrastorik aurkitzea. Historiagile berak ...(Zugastiko basoan, Lizartza zeritzon tokian eta iturriaren inguruan, XVIII. Gizaldian, txanpon batzuk aurkitu zituzten, agian erromatarraren aztarna. Morga Azkenaurreko hilarria erromatar izenarekin eta hauek izango lirateke aztarna bakarrak) »
Sabin Arana Loroño (Larrabetzuri buruzko ikerketa lanean)

Erdi Aroa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1376ko abuztuaren 1ean, une horretan Bizkaiko jauna zen Joan I.a Gaztelakoak, hiribildua hil eta fundazio-gutuna eman zion San Emeterio eta San Zeledonio zin-elizan. . Hasiera batean “Barresonaga” izena hartu zuen.

Larrabetzua Bizkaiko jauna zen Joan I.a Gaztelakoak, emandako pribilegioaren eraginez eratu zen eta sortze-gutuna 1376ko abuztuaren 1ean sinatu zen San Emeterio eta San Zeledonio zin-elizan. Sortze-gutunak esplizituki adierazten du fundazio horren helburua inguruko biztanleak Ahaide Nagusien lapurreta eta indarkerien aurrean defendatzea dela. Hiribildua Larrabetzuko elizateko auzunearen erdian eraiki zen, gerora haren izena hartuz. Bere esparruan baziren zenbait arma-etxe sendo, esaterako, Adan de Yarza, Sarria, Zugasti baita Basaraz eta Goicolechea dorreak ere.[9]

XV. mendean, eskualdeko nobleen arteko bando gerrak Larrabetzun eragin zuten. Herria jaurerriaren eta tradizioaren aldekoak ziren Oñatiko bandoekin lerrokatu zen, hala ere, oinaztarren porrotaren ondoren, Larrabetzuren ondasun eta jabetzak Karlos I.a Espainako erregearen menpe geratu ziren.

Errege zinak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ibilbide zin-hartzailearen titulua Gaztelako erregeek zein Bizkaiko jaunek, edo haien ordezkariek, Bilbo, Goikolexea, Larrabetzu, Gernika eta Bermeon egiten zutenari dagokio. Honen helburua, Gaztelan erregea tronuratzen zuten bakoitzean, Bizkaiko biztanleekin leku horietako elizetan foruak mantenarazteko zina egitea edo berrestea zen. Zin hau erregeari inposatzen zitzaion betebeharra zen. erregeek lehen aldiz bisitatzen zituzten hirien ateen aurrean egiten ziren, agintarien eta bertaratutako bizilagun guztien aurrean.

Larrabetzun Jainkoaren aurrean zin egiten zuten San Emeterio eta San Zeledonio elizan esaten denaren arabera, elizaren kanpoaldean gaur egun ere kontserbatzen den granitozko mahaiaren gainean. Eszenaratze honekin errege eta erreginekiko zegoen errezeloa gainditu nahi zen. Kontuan izan behar da zin egiteari lotutako sinesmen erlijiosoek Jainkoa zeremonian egotearen bermea ematen zutela. Aldarrikapenetan, erregeek ere beraien arbasoek lur-eremuetako hirietako biztanleei emandako pribilegio, erabilera egokia egingo zitzaienaren zina egiten zuten.[10]

Gerra Zibila eta Burdin Hesia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko Defentsa Lerroa, Burdin Hesia izenez ezagunagoa. Bilboren eta inguruko herrien segurtasuna bermatzea helburu zuen 80 kilometroko erra itxurako defentsa lerroa, Zierbenatik Plentziako kostaraino. Sondikako aireportua, Zolloko urtegia eta Bilbo bera artilleriaren tiroetatik zaintzeko. Burdin Hesiak hainbat udalerri zeharkatzen zituen, besteak beste; Zeberio, Galdakao, Larrabetzu, Gamiz-Fika, Mungia, Loiu, Gatika, Sopela eta Berango.

Alberto Montaud Noguerol jeneralaren agindupean egina, Bilbo defenditzeko haren eraginkortasuna gero eta kritikatuagoa da. Mota horretako defentsa lerro estatikoa Lehenengo Mundu Gerran Frantziako agintari militarrek erabili zuten, eta Europako armadetako estatu nagusi gehienen gustukoa zen garai hartan, baina defentsa sistema zaharkitua zen jada, artilleria modernoagoaren eta orduan sortu berriak ziren hegazkinen erasoei aurre egiteko ez baitzen aproposa.[11]

1936an hasi ziren eraikitzen defentsa militarrerako egitura. Bilbo inguruetan bunker, lubaki, metrailadore eta bide mordoa eraiki ziren Euzko Jaurlaritzaren aginduz. Ez zuen luzaro iraun; aste gutxitan lortu zuten faxistek burdin gerrikoa eta Bilbo okupatzea. Porroterako erabakigarria izan zen Goikoetxea ingeniariak sistema osoaren xehetasunak etsaiei pasa izana.[12]

Lubakiek Larrabetzu zeharkatu zuten, beste hainbat herriren gisan, eta gotortu egingo ziren sarbideak. Hala, nahi izan eta aukeratu gabe, guda leku garrantzitsua bilakatu zen Larrabetzu, Burdin Hesiaren parte izate hutsagatik hasieran eta; gerora, faxistek, bertatik hautsi zutelako “apurtezina” zirudien defentsa lerroa. 1937ko uztailaren 11n, Bizkargi mendiaz jabetu zirela baliatuta, errebeldeek euskal armada Urkulu mendiko euren posizioetatik kanporatu zuten artilleria handiaren eta hegazkinen laguntzaz. Errepublikazaleen gaueko kontraerasoari aurre egin ostean, frankistek euskotarren defentsak hautsi zituzten hilaren 12ko goizean.[13]

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Larrabetzuren zabalera ( 21,39 km²)

Ingurune naturala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkargi eta Gaztelumendi mendiek inguratzen dute herria. Baso aberatsak daude herri osoan zehar alde batetik Morgara eta bestetik Galdakaora doazen mendi-ibilbideetan zehar zuhaitz espezie ugari aurkitu ditzakegu. %55a, [14] espezie exotikoak dira, pinudiak baina batez ere Eukaliptoak, azkar hasten diren zuhaitzak dira, mozteko denbora gutxi behar dutenak. Nahiz eta etekin ekonomikoa handitzen den, ingurumenarekiko inpaktu handia eragiten dute espezie horiek.

Udalerri mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mugakide hauek ditu: iparraldean Morga, hegoaldean Galdakao, ekialdean Zornotza eta mendebaldean Lezama.

Auzoak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Larrabetzuk ofizialki, ikuspuntu estatistikotik, bi auzo besterik ez du: Uria eta Goikoelexalde. 2015. urtera arte, Gaztelu ere auzo bereizitzat hartzen zen. Hala ere, herritarren artean auzogune gehiago bereizten dira:

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Biztanleriaren tamainaUrtea14001500160017001800190020002100189019201950198020102040LarrabetzuBiztanleriaren estatistikaHonako hau Wikidata bidez sortutako biztanleria grafiko automatiko bat da. Aldaketa bat egin beharrez gero, bertan egin dezakezu.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Larrabetzuko jarduera ekonomiko gehiena, %85,5, zerbitzuen sektorean egiten da. Larrabetzu herria oso bisitatua da, beraz, ostalaritza da bertako ekonomia eta inguruko herrietakoa sustatzen duen jardueretako bat. Sektore honek pisu handia du tokiko ekonomian, 190 denda daude zabalik, eta horietatik 15 tabernak dira, 2.076 biztanle dituen herri batentzat kopuru aipagarria. Bigarren sektoreak jarduera ekonomikoaren %11 baino ez du, eta lehen sektoreko jarduera beherantz doa.

