Gaztelu (Gipuzkoa)

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Artikulu hau Gipuzkoako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Gaztelu (argipena)».
Gaztelu
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Gaztelu gipuzkoa 001.jpg
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Tolosaldea
Izen ofiziala Gaztelu
Alkatea D. Mikel Belloso Arsuaga (en) Itzuli
Posta kodea 20491
INE kodea 20907
Herritarra gazteluar
Kokapena
Koordenatuak 43° 06′ 59″ N, 2° 01′ 22″ W / 43.1164°N,2.0228°W / 43.1164; -2.0228Koordenatuak: 43° 06′ 59″ N, 2° 01′ 22″ W / 43.1164°N,2.0228°W / 43.1164; -2.0228
Azalera 9,15 km2
Garaiera 462 metro
Distantzia 32 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 165 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -4)
Dentsitatea 18,03 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 13,33
Zahartze tasa[1] % 22,99
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 121,21
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 80 (2011)
Genero desoreka[1] % -12,5 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 7,06 (2013)
Kultura
Euskaldunak[1] % 99,34 (2010)
Euskararen erabilera[2] % 98,3 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1995 Leaburu-Gaztelutik banaketa. urtea

Gaztelu Gipuzkoako ekialdean eta Tolosaldea dagoen landa-udalerri txiki eta euskalduna da. 165 biztanle zituen 2016. urtean.

Nafarroako mugan egonda, historian zehar hainbat liskar eduki izan ditu, izan ere herriaren izenak iraganaldi militar hori iradokitzen du.

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Belauntza eta Elduain, hegoaldean Orexa eta Lizartza, ekialdean Berastegi eta mendebaldean Leaburu mugakide ditu.

Bestela, bi barrendegi txiki ditu Leitzaldeko (Nafarroa) mugan.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1374 urtean Tolosa herriari lotu zitzaion, erasoetatik nolabaiteko babesa lortzearren. Arriskua igarota, 1845 urtean banandu eta alkatea lortu zuen. 1966 urtean Leabururekin batu eta Leaburu-Gaztelu udalerria osatu zuen. Biztanleen eskaerei erantzunez, 1995 urtean berriro banandu eta udalerria osatu zuen.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an 166 biztanle zituen, eta horietatik %21,08k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %4,22 ziren.[3]

Gazteluko biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2017an honela banatzen ziren sektoreak: lehen sektorea %18,2. Bigarren sektorea %1,5. Hirugarren sektorea %68,7. Eraikuntza %11,6.[3]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko udal hauteskundeetan EH Bilduk 57 boto lortu zituen (4 zinegotzi) eta independenteek (Udaberri Taldea)[4] 38 boto (zinegotzi 1).[5] Gari Aranzabal izendatu zuten alkate.[6]

2019ko udal hauteskundeetan EH Bilduk 42 boto lortu zituen.[7] Edurne Gartzia izendatu zuten alkate.[8]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gazteluko Josefa Agustina Barriolaren[9] testigantza, herrian euskarak zuen egoeraren eta gaztelaniaren prestigioaren ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak[10][11] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Gazteluko euskara[12] gipuzkeraren aldaera da, eta Tolosaldeko euskara hain zuzen. Beterriko hizkerekin batera, Erdiguneko azpieuskalkia[13] osatzen du. 2016an herritarren %90,57 euskalduna zen.[3]

Ondasun nabariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaztelu XX. mende hasieran

Gazteluar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Joxe Mari Aranalde (1933-2005), idazle, bertsozale eta euskaltzaina.
  • Joxe Gabirondo. Segalaria. Euskal Herriko txapeldun izana.
  • Mikel Aranalde. Segalaria. Euskal Herriko txapeldun izana.
  • Andoni Goikoetxea. Segalaria.
  • Andoni Zabala. Palista.
  • Jon Goikoetxea.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Asuntzioko eliza

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «UEMA-Atlasa» Euskararen erabilera (UEMA).
  3. a b c «Web Eustat. Datos Estadísticos de Gaztelu» www.eustat.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  4. «Udal hauteskundeak 2015 - Gaztelu - Tolosaldeko ataria» ataria.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  5. www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  6. «Gari Aranzabal izango da alkate Gaztelun - Gaztelu» Tolosaldeko ataria . Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  7. www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  8. «Edurne Gartziak hartuko du alkate makila - Gaztelu» Tolosaldeko ataria . Noiz kontsultatua: 2020-04-12.
  9. «Barriola Mintegiaga, Josefa Agustina - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-26.
  10. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-26.
  11. «Eskolan maistra erdaldunak - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-26.
  12. «Gaztelu - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-05.
  13. «Erdigunekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-05.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa