Amezketa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Amezketa
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Amezketa.JPG
Amezketako udalerria Txindokiko gailurretik ikusita.

Amezketako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Tolosaldea
Izen ofiziala Amezketa
Alkatea Joxe Unax Altuna Etxezarreta (Bildu)
Posta kodea 20268
INE kodea 20008
Herritarra amezketar
Kokapena
Koordenatuak 43° 02′ 57″ N, 2° 05′ 17″ W / 43.0493°N,2.0881°W / 43.0493; -2.0881Koordenatuak: 43° 02′ 57″ N, 2° 05′ 17″ W / 43.0493°N,2.0881°W / 43.0493; -2.0881
Azalera 20,58 km2
Garaiera 215 metro
Distantzia 36 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 921 biztanle (2016)
(Red Arrow Down.svg -1)
Twemoji 1f6b9.svg
54,14 / 100
Dentsitatea 44,75 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Red Arrow Down.svg -% 1,12
Zahartze tasa[1] % 15,85
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 53,66
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 85,37 (2011)
Genero desoreka[1] % -2,43 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 6,93 (2013)
Kultura
Euskaldunak[1] % 87,51 (2010)
Euskararen erabilera[2] % 70,7 (2011)
Datu gehigarriak
Sorrera 1615. urtea


Amezketa Gipuzkoako hego-ekialdeko udalerri bat da, Aralar inguruan kokatua, Txindoki mendiaren magalean, Tolosaldeko eskualdearen hegoaldean, Nafarroa Garaiarekiko mugan. Tolosatik 12 km-ra eta Donostiatik 36ra dago. 921 biztanle zituen 2016. urtean.

2009tik, udalerri euskaldunen UEMA mankomunitateko partaide da.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amezketak mugakide ditu iparraldean Alegia eta Orendain, hegoaldean Aralarko mendilerroa, ekialdean Bedaio, eta mendebaldean Abaltzisketa.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hainbat auzotan banaturik dago, eta garrantzitsuenak lau dira:

  • Ugarte (herri sarreran kokatuta dago).
  • San Bartolome edo erdigunea (Plazaren inguru guztia).
  • Ergoiena auzoa (elizaren inguruan biltzen diren erikuntzek osatua).
  • San Martin (Amezketatik 2 km-ra kokatuta dagoen zelaia).

Ingurune naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aralarreko mendilerrora eta natura parkera sartzeko Larraitz da puntu nagusietakoa da, eta Tolosaldetik Amezketa da abiapuntu posibleetako bat. Izan ere, Enirio-Aralarko Mankomunitatean barruan dago sartuta XV. mendetik.

Zerbitzuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Liburutegia[3]
  • Gaztelekua[4]
  • Larrunarri pilotalekua[5]
  • Gimnasioa[6]
  • Bake epaitegia eta erregistro zibila[7]
  • Osasun zentroa[8]
  • Zumardi eskola[9]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an herriak 907 biztanle zituen. Horietatik %21,17k 65 urte edo gehiago zituen, eta atzerrian jaiotakoak %6,84 ziren.[10]

Amezketako biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak herrian: Lehen sektorea BEGaren %2,1. Bigarren sektorea %72,9. Hirugarren sektorea %18,3. Eraikuntza %6,7. 2017an biztanleko BPGa 48.882,9 euro ziren.[11]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Amezketako alkatea Bilduko Iñaki Miren Amundarain Tolosa izan zen.

Amezketako udalbatza

Alderdia

2011ko maiatzaren 22

Zinegotziak Boto kopurua
Bildu
6 / 7
416 (% 74,95)
Amezketarrok Elkar Lanean (AEL)
1 / 7
120 (% 21,62)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
0 / 7
3 (% 0,54)
Alderdi Popularra (PP)
0 / 7
1 (% 0,18)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

2015eko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko maiatzaren 24ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Amezketako alkatea Bilduko Iñaki Miren Amundarain Tolosa izendatu zuten.

Amezketako udalbatza

Alderdia

2011ko maiatzaren 22

Zinegotziak Boto kopurua
Bildu
5 / 7
308 (% 67.1)
Auzolanean (AZ)
2 / 7
128 (% 17.89)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
0 / 7
3 (% 0.65)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak ara.cat webgunean

2019ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 351 boto; Amezketa Etorkizun-ek[12] 167 boto. PSE-EEk 4 boto.[13] Iñaki Amundarain (EH Bildu) aukeratu zuten berriro alkate.[14][15]

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amezketako Pello Zabalaren[16] testigantza, Arantzazuko santutegian euskara ez galtzeko egiten zuenaren ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak[17][18] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Amezketako euskara[19] gipuzkeraren (erdialdeko euskalkiaren)[20] aldaera bat da, erdiguneko gipuzkeraren[21] parte den Tolosaldeko euskara[22] da, hain zuzen. Herri euskalduna da hau, herritar euskaldunak %87.51 baitira, eta euskararen erabilera %70.7.


Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Herriko zaindaria San Bartolome da eta beraz bertako festak abuztuaren 24 (Bartolome Deunaren eguna) inguruan izaten dira. Baina "San Martin" egunean ere festa moduko bat antolatzen da izen bereko auzoan, aipatutako deunaren omenez.
  • Ospakizun hauetaz gain, inauterietan, zehazki astelehenean eta igandean, herritarrak etxez-etxe dantzan ibiltzen dira urte askotako ohitura jarraituz. Talai dantza izenez ezagutzen den dantza egiten dute herritarrek etxe atarietan, trikiti soinua lagun dutelarik.

Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Amezketar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa
  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «UEMA-Atlasa» Euskararen erabilera (UEMA).
  3. «Liburutegia | Amezketa» www.amezketa.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  4. «Gaztelekua | Amezketa» www.amezketa.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  5. «Kirola | Amezketa» www.amezketa.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  6. «Gimnasioa | Amezketa» www.amezketa.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  7. «Bake Epaitegia eta Erregistro Zibila | Amezketa» www.amezketa.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  8. «Osasun Zentroa | Amezketa» www.amezketa.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  9. «Zumadi Eskola | Amezketa» www.amezketa.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  10. «Web Eustat. Amezketako datu estatistikoak» eu.eustat.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  11. «Web Eustat. Amezketako datu estatistikoak» eu.eustat.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  12. «Udal hauteskundeak 2019 - Amezketa - Tolosaldeko ataria» ataria.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  13. https://www.euskadi.eus/ab12aAREWar/resultado/maint
  14. (Gaztelaniaz) «Tolosaldea: Los alcaldes, municipio a municipio» El Diario Vasco 2019-06-16 . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  15. «Udal antolamendua | Amezketa» www.amezketa.eus . Noiz kontsultatua: 2020-04-01.
  16. «Zabala Bengoetxea, Pello - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-24.
  17. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-24.
  18. «Euskarazko liburuak irakurri, euskara ez galtzeko - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-09-24.
  19. «Amezketa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-08-30.
  20. «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-08-30.
  21. «Erdigunekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-08-30.
  22. «Tolosaldekoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus . Noiz kontsultatua: 2018-08-30.