Shimon Peres

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Shimon Peres
Shimon Peres in Brazil-cropped.jpg
Knesseteko kide

1959ko azaroak 30 - 2006ko urtarrilak 17
Defentsa ministrorde

1959ko abenduak 21 - 1961eko azaroak 2
Defentsa ministrorde

1961eko azaroak 6 - 1963ko ekainak 26
Defentsa ministrorde

1963ko uztailak 1 - 1964ko abenduak 22
Defentsa ministrorde

1964ko abenduak 23 - 1965eko maiatzak 25
paper zorrorik gabeko ministro

1969ko abenduak 15 - 1969ko abenduak 22
Komunikazio ministro

1970eko irailak 1 - 1974ko martxoak 10
Elimelekh Rimalt - Aharon Uzan
Garraio eta Bide Segurtasuneko ministro

1970eko irailak 1 - 1974ko martxoak 10
Ezer Weizman - Aharon Yariv
Defentsa ministro

1974ko ekainak 3 - 1977ko ekainak 20
Moshe Dayan - Ezer Weizman
Israelgo lehen ministro

1984ko irailak 13 - 1986ko urriak 20
Yitzhak Shamir - Yitzhak Shamir
Kanpo Arazoetako ministro

1986ko urriak 20 - 1988ko abenduak 23
Yitzhak Shamir - Moshe Arens
Finantza ministro

1988ko abenduak 22 - 1990eko martxoak 15
Moshe Nissim - Yitzhak Shamir
Kanpo Arazoetako ministro

1992ko uztailak 14 - 1995eko azaroak 22
David Levy - Ehud Barak
Defentsa ministro

1995eko azaroak 4 - 1996ko ekainak 18
Isaak Rabin - Yitzhak Mordechai
Israelgo lehen ministro

1995eko azaroak 22 - 1996ko ekainak 18
Isaak Rabin - Benjamin Netanyahu
Kanpo Arazoetako ministro

2001eko martxoak 7 - 2002ko azaroak 2
Shlomo Ben-Ami - Benjamin Netanyahu
Israelgo lehen ministrorde

2001eko martxoak 7 - 2002ko azaroak 2
Knesseteko kide

2006ko apirilak 17 - 2007ko ekainak 13
Israelgo presidente

2007ko ekainak 13 - 2014ko uztailak 28
Moshe Katsav - Reuven Rivlin
Bizitza
Izen osoa Szymon Perski, שמעון פרסקי
Jaiotza Vishnyeva1923ko abuztuaren 2
Herrialdea  Israel
Heriotza Sheba Medical Center2016ko irailaren 28 (93 urte)
Heriotza modua berezko heriotza
Familia
Aita Yitzhak Perski
Ezkontidea(k) Sonia Peres  (1945 -  2011)
Seme-alabak
Familia
Hezkuntza
Heziketa New Yorkeko Unibertsitatea
Harvard Unibertsitatea
The New School
Hizkuntzak ingelesa
frantsesa
Hebreera
Lanbidea
Lanbidea politikaria eta diplomazialaria
Lantokia(k) Jerusalem
Jasotako sariak
Sinesmenak
Erlijioa judaismoa
Alderdi politikoa Kadima
Israelgo Alderdi Laborista
Rafi
Alignment
Mapai
IMDb nm0673364
Shimon Peres Signature.svg

Shimon Peres (hebreeraz שִׁמְעוֹן פֶּרֶס), jaiotzez Shimon Perske (Wieniawa, Polonia, egungo Vishniova, Bielorrusia, 1923ko abuztuaren 2a - Ramat Gan, 2016ko irailaren 28a[1]), Israelgo politikaria izan zen. 2007-2014 bitartean Israelgo presidentea izan zen, eta hiru alditan lehen ministroa. Hala ere, inoiz ez zuen hauteskunderik irabazi. 1994an, Bakearen Nobel Saria jaso zuen, Yitzhak Rabin eta Jassir Arafatekin batera, Osloko Ituna ekarri zuten negoziazioetan parte hartzeagatik[2].

Bizitza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Polonian jaio arren, 1934an sendia Tel Avivera joan zen, Erresuma Batuaren menpeko Palestinara[1]. Ben Shemen nekazaritza eskolan ikasi zuen, eta Alumot Kibbutzaren sortzaileetako bat izan zen, Galilean[2]. 1947an, David Ben-Gurionek Haganah talde paramilitarreko arduradun izendatu zuen[1]. 1948ko Arabiar-israeldar Gerran, errekrutamenduaren eta arma horniduraren ardura izan zuen[2].

1959an parlamentari aukeratu zuten, Mapai alderdiko kide zela[3]. 1959tik 1965era Defentsa ministrordea izan zen. 1965ean, Mapaitik atera zen eta Rafi alderdia sortu zuen. 1968an, Mapai eta Rafi batu ziren, Israelgo Alderdi Laborista sortzeko. 1970-1974 bitartean, Garraio ministroa izan zen, eta 1974-1977 urteetan Defentsa ministroa, Isaak Rabinen gobernuan[2].

1984tik 1986ra lehen ministro izan zen, Yitzhak Shamir, Likud alderdiko buruzagia, lehen ministrordea zuelarik. Laboristen eta Likuden artean sinatutako akordioa kontuan izanik, 1986an Shamirren esku utzi zuen gobernua. 1986-1988 urteetan, Kanpo Arazoetako ministroa izan zen, eta 1988-1990 urteetan Finantza ministroa, Shamirren agindupean. 1990. urtean, bertan behera geratu zen laboristen eta Likuden arteko akordioa eta Peresek uko egin zion Shamirrekin gobernua osatzeari.

Shimon Peres 2001ean. Atzean Jassir Arafat

1992an galdu zuen alderdiaren buruzagitza, Isaak Rabinek eskuratu baitzuen. Peres izan zen Ekialde Hurbileko bakearen bultzatzaile nagusietako bat. 1993an, Peres, Rabin eta Arafatek Printzipioen Deklarazio bat izenpetu zuten Washingtonen, Palestinaren etorkizuneko autonomia eta Gaza eta Jerikotik israeldar gudarosteak ateratzea aurreikusten zituena. Isaak Rabin atentatuz hil zutenean, Peresek hartu zuen israeldar gobernuaren buruzagitza, eta orobat hartu zuen Defentsa ministerioa.

1996ko hauteskundeetan kargua galdu zuen, Benjamin Netanyahu eskuindarrak irabazi baitzituen. Bere alderdikide Ehud Barak heldu zelarik agintera 1999an, Eskualde Lankidetzako ministro izendatu zuten. 2000ean, Intifadaren berpiztea eta gobernu laboristaren krisia zirela-eta, hauteskundeak aurreratu ziren eta Likud-en buruzagiak irabazi zituen, Ariel Sharonek. Sharonek batasun nazionaleko gobernu bat sortu zuen, eta lider laboristak proiektuan parte hartzera gonbidatu zituen. Era horretan, Peresek Kanpo Arazoetako ministerioa eskuratu zuen.

2005eko abenduan, Kadima alderdi berrian sartu zen. 2007an, Israelgo presidente izendatu zuten, eta 2014 arte egon zen agintean. 2016ko irailaren 13an, istripu zerebrobaskular larria izan zuen, eta irailaren 28an hil zen[4].

Bestelakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1996an BartzelonaHizkuntza Eskubideen Deklarazio Unibertsala babestu zuten pertsona ospetsuetako bat izan zen.[1]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Shimon Peres Aldatu lotura Wikidatan