Olaberria

Wikipedia, Entziklopedia askea
Olaberria
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Olaberria, Gipuzkoa, Euskal Herria.jpg
Herrigunea eta biribilgunea.

Olaberriko bandera

Olaberriko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Goierri
Izen ofiziala Olaberria
Alkatea Jokin Garmendia Asurabarrena
Posta kodea 20212
INE kodea 20058
Herritarra olaberritar[1]
Kokapena
Koordenatuak 43° 01′ 37″ N, 2° 12′ 13″ W / 43.0269°N,2.2037°W / 43.0269; -2.2037Koordenatuak: 43° 01′ 37″ N, 2° 12′ 13″ W / 43.0269°N,2.2037°W / 43.0269; -2.2037
Azalera 6.92
Garaiera 342 metro
Distantzia 45 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 957 (2020)
Green Arrow Up.svg4 (2019)
alt_left 473 (%49.4)480 (%50.2) alt_right
Dentsitatea 138,29 bizt/km²
Hazkundea
(2003-2013)[2]
Green Arrow Up.svg% 4,67
Zahartze tasa[2] % 20,39
Ugalkortasun tasa[2] ‰ 38,67
Ekonomia
Jarduera tasa[2] % 77,36 (2011)
Genero desoreka[2] % 6,36 (2011)
Langabezia erregistratua[2] % 9,83 (2013)
Euskara
Euskaldunak[2] % 50,87 (2010)
Erabilera estimatua[3] % 18,9 (2011)
Kaleko erabilera [4](2016)
Etxeko erabilera[5] % 42.25 (2016)
Datu gehigarriak
Sorrera 1804. urtea
Webgunea https://www.olaberria.eus/

Olaberria[1] Gipuzkoako hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdean. 945 biztanle zituen 2016. urtean, eta 6,92 km2.

Udalerriak bata bestearengandik urrunduak dauden bi herrigune ditu: mendi gorenean, jatorrizko landa eremuko herrigunea; eta behealdean, N-1 errepidearen alboan, industria eremuko Ihurre langile klaseko auzoa.

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Olaberria izenaren bukaerako –a artikulua da. Hortaz, udalerriaren izena erabiltzean, honako hau da bidea: Olaberria, Olaberriarekin, Olaberrian...; baina Olaberriko, Olaberritik, Olaberrira... Era berean, izen honek bere azken –a galtzen du ondoan beste determinatzaile bat edo adjektiboa daramanean; adibidez: Olaberri maitea, Olaberri osoan, Gure Olaberri hau...[1]

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Olaberria Beasainek, Lazkaok eta Ordiziak osatzen duten hirigunearen hego-mendebaldean dago kokaturik, Donostia eta Gasteiz lotzen dituen N-1 errepideak eta Beasain Zumarragarekin lotzen duen GI-632 errepideak bat egiten duten tokitik hurbil. 300 metro inguruko garaiera duen muinotxo baten gainean dago. Muinoak Oria ibaia du iparraldean, eta ekialde zein mendebaldean Oriaren bi ibaiadarrek inguratzen dute. Hegoalderantz muinoak Atxartiko Gainaren mendilerroarekin egiten du bat.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigune zaharraren ikuspegia.

Gaur egun, Olaberriak bi herrigune ditu, biak ere nortasun eta klase sozial ezberdinekoak:

  • Herrigune zaharra, mendi kaskoan eta landa eremuan, baserri girokoa. Hor daude eliza, udala eta pilotalekua, eta 1990eko hamarkadatik aurrera maila ekonomiko oparoko etxebizitza familiabakarrak ere eraiki dira, nagusiki bertako giro lasai eta atsegina dela eta, bai eta Goierri inguruko ikuspegi ederrak daudelako.
  • Herrigune berria, Ihurre izenekoa, N-1 errepidearen alboan eta Beasain eta Idiazabal udalerrien artean kokatua. Jatorriz hor baserriak egon arren, 1960ko hamarkadaren hasieran langile klaseko jendearen etorrerarekin osatua, horietako asko Nafarroa Garaikoak eta Espainiako hainbat lurraldetatik etorriak, nagusiki bertan dagoen Aristrain altzairutegian (Arcelor Mittal) lan egitera, horregatik auzo honen zati handi bat osatzen duten langile etxebizita blokeei Goierrin "Aristrainen etxeak" deitzen zaie, enpresak bere langileen bizileku izan zitezen eraiki baitzituen. Aristrainez gain, hainbat industria, lantegi eta merkatal-gune ere badaude, bai eta herriko igerilekua ere.

Bi auzo nagusi horiez gainera, hiru auzo txiki daude:

  • Aranguren
  • Errekalde
  • Gainera

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erdi Aroan, Areriako Bailararen barruan zegoen lurralde hau, orduko Lazkao, Gabiria, Zumarraga, Ezkio-Itsaso eta Arriaran (Beasain) herrixkekin batera. Garai hartan, Zeba izen zaharra zuen; izan ere, Olaberria izenak aurrekoa ordezkatu zuen XV. mendearen bigarren erdialdean.

1804ko urriaren 15ean herria ofizialki Lazkaotik banandu zen.[6]

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Justizia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Bake epaitegia[7]

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ihurre auzoa. "Aristrainen etxeak".