Politika eta administrazioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alderdi Ploitikoa 2023 2019 2015
Botoak % Zinegotziak Botoak % Zinegotziak Botoak % Zinegotziak
Euskal Herria Bildu (EH Bildu) / Bildu 56,2 7 58,2 7 54,82 6
Partido Nacionalista Vasco (EAJ-PNV) 39,5 4 37,6 4 40,86 5

2015eko udal hauteskundeetan, Euskal Herria Bildu koalizio abertzaleak lehen BILDUk zituen sei zinegotziei eutsi zien. Euzko Alderdi Jeltzaleak bost zinegotzi lortu zituen, aurreko hauteskundeetan baino bi gehiago. Kontuan hartu behar da 2015ean, Larrabetzuko populazio-hazkundea medio, bi zinegotzi gehiago aukeratu behar zirela. Euskal Herria Bilduko Iñigo Gaztelu Bilbao aukeratu zuten alkate.

2019ko maiatzaren 29ko hauteskundeen ostean, EH Bildu koalizioak udal gobernuaren gehiengoa lortu zuen zazpi zinegotzirekin. 728 boto lortu zituen, emandakoen %58.2. ; Euzko Alderdi Jeltzaleak lau zinegotzi lortu ditu 470 botorekin, %37.6.

2023ko maiatzaren 28ko hauteskundeetan, EH Bilduk botoak galdu bazituen ere, zinegotzi kopuruari eutsi zion. Euzko Alderdi Jeltzaleak, berriz, 4 zinegotzi lortu zituen.[15] Ia bederatzi urte geroago, 2024an, Iñigo Gazteluk (EH Bildu) Larrabetzuko alkate izateari utzi zion. Amaia Lekuek hartu zuen lekukoa, eta zinegotzi berria, Mari Aiartza, izendatu ondoren, herriko historian emakumez soilik osatutako lehen udal gobernua sortu zen.[16]

Azpiegiturak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraioa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

N-637 autobiaren zatia den Txorierriko korridorea deiturikoak herria inguratzen du hegoaldetik. Larrabetzutik eta Erletxeraino hiru erreiko errepidez dago osatuta. 2003an inauguratu zenetik, urte osoan egunero trafiko handia jasaten duen errepidea da. Inguruko eta kanpoko herriek Bilbo hiriburuarekin eta Loiuko aireportuarekin duten komunikazioa erraztu du. Mendebaldetik iritsi ezkero, BI-3713 errepideak herrira eramaten gaitu. Lezamatik dator, eta herria zeharkatuz iparraldera Morgara eramaten du.

Autobusa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaibus hiri-arteko zerbitzuko hurrengo lineak udalerria zeharkatzen dute:

Grafikoan agertzen direnez gain, beste bi autobus zerbitzuk zeharkatzen dute herria.

  • Bizkaibus A3223 Bilbao - Larrabetzu. (Artxandako tunela jarraitzen duen ibilbidea)
  • Bizkaibus A2153 Bilbo -Txorierri - Larrabetzu ( Loiuko aeroportura doan zerbitzua, 2022an martxan jarritako linea)

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Larrabetzuko Cresen Bustinza[17] (Ahotsak proiekturako)

Txorierri osoan bezala, tokiko euskalkia mendebaldeko euskara da. [18][19][20]. Larrabetzuko biztanleen %73,77 euskal hiztunak dira. 2074 biztanleko eremuan 1.530 dira euskal hiztunak eta hauetatik 1.290 euskal alfabetatuak. [6]

Elkarteak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hori Bai gaztetxea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1960ko hamarkadan, frankismo garaian alegia, sortutako ekimena da. [23] Ofizialki, 1965. urtean inauguratu zen. Egoitzaren sorreratik, herriarentzat eta herriko biztanleria gaztearentzat zuzenduta egon dira bertatik hasi diren ekimen desberdinak; Futbol txapelketak, ikastaroak edota kanpamentuak bezalakoak. Hasiera batean herriko mugimendu politiko desberdinetako pertsonak batzen ziren bertan, EAJ, KAS edota ESB alderdietakoak.

1980ko hamarkadan Hori Bai gaztetxeak garai zailak bizi izan zituen. Bertako partaideen interesek talka egin zuten aldamenean dagoen Andra Mari elizako arduradunekin eta azkenik, tentsioak bitarteko, lokala itxi egin behar izan zuten. Hala ere, 1986an gazteek, espazioa berreskuratzea lortu zuten, eta berriz martxan jarri zuten, hainbat ekintza burutuz.

1990ko hamarkadan, Hori Bai gaztetxean egiten ziren kontzertuekin indar eta ospe handia hartu zuen Euskal Herri oson. Baina udaletxearekin izandako gaizki-ulertuak bitarteko hainbat debeku ezarri zitzaizkion. Nola edo hala, mugimenduarekin jarraitzea lortu zuten bertako gazteek, eta 2000ko hamarkadan, egoitza botatzeko ahalegin ugari egin ziren arren, gaur egun arte bizirik jarraitu izan du, eta oraindik, gazteen topaketarako gunea da.

Hedabideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aikor! hilabetekaria: Txorierriko eremuko herri aldizkaria, bertan argitaratzen den bakarra. Herriaren gertakizunak web gunean kontsultatu daitezke.[24]

Tradizioak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Bizkargi mendia.

Larrabetzu eta inguruko auzotan, urtero, jai desberdinak ospatzen dira. Maiatzetik Iraila bukaerara nabarmen. [25]

Kirola

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Instalakuntzak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Kirol Instalakuntzen mapa Larrabetzun ; Uria Auzotegian Ezkerrrean : Futbol Zelaia Erdigunean : Udal Igerilekuak eta frontoia

Kirol instalakuntzen artean, Futbol Zelaia, Udal igerilekua eta Frontoia azpimarra daitezke. Hirurak 1980. hamarkadan zabaldu ziren Carlos Mendiola alkatearen agintaldian. Guztiak dira erabilera publikokoak. Frontoiak zein futbol zelaiak berriztapenak izan dituzte azken urteetan, baina igerilekuak berdin jarraitu izan du urteetan zehar.

Uritarra futbol taldea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Errebale futbol zelaiko kanpoaldean dagoen irudia.

Uritarra Larrabetzuko futbol taldea da, Errebale zelaian jokatzen dute. 1947. urtean sortu zen; hala ere, hasierako urteetan lagunarteko partidak baino ez zituen jokatzen. 1949. urtean federatu ziren.Garai hartan, klubaren helburu nagusia futbol zelai bat eraikitzea eta talde lehiakor bat osatzea ziren. Horretarako, Larrabetzuko auzo bakoitzarekin talde bat osatu zuten, ondoren hauen arteko lehiaketa bat egin ahal izateko. Goikoelexalde, errebale edota andra mari auzoek, esaterako, honetan parte hartu zuten. Lehiaketa honetatik aukeratu zituzten uritarraren lehen taldea osatuko zituzten jokalariak. Historian klubak jolastu zuen lehen aldia 1949ko Irailaren 11n izan zen, Iturrigorriren aurka.[28]

Hainbat urtetan zehar, klubak gorabehera desberdinak izan zituen, baina aipatzekoa da 1955an San Mamesen jolastu zutela, 2. lurraldeko mailatik 1. mailara igotzeko, Gallartako klubaren aurka. Urteak pasatu ziren, eta etapa berri ea oparo bat hasi zela esan genezake. 1986. urtean gaur egun egoitza bezala duten Errebaleko futbol zelaia eraiki zen.[29] Hau aurrerapen handia izan zen klubarentzat, izan ere, garaiarte Athletic-en Lezamako instalazioetara joan behar zuten bai partiduak jolastera, eta entrenamenduetara ere. 2000. hamarkadan Tomas Undabarrenak presidentetza hartu zuenean, eta ondoren Jose Luis Sagastigordiak. Garai honetan, zelaia zaharberritzeaz gain, apostu handia egin zen gazteen taldeenganako, hauek sendotu nahi baitzituzten.

Azkenik, klubaren historian garairik gorena 2021. urtean eman zen, Ohorezko mailatik 3. RFEF mailara igor zirenean. Urte horretan partida bakarra galdu zuten, eta aipatzekoa da ligako azken partidan klasifikatu ahal izan zirela, Galdakaon aurkako Derbia irabazi ondoren.

Zerbitzuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hezkuntza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Eskolako Jolastokia

Larrabetzuko Eskola haur eta lehen hezkuntzako mailak eskaintzen dituen eskola publikoa da. Hezkuntza Proiektu zabala du eta bere xedea puntu hauetan zehazten da[30]:

  1. Ikasleen garapen emozionala bultzatzea, hazteko eta pertsona-arteko harreman positiboak eraikitzeko trebetasunak landuta; aldi berean zentzumen kritikoa garatuz eta auto-estimua areagotuz.
  2. Gure ikasleak giza eskubideen,balio etikoen eta askatasunaren errespetuan heztea, sexuaren,arrazaren edo erlijioaren araberako bazterketa-jokabideak ekiditeko.
  3. Ikasle guztien egiazko inklusioa xede duten hezkuntza proposamenak lehenestea eta beren gaitasunak ahal beste garatzea.
  4. Ikasleek besteak diren bezala onartzea lortzea,besteen jatorri sozialaz, generoaz eta pentsaeraz aurreiritzirik gabe.
  5. Hezkuntza-komunitateko kide guztien artean euskararen erabilera sustatzea.
  6. Irakasleei prestakuntza eta eguneratze jarraitua izateko aukera eskaintzea, ikastetxearen beharrak eta baliabideak kontuan hartuta.
  7. Ingurumenarekiko eta gizartearekiko konpromiso solidarioan heztea, gizabidezko ohiturak garatuta.
  8. Hezkuntza-komunitateko sektore guztien arteko komunikazioa eta lankidetza bermatzea proiektu itxaropentsu, parte-hartzaile demokratiko honetan integratuz.

Jantoki eredu osasuntsu, iraunkor eta parte-hartzailea bermatzen dute, bertan prestatutako janaria eskainiz, sasoiko eta bertako elikagai freskoen erabilera sustatuz. Hezkuntza proiektuan txertatutako zerbitzua  da,  inplikatu guztien elkarkidetasuna bermatuz. Begirale eta sukaldarien artean 14 langileko lan taldea osatzen dute.

Egunero 250 menu eskaintzen dira, jatorduak txanda desberdinetan eskainiz. Jasangarritasuna kontuan hartzen da, hondakinen kudeaketa kontzientea gauzatuz. [31] Jantoki zerbitzua guraso elkarteak kudeatutakoa da, hauek gauzatzen dituzte erosketak, kudeaketa ekonomiko zein neurtutako kontsumo bat gauzatzeko. Ikasleak ere aukera dute jangela eredu honetan parte hartzeko, baratzean zein hondakinen kudeaketan, hauek kontzientziatzea ekimenaren helburutako bat izanik.[32]

Kultur Etxea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Larrabetzuko Anguleri jauregia gaur egun herriko kultur etxea da eta hainbat zerbitzu eskaintzen ditu herritarrentzat. Kultura-ekipamendu honek hurrengo zerbitzuak batzen ditu: [33]

  • Kultur aretoa: batzarrak, kultur jarduerak, erakusketak, hitzaldiak edota bestelako ekitaldiak antolatzeko erabiltzen da.
  • Gazte informazio bulegoa: Gazteei informazioa eta aholkularitza ematen duena: prestakuntza, enplegua, enpresen sormena, aisialdia, solidaritatea...
  • KZ Gunea: Internet guztiontzat kultura zabaltzeko landutako zenbait programa EIG planaren baitan (Euskadi Informazioaren Gizartean) sailkatuta daude. Interneteko prestakuntza eta erabilera eskuratzeko doako zentroak.
  • Udal liburutegia: Hainbat zerbitzu eskaintzen ditu: liburuen kontsulta eta mailegua, hemeroteka eta Internet doan erabiltzeko aukera.

Ondarea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elizak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Larrabetzun bi eliza nagusi daude: herriko alde zaharrean dagoen Andra Mari eliza, bestalde, Larrabetzuko erdialdetik kilometro pare batera dagoen Goikolexea auzoko San Emeterio eta San Zeledonioren eliza. Honek garrantzi nabarmena izan du historian zehar, izan ere Bizkaiko jaunek eliza honetatik pasatu behar ziren,  foruak errespetatu eta beteko zituztela zin egiteko.

San Emeterio eta San Zeledonio eliza

San Emeterio eta San Zeledonio eliza, estilo gotikoko eraikina da, XV. mendea baino arinago eraikia. Era berean, XVII. mendean gaur egun duen nabea egituratzeaz gain, kanpai-dorrea ere eraiki zuten. [34] Eraikina, nagusiki hareharriz egina dago, eta goiko aldea adreiluz, portikoari dagokionez, elizaren kanpoaldea inguratzen duena, egurrez egina dago. Elizaren barruan, erretaula flamenko-hispaniar bat bereizten da.

1991. urtean, eliza zaharberritzeko lanak jarri ziren martxan eta barruko hormak egokitzeko lanak egiten ari zirenean, hainbat margo eta irudi azaldu ziren. Nabarmentzekoak dira aldarearen eskumako eta ezkerreko horman. Adituek egindako ikerketak Erdi Aroko pinturak direla ondorioztatu dute. Ate nagusitik sartu eta ezkerretara dagoenean, San Kristobal azaltzen da, erreka bat zeharkatzen eta aingeruez inguratuta. Eskumako hormako margolanean, zazpi bekatu kapitalen errepresentazio bat dago.

Landa-ondarea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Baserriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Kaltzada baserria

Larrabetzuren landa eremu osoan, baserrien presentzia nabarmena da, izan ere,XX. mendearen erdialdera arte herritarrak baserrian ekoiztutako horretatik bizi ziren nagusiki. Une ezberdinetan eraikitako baserriak dira eta bakoitzak bere garaiko ezaugarriak ditu. Egitura aldetik zaharrenak XVI. mendekoak dira.

Eraikinaren arkitektura eta barne banaketa aldatuz joan den arren eraikitzeko erabili diren material nagusiak zura eta harria izan dira. Baserriak landa zein herri eremuetan aurki ditzakegu. Labayru fundazioak Larrabetzuko Udalaren laguntzarekin 2022an argitaratu zuen Larrabetzuko baserriak eta etxeak liburuan, 1900 baino lehenago eraikitako 162 baserri dokumentatzen dira. .[35]

Kultura-ondarea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Donejakue bidea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Donejakue Bidea Larrabetzu-Bilbo etapa Lezama eta Zamudio zeharkatuz

Donejakue bideko kostaldeko bidea Larrabetzutik pasatzen da, zehazki Gernika-Bilbo etapan. Gernikako Foruen Plazatik hasita, etapa 15. kilometroan aurkitzen da, Goikoelexalde auzotik murgildurik Larrabetzuko eremuak zeharkatuz. San Emeterio eta San Zeledonio elizak bidean aurkitzen dira. Larrabetzutik bideak Bilboraino jarraitzen du Lezama eta Zamudio zeharkatuz. [36]

Bizkaiko Donejakue bidearen borondatezko zaintzaile elkarteak, Larrabetzun aurkitzen den aterpetxean izan diren erromesen inguruko datuak batu ditu hainbat urteetan, aterpetxea Apirilaren 1etik Urri bukaera-arte dago eskuragarri.Aterpetxea Bizkaiko Ospitale elkarteak kudeatzen du, Larrabetzuko Askatasunaren Esperantzan dago kokatua. Hogei erromes jasotzeko edukiera du eta hainbat zerbitzu eskaintzen ditu. [37]

Larrabetzuko alde-zaharra

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Larrabetzuko hirigune historikoa

Larrabetzuko hiribildua 1376an sortu zen, azkena Errigoiti eta Mungiarekin batera. Fundazioaren dokumentuak esplizituki adierazten du fundazio horren helburua dela inguruko biztanleak defendatzea Ahaide Nagusien lapurreten eta indarkerien aurrean.

