Orexa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Orexa
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Santa Kutz Orexa.jpg
Santa Kutz eliza eta Orixeren omenaldia

Orexako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Tolosaldea
Izen ofiziala Orexa
Alkatea D. Eneko Maioz Ganboa (en) Itzuli
Posta kodea 20490
INE kodea 20060
Herritarra orexar
Kokapena
Koordenatuak 43° 05′ 39″ N, 2° 00′ 41″ W / 43.0942°N,2.0113°W / 43.0942; -2.0113Koordenatuak: 43° 05′ 39″ N, 2° 00′ 41″ W / 43.0942°N,2.0113°W / 43.0942; -2.0113
Azalera 5,85 km2
Garaiera 421 metro
Distantzia 36 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 121 (2019)
Red Arrow Down.svg-2 (2018)
alt_left 54 (%44.6)67 (%55.4) alt_right
Dentsitatea 19,49 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 46,99
Zahartze tasa[1] % 14,59
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 137,93
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 87,5 (2011)
Genero desoreka[1] % 3,17 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 5,74 (2013)
Kultura
Euskaldunak[1] % 92 (2010)
Euskararen erabilera[2] % 80,4 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1845. urtea
Webgunea http://www.orexa.net

Orexa Gipuzkoako ekialdeko udalerri bat da, Tolosaldekoa. Nafarroa Garaiarekiko mugan dago. 114 biztanle zituenez 2016. urtean, probintziako herri txikiena zen. Itsas mailatik 421 metrora dago, eta 5,8 kilometro koadro ditu.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lapurretei aurre egin ezinik, eta inguruko beste herri asko bezala, Orexa Tolosa hiribilduari lotu zitzaion 1374. urtean, nahiz eta autonomia administratibo eta ekonomikoari eutsi zion. 1714. urtean, berriz, herria bereizteko ahaleginetan hasi zen baina ez zuen 1845. urtera arte lortu, udal legea indarrean sartzean,hain zuzen ere. Hala ere, Tolosak izan zuen handik aurrera ere herriaren ordezkaritza Gipuzkoako Batzarretan.[3]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Duela urte batzuk abeltzaintza zen nagusi, baserri ugarik ziharduten horretan, baina dagoeneko ia ez da geratzen abeltzaintza bizibide duen baserririk. Egun, ekonomikoki pisu handia du herrian Oihan Txiki Kooperatibak: Orexako gazta eta mamia egiten ditu, besteak beste.

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %16,6, Bigarren sektorea %19,3. Hirugarren sektorea %64,1.[4]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an Orexak 110 biztanle zituen. Horietatik %16,36k 65 urte edo gehiago zituen. Eta atzerrian jaiotakoak %0,91 ziren.[4]

Orexako biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orexako udaletxea

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bi alderdik aurkeztu zituzten zerrendak udal hauteskundeetarako: Bilduk eta Alderdi Popularrak. Hauek izan ziren emaitzak:

  • Bildu: 83 boto.
  • Alderdi Popularra: 0 boto.

Emaitza horiekin, Eneko Maioz Ganboa bihurtu zen udalerriko alkate, botoen % 100 lortuta.

2015ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko udal hauteskundeetan EH Bilduk 72 boto lortu zituen.[5] Eneko Maioz izendatu zuten alkate bigarrenez.[6]

2019ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko udal hauteskundeetan EH Bilduk 71 boto lortu zituen.[7] Eneko Maioz izendatu zuten alkate hirugarrenez.[8]

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko festa nagusiak maiatzaren 3an izaten dira, Santa Kutz egunean[9]. 1987az geroztik, azaroaren hasieran, Orixeren omenez, kultura astea ospatzen da, hainbat hitzaldi eta ekitaldirekin.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Plazan eta inguruan udaletxea, Santa Kutz eliza (XVI. mendea) eta Errebote Atze pilotalekua daude. Herritik Gaztelurako bidea jarraituz gero, San Marko ermita dago.

Basabe zentrala ere aipagarria da, 1930eko zentral hidroelektrikoa.[10]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orexako Antonia Arruabarrenaren[11] testigantza, eskolara joan beharraren eta maisu-maistren zigorren ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak[12][13] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Orexako euskara[14] gipuzkeraren[15] aldaera bat da, erdiguneko euskaran[16] kokatzen den Tolosaldeko euskara, hain zuzen. Datuen arabera, herriko euskaldunak %92 dira, eta euskararen erabilera %80.4. Eustaten arabera, euskaldunak %94,64 ziren 2016an.[4]

Orexar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «UEMA-Atlasa» Euskararen erabilera (UEMA).
  3. «OREXA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-02.
  4. a b c «Web Eustat. Orexako datu estatistikoak» eu.eustat.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-02.
  5. www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-02.
  6. «Eneko Maioz: «Egiten diren lanen helburua da garrantzitsua» - Orexa» Tolosaldeko ataria . Noiz kontsultatua: 2020-07-02.
  7. www.euskadi.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-02.
  8. «Eneko Maiozek alkatetzan jarraituko du - Orexa» Tolosaldeko ataria . Noiz kontsultatua: 2020-07-02.
  9. «Orexa - Tolosaldea Turismo» www.tolosaldea.eus . Noiz kontsultatua: 2020-07-02.
  10. «Orexako Basabe zentrala: nolakoa zen gure aitona-amonen energia berriztagarria?» Argia . Noiz kontsultatua: 2020-07-02.
  11. «Orexa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  12. «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  13. «Erdigunekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  14. «Orexa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  15. «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  16. «Erdigunekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-17.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa