Theodore Roosevelt

Wikipedia(e)tik
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Theodore Roosevelt
Theodore Roosevelt 1901-08.jpg
member of the New York State Assembly


Filipinetako gobernadore nagusia


Assistant Secretary of the Navy

1897ko apirilak 19 - 1898ko maiatzak 10
William McAdoo - Charles Herbert Allen
Governor of New York

1899ko urtarrilak 1 - 1900eko abenduak 31
Frank S. Black - Benjamin Barker Odell, Jr.
25. Ameriketako Estatu Batuetako presidenteordea

1901eko martxoak 4 - 1901eko irailak 14
Garret Hobart
26. Ameriketako Estatu Batuetako presidentea

1901eko irailak 14 - 1909ko martxoak 4
William McKinley - William Howard Taft
Bizitza
Jaiotza New York eta New York1858ko urriaren 27a
Herrialdea  Ameriketako Estatu Batuak
Lehen hizkuntza ingelesa
Heriotza Oyster Bay1919ko urtarrilaren 6a (60 urte)
Hobiratze lekua Youngs Memorial Cemetery
Heriotza modua berezko heriotza (tronbosi koronarioa)
Familia
Aita Theodore Roosevelt Sr.
Ama Martha Bulloch Roosevelt
Ezkontidea(k) Alice Hathaway Lee Roosevelt  (1880ko urriak 27 -  1884ko otsailak 14)
Edith Kermit Carow Roosevelt  (1886ko abenduak 2 -  1919ko urtarrilak 6)
Seme-alabak
Anai-arrebak
Hezkuntza
Heziketa Harvard College
Harvard Unibertsitatea
Columbiako Unibertsitatea
Hizkuntzak ingelesa
frantsesa
alemana
italiera
Irakaslea(k) Yamashita Yoshiaki
Lanbidea
Lanbidea esploratzailea, historialaria, saiakeragilea, idazlea, politikaria, judoka, autobiografialaria, rancherra, boxeolaria eta naturalista
Jasotako sariak
Nominazioak
Kidetza Amerikako Sozietate Filosofikoa
Phi Beta Kappa Society
Zerbitzu militarra
Adar militarra Ameriketako Estatu Batuetako Armada
Gradua koronel
Gatazka Espainia-Estatu Batuak Gerra
Sinesmenak
Erlijioa Continental Reformed churcha
anglikanismoa
Alderdi politikoa Ameriketako Estatu Batuetako Alderdi Errepublikanoa
Theodore Roosevelt Signature-2.svg

Theodore Roosevelt, (New York, 1858ko urriaren 27a - Oyster Bay, New York, 1919ko urtarrilaren 6a), Estatu Batuetako 26. presidentea. Politikari populista eta ekintzazalea, batzuek inperialismo estatubatuarraren aitatzat jotzen dute. 1904an Bakearen Nobel Saria jaso zuen.

Franklin Delano Roosevelten lehengusua zen. Ipar Amerikan XVII. mendean egokitu zen familia holandar batean sortua,Harvard Unibertsitatean egin zituen ikasketak. Itsas armadako idazkaria izan zen MacKinley lehendakari errepublikarrarekin (1897) eta Espainiaren aurkako gerra prestatu zuen Kuban (1898). New York-en gobernadore hautatu zuten (1898-1900), eta McKinley-ren lehendakariordea izan zen 1900etik aurrera. Hura hil zutenean egin zuten lehendakari, eta 1904ko hauteskundeetan lehendakari aukeratu zuten.

Kapitalisten ekimena eta langileen interesak bateratzen saiatu zen, eta debekatu zion gudarosteari gizarte-gatazketan parte-hartzea. Naturaren baliabideak erabiltzeko arau bereziak bideratu zituen, eta kontrolpean ezarri zituen janari- eta farmazia-industriak. Kanpo-arazoetan autoritarismo eta bortxazko neurriak hartu zituen. Panamaren eta Kolonbiaren arteko bereizketa bultzatu zuen ubidea lasaiago eraiki ahal izateko, eta mundu osora zabaldu zuen Estatu Batuen interbentzio-politika (1904, bitarteko lanak Errusiaren eta Japoniaren arteko gerran, Hagako Nazioarteko Epaitegiaren bermea 1906, Algecirasko Konferentzia...

Hagako Nazioarteko Epaitegia bultzatzeagatik, Bakearen Nobel saria eman zioten. William Tafti lagundu zion 1908ko hauteskundeetan, baina arian-arian elkarrengandik urrundu ziren. 1912an errepublikarrek Taft moderatua nahiago izan zuten Theodore Roosevelt baino, eta haren ingurura bildu ziren alderdiko progresistak. Zatiketa hartaz baliatu zen Wilson demokrata hauteskundeak irabazteko. Lehen Mundu Gerran, Roosvelt-ek biziki kritikatu zuen Wilson lehendakariak 1914-1917 bitartean neutraltasunaren alde bideratu zuen politika.

Makila Handiaren politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

"Ez da egia Estatu Batuek mendebaldeko hemisferioko beste nazio batzuen lurrak nahi dituztela edota haietarako proiektuak dituztela (...).

Gure herrialdeak nahi duen bakarra inguruko herrialdeetan ordena eta oparotasuna dagoela ikustea da (...) Nazio batek erakusten badu eraginkortasunez eta arrazoiz jokatzeko gai dela (...), ordenari eusten badio eta bere betebeharrak betetzen baditu, ez da zertan izan Estatu Batuen esku-hartzearen beldur. Gaitzak kronikoak badira eta gaitasunik erakusten ez badute, berriz, (...), bai Amerikan, bai beste leku batzuetan, esku-hartzea eragingo dute (...).

Monroe Doktrina baieztatuz, Kuban, Venezuelan eta Panaman hartutako neurrien bidez, eta Ekialde Urrunean gerra mugatzeko ahaleginak eginez eta Txinako merkatua zabalduz, gure interesak eta gizadi osoarenak defendatuko ditugu (...)."

Theodore Roosevelt lehendakariaren urteko mezua, 1904ko abenduak 6.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Theodore Roosevelt Aldatu lotura Wikidatan

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Biografia Artikulu hau biografia baten zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.