Hiribildua kale bakar bat ardatz hartuta antolatu zen eliza eta etxeen orubeak kale horren alde banatan antolatuz. Etxeen atzealdean baratza gisa erabiltzen zen espazio bat zegoen, eta, kanpotik, espazio guztia, gaur egun galduta dagoen harresi baten barruan kokatzen zen.[38]

Hiribilduan hainbat eraikuntza azpimarragarri aurkitu daitezke. horietako bat Ikatza jauregia da. Kareharrizko harlangaitza eta harlandua uztartzen ditu, eta XVIII mendearen amaieran eraiki zen. Hiru ardatz bertikal ditu baoen antolamenduan; lehenengo solairuan, baranda forjatu bikaineko balkoi jarraitua du, eta, bigarren solairuan, landare-motiboak, motibo heraldikoak eta landa-eszena txikiak dituzten pinturak.

Anguleria jauregia XVII. mendean XVI. mendeko eraikin baten gainean berreraikitako etxea da. Deigarria da eraikinaren goiko solairuak estali eta harmailetako harlandu-kareleraino doan sarrera-patio arkupeduna. Irtengune hau lau zutabe lakar eta jabaloi baten gainean dago.

Hiribilduaren hegoaldeko muturrean Jasokundeko Parrokia. Eraikina Erdi Arokoa da, baina 1777 eta 1784 urteen artean berreraiki zuten, eragin neoklasiko sendoarekin. Oinplano lauangeluarra du eta burualde nabarmena duten hiru nabe. Erdiko gurutzadurako eta aldare nagusiko goialdeak gurutze latindarreko oinplano bat nabarmentzen du. Harlangaitzezko eta harlanduzko lanez osatuta dago. Sarrerak erdi-puntuko hiru hutsarte ditu eta aurrealdea oso soila da, lehen zatian agertzen den leihate biribila izan ezik. Gainean, erloju bat duen beste elementu itxi bat altxatzen da eta, gainean, kanpandorrea. Erretaula nagusia neoklasikoa da.[39]

Larrabetzuar ospetsuak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Argazki galeria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  3. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. ↑ «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  5. ↑ «Extensión Geográfica de los Municipios de Vizcaya/Bizkaia» www.infolaso.com (kontsulta data: 2025-11-19).
  6. ↑ a b Larrabetzuko datu estatistikoak. EUSTAT.
  7. ↑ (Gaztelaniaz) Michelena, Luis. (1973). Apellidos vascos. Txertoa ISBN 978-84-7148-008-8. (kontsulta data: 2025-11-13).
  8. ↑ (Gaztelaniaz) francis. (2014-03-22). «Tesorillo de Larrabezúa» Denarios Ibéricos (kontsulta data: 2025-11-13).
  9. ↑ «Donejakue Kostako bidea: 98. Larrabetzuko hirigune zaharra (Larrabetzu)» www.euskadi.eus (Kultura eta Hizkuntza Politika Saila) 2020-06-18 (kontsulta data: 2025-11-13).
  10. ↑ (Gaztelaniaz) «Iglesia de los santos Emeterio y Celedonio - Larrabetzu» Iglesias de Bizkaia (kontsulta data: 2025-11-14).
  11. ↑ Arizaleta, Mikel. (2007). «El «pacto» de Santoña» GARA (kontsulta data: 2025-11-14).
  12. ↑ Iñarra, Ane Zuazubiskar. (2016-07-19). «Hamar leku, 1936ko gerraz ikasteko» Berria (kontsulta data: 2025-11-14).
  13. ↑ «Jesus Urbieta - uztarria.com (Azpeitia)» www.uztarria.com (kontsulta data: 2025-11-14).
  14. ↑ .[Betiko hautsitako esteka]
  15. ↑ «2023(e)ko maiatzaren 28 ko udal hauteskundeak, emaitzak, Larrabetzu (Bizkaia). | EITB udal hauteskundeak» www.eitb.eus (kontsulta data: 2025-11-17).
  16. ↑ SL, TAI GABE DIGITALA. (2024-03-13). «Soilik emakumez osatutako lehen udal gobernua dauka Larrabetzuk» naiz: (kontsulta data: 2025-11-17).
  17. ↑ «Bustinza Etxeandia, Cresen - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-12-11).
  18. ↑ «Larrabetzu - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-12).
  19. ↑ Zuazo Zelaieta, Koldo. (2003). Euskalkiak: herriaren lekukoak. Elkar ISBN 978-84-9783-061-4. (kontsulta data: 2025-11-19).
  20. ↑ «Txorierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus (kontsulta data: 2018-11-12).
  21. ↑ «ARREKIKILI Euskara Taldea - Hasiera» www.arrekikili.org (kontsulta data: 2025-11-17).
  22. ↑ «Bihotz Bakartien Kluba» www.entzun.eus (kontsulta data: 2025-11-17).
  23. ↑ GURE HISTORIA. 2010-02-01 (kontsulta data: 2023-05-29).
  24. ↑ «Txorierriko albisteak - Aikor.eus» aikor.eus (kontsulta data: 2025-11-17).
  25. ↑ «Larrabetzuko Gida Turistikoa» calameo.com (kontsulta data: 2025-11-17).
  26. ↑ Baztarrika, Arantzazu. (2022-05-02). «Bizkargi eguna ospatuko da igandean» El Diario Vasco (kontsulta data: 2023-05-29).
  27. ↑ «San Isidro Eguna, Larrabetzun - Larrabetzu» Aikor.eus (kontsulta data: 2023-05-25).
  28. ↑ (Gaztelaniaz) HISTORIA DEL CLUB | Uritarra KT. (kontsulta data: 2023-05-25).
  29. ↑ «Supplemental Information 3: An excerpt from Data Downloads page, where users can download original datasets.» dx.doi.org (kontsulta data: 2023-05-29).
  30. ↑ Larrabetzuko Eskolaren Hezkuntza Proiektuaren xedeak. (kontsulta data: 2025-11-19).
  31. ↑ (Gaztelaniaz) «Consumo de productos de temporada y locales en un comedor escolar autogestionado | Ihobe» www.ihobe.eus (kontsulta data: 2025-11-19).
  32. ↑ Larrabetzuko eskola - Jantoki Proiektua. (kontsulta data: 2025-11-19).
  33. ↑ «Anguleriko Kultur Etxea (Larrabetzu)» www.kulturklik.euskadi.eus 2015-09-29 (kontsulta data: 2023-05-25).
  34. ↑ «Kultura Ondarea - San Emeterio eta San Zeledonioren Eliza» www.euskadi.eus (Kultura eta Hizkuntza Politika Saila) (kontsulta data: 2025-11-19).
  35. ↑ Larrabetzuko baserriak eta etxeak. , 11-17 or. ISBN : 978-84-19063-22-9..
  36. ↑ (Gaztelaniaz) «Etapa Gernika Larrabetzu Bilbao» Peregrinos por el Norte (kontsulta data: 2023-05-28).
  37. ↑ «Erromesen Aterpetxea Larrabetzun» Eroski Consumer (kontsulta data: 2025-11-19).
  38. ↑ «Larrabetzuko hirigune zaharra (Larrabetzu)» www.euskadi.eus 2020-06-18 (kontsulta data: 2025-11-19).
  39. ↑ «Igokundeko Ama Birjinaren eliza . Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus (kontsulta data: 2025-11-19).

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Larrabetzu&oldid=10493808"(e)tik eskuratuta