Kixmiren jaiotza eta Olentzeroren jatorria

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu

Kixmiren jaiotza eta Olentzeroren jatorria euskal mitologiako kondaira garrantzitsuenetako bat da. Bertan jentilek, Kixmi eta Olentzerok parte hartzen dute. Kondaira honek Olentzeroren jatorria azaltzen digu, bai eta euskal paganismoaren amaieraren hasiera eta kristautasunaren etorreraren berri eman ere.

Kondaira[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Batzuk diotenez, behinola, Aralar mendilerroan dagoen Martxabaleta izeneko zelaigunean jentilak euren festa paganoetako bat ospatzen zeudela dantzan ari omen ziren.[1]

Bat-batean, sortaldetik laino distiratsu bat euregana hurbilduz zetorrela ikusi zuten. Argi arraro hark erabat liluratu zituenez, lasterka eurekin bizi zen jentil zaharrena zenarengana aholku bila joan ziren, azken honek laino eta izarren inguruko jakitun ospea baitzuen.

Jentil zaharrak laino bitxi hura ikustean jentilen biltzarrari modu atsekabez zuzendu zitzaion:

- Ene semeok! - esan omen zien- Kixmi jaio da eta gure amaiera iritsi da. Nik ez dut gehiago bizi nahi. Horregatik, otoi, bota nazazue amildegitik behera.

Eta honela bada, jentil zaharraren nahia bete eta bertan behera amildu zuten, modu tragiko honetan heriotza topatuaz.

Bien bitartean laino distiratsua gero eta gehiago hurbilduz zihoan, jada babesleku bila ihesi zihoazen jentilen ikusmena bera ere itsutzen hasi zelarik.

Une hartan Arraztaran izeneko lekuan dagoen pagadi batetara ailegatu ziren. Lainoa haien denen gainean jarri bezain azkar, jentilak harri pilo baten pean lurperatuta gelditu ziren. Gaur egun harri pillo honi Jentilarri deritzaio, hots, Jentilen Harria.

Jentilen hizkuntzan Kixmi izena Kristo izenaren parekidea zen.

Halere, ez omen ziren jentil guztiak orduan hil izan, haietako bakar batek biziraun izan zuen. Jentil honek Euskal Herria osoan Kixmiren jaiotza iragartzen du, bere izena Olentzero da.

Ikus gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. 1916. urtean Zaldibia udalerriko artzain batek On Joxe Migel Barandiaran zenari kontatutako kondaira. Antologia de Fabulas, Cuentos y Leyendas del Pais Vasco. Luis de Barandiaran Irizar. Txertoa argitaletxea, 1984.