XX. mendearen lehen erdialdean biztanle kopuru egonkorra mantendu ondoren, 1950eko eta 1960ko hamarkadetan Olaberriak hirukoiztu egin zuen populazioa, 1.500 biztanle inguru ere izan zituen. Ordutik aurrera gainbehera hasi zen eta XX. mendearen bukaerarako 900 biztanle inguru zituen. XXI. mendearen hasieran hazkundeari ekin zion berriro. 2019. urtean 914 biztanle zituen, horietatik %27,02k 65 urte edo gehiago zituen eta atzerrian jaiotakoak %8,97 ziren.[13]

Olaberriko biztanleria

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %19,7. Bigarren sektorea %79,6. Hirugarren sektorea %19,7. Eraikuntza %0,5.[13]

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Olaberriko udaletxea.

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz Olaberriko alkatea OEO taldeko Jokin Garmendia Asurabarrena da.

Olaberriako udalbatza

Alderdia

2011ko maiatzaren 22

Zinegotziak Boto kopurua
OEO (Independienteak)
4 / 7
230 (% 40,71)
Bildu
2 / 7
135 (% 23,89)
OHE (Independienteak)
1 / 7
106 (% 18,76)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
0 / 7
50 (% 8,85)
Datuen iturria: Hauteskundeen emaitzak euskadi.net webgunean

2015eko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: OEO taldeak 336 boto (5 zinegotzi). EH Bilduk 122 boto (zinegotzi 1). OHE taldeak 87 boto (zinegotzi 1). PSE-EEk 19 boto.[14][15] Jokin Garmendia izendatu zuten alkate.[16]

2019ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: OEO taldeak 328 boto (5 zinegotzi). EH BIlduk 188 boto (2 zinegotzi). PSE-EEk 24 boto.[17] Jokin Garmendia izendatu zuten alkate.[18]

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Olaberriko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[19]
Jose M. Querejeta Arrieta[20] 1979 1983 Olaberriko Herri Elkartea
Juan Zubiarrain[20] 1983 1987 Independenteak
1987 1991 Olaberriko Herri Elkartea
1991 1995 Independenteak
1995 1999 Olaberriko Herri Elkartea
Txomin Mendoza Perez 1999 2003 Olaberriko Herri Elkartea
2003 2007 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna
Txomin Mendoza Perez 2007 2011 Olaberriarekin eta Olaberritarrak
Jokin Miren Garmendia Asurabarrena[16] 2011 2015 Olaberriarekin eta Olaberritarrak
Jokin Miren Garmendia Asurabarrena[16] 2015 2019 Olaberriarekin eta Olaberritarrak
Jokin Miren Garmendia Asurabarrena[18][21] 2019 Jardunean Olaberriarekin eta Olaberritarrak

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Olaberriko Pedro Aranbururen[22] testigantza, herriaren, eskolaren eta doktrinaren ingurukoa. Euskal Herriko Ahotsak[23][24] proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Gipuzkeraren[25] aldaera bat da Olaberriko euskara, zehazki, sartaldeko gipuzkeran[26] katalogaturik dagoen Goierriko euskara[27] da herrian hitz egiten dena. Datuen arabera, herriko euskaldunak %50.87 dira, eta euskararen erabilera %18.9 da.

Eustaten arabera, 2016an herritar euskaldunak %58,01 ziren.[13]

Sakontzeko, irakurri: «Goierriko hizkera»

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Olaberritar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c Euskaltzaindia. (PDF) 140. arauaː Gipuzkoako herri-izendegia. .
  2. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  3. «UEMA-Atlasa» Euskararen erabilera (UEMA).
  4. «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  5. «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  6. «Historia» Olaberria Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  7. «Bake epaitegia» Olaberria Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  8. a b «Hezkuntza» Olaberria Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  9. «Haurreskolak - Haurreskolako datuak» www.haurreskolak.eus Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  10. a b «Gazteria» Olaberria Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  11. a b c «Kirola» Olaberria Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  12. «Liburutegia» Olaberria Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  13. a b c «Web Eustat. Olaberriako datu estatistikoak» eu.eustat.eus Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  14. www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  15. «Olaberria bitasunerantz» Goierriko Hitza 2019-05-22 Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  16. a b c «Jokin Garmendia: "Dena zaharberritu eta XXI. mendera iritsi nahi dugu Olaberrian"» Goierriko Hitza 2015-10-27 Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  17. www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  18. a b «Makilak aldatu dira eskuz» Goierriko Hitza 2019-06-17 Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  19. (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es Noiz kontsultatua: 2021-01-10.
  20. a b (Gaztelaniaz) «OLABERRIA - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2021-01-20.
  21. Olaberriko Udala. Noiz kontsultatua: 2021-04-25.
  22. «Aranburu Jauregi, Pedro - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-27.
  23. «Ahotsak.eus, Euskal Herriko hizkerak eta ahozko ondarea» www.ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-27.
  24. «Dotrina ikasgai nagusi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-27.
  25. «Erdialdekoa - Gipuzkera - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-12.
  26. «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-12.
  27. «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-12.
  28. «San Joan Bataiatzailearen eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  29. «Olaberria» www.olaberrikoudala.org Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  30. «Gurutze Deunaren baseliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  31. «Olaberria» www.olaberrikoudala.org Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  32. «Olaberria» www.olaberrikoudala.org Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  33. «Olaberria» www.olaberrikoudala.org Noiz kontsultatua: 2020-06-27.
  34. «Olaberria» www.olaberrikoudala.org Noiz kontsultatua: 2020-06-27.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa