Ormaiztegi

Wikipedia, Entziklopedia askea
Ormaiztegi
 Gipuzkoa, Euskal Herria
Ormaiztegiko zubia, Euskal Herria.JPG

Ormaiztegiko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Euskal Autonomia Erkidegoa
Lurraldea Gipuzkoa
Eskualdea Goierri
Izen ofiziala Ormaiztegi
Alkatea Jon Enrique Galarza (Ormaiztegi Batzen)
Posta kodea 20216
INE kodea 20062
Herritarra ormaiztegiar
Kokapena
Koordenatuak 43° 02′ 35″ N, 2° 15′ 17″ W / 43.0431°N,2.2548°W / 43.0431; -2.2548Koordenatuak: 43° 02′ 35″ N, 2° 15′ 17″ W / 43.0431°N,2.2548°W / 43.0431; -2.2548
Azalera 6.77
Garaiera 195 metro
Distantzia 50 km Donostiara
Demografia
Biztanleria 1.258 (2020)
Red Arrow Down.svg−18 (2019)
alt_left 635 (%50.5)641 (%51) alt_right
Dentsitatea 179,71 bizt/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 9,88
Zahartze tasa[1] % 16,46
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 67,62
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 75,44 (2011)
Genero desoreka[1] % 17,61 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 7,7 (2013)
Euskara
Euskaldunak[1] % 73,42 (2010)
Kaleko erabilera [2](2016)
Etxeko erabilera[3] % 62.48 (2016)
Datu gehigarriak
Sorrera 1615. urtea
Webgunea http://www.ormaiztegi.net


Ormaiztegi Gipuzkoa hegoaldeko udalerri bat da, Goierri eskualdekoa. 1.300 biztanle zituen 2016. urtean, eta 6,77 km2. Autobusak egiten dituen Irizar enpresaren egoitza delako da ezaguna.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herri hauek ditu mugakide: iparraldean Ezkio-Itsaso; hegoaldean Mutiloa eta Idiazabal; ekialdean Beasain; eta mendebaldean Gabiria.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Auzo bat baino ez zen Ormaiztegi, gaizkile eta lapurrei aurre egiteko 1384. urtean Segurako herriarekin bat egin zuenean. 1615 arte iraun zuen bi herriguneen arteko batasunak; urte horretan jaso zuen hiri-gutuna Filipe III.a Espainiako erregearen eskutik. 1617. urtean Astigarreta, Gudugarreta, Zerain eta Mutiloako herriguneekin bat egin zuen, San Esteban herri-elkartea osatzeko eta Batzar Nagusietara prokuradore bakarra bidaltzearren. Zegamako herri-elkarte bihurtu zen 1637. urtean, Zegamako herriak aurrekoekin bat egin zuenean. 1863. urtean, Norteko burdinbidea heldu zen herrira, eta ospe handiko Ormaiztegiko burdinazko zubia eraiki zen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Industria (metalurgia, makineria, industria kimikoa, eraikuntza) da ekonomia jarduera nagusia.

Irizar kooperatibak Ormaiztegin dauka egoitza nagusia.[4]

2017an honela banatzen ziren sektore ekonomikoak: Lehen sektorea BEGaren %0,3. Bigarren sektorea BEGaren %88,6. Hirugarren sektorea %10,3. Eraikuntza %0,8.[5]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019an herriak 1.295 biztanle zituen, eta horietatik %21,93k 65 urte edo gehiago zituen. Atzerrian jaiotakoak %9,73 ziren.[5]

Ormaiztegiko biztanleria

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: EH Bilduk 279 boto. Ormaiztegiko Herri Taldeak 218 boto. Orbel - Ormaiztegiko Bizilagunak Elkarlaneanek 210 boto. PSE-EEk 13 boto. PPk 12 boto.[6][7] Rosa Mari Urkia (EH Bildu) izendatu zuten alkate, Orbelen aldeko botoekin.[8]

2015eko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 452 boto. EH Bilduk 244 boto. PSE-EEk 10 boto.[7][6] Jon Enrike (Ormaiztegi Batzen) izendatu zuten alkate.[9]

2019ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2019ko udal hauteskundeetan hauek izan ziren emaitzak: Ormaiztegi Batzenek 421 boto. EH Bilduk 258 boto. Elkarrekin Podemosek 20 boto. PSE-EEk 8 boto.[7][6] Jon Enrikek jarraitu zuen alkate.[10][11]

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Ormaiztegiko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[12]
Jose Maria Elosegui Aldanondo[13] 1979 1983 Euzko Alderdi Jeltzalea
Jose Maria Elosegui Aldanondo[13] 1983 1987 Euzko Alderdi Jeltzalea
Arantza Campos Otegi 1987 1991 Euzko Alderdi Jeltzalea
Juan Carlos Leturia Yurrita[13] 1991 1995 Euzko Alderdi Jeltzalea
Martin Perez de Albeniz Campos 1995 1996 a Euzko Alderdi Jeltzalea
Iñaki Maiora Oria 1996 1999 Euzko Alderdi Jeltzalea
Iñaki Maiora Oria 1999 2003 Euzko Alderdi Jeltzalea-Eusko Alkartasuna
Iñaki Maiora Oria 2003 2007 Ormaiztegiko Herri Taldea
Jon Intxausti Ugalde[8] 2007 2011 Ormaiztegiko Bizilagunak Elkarlanean
Rosa Mari Urkia Goitia[8] 2011 2015 Bildu
Jon Enrique Galarza[9] 2015 2019 Ormaiztegi Batzen
Jon Enrique Galarza[10][11][14] 2019 Jardunean Ormaiztegi Batzen

a Alkateak dimisioa aurkeztu zuen.

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Zubipe kiroldegia[16]
  • Urbeltz pilotalekua eta saskibaloi kantxa[17]

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ormaiztegiko Kontxa Intxaustiren[21] testigantza, eskolan ikasitakoaren eta irakaskuntza metodoen ingurukoa.Euskal Herriko Ahotsak[22] [23]proiekturako egindako elkarrizketa, ahozko ondarea jaso eta zabaltzeko.

Ormaiztegiko euskara[24] gipuzkeraren aldaera bat da, zehatzago esanda, Goierriko euskara[25] da bertan hitz egiten dena. Urolaldeko hizkerarekin batera Sartaldeko azpieuskalkia[26] osatzen du Goierrikoak, baina Urolaldekoan sakonagoa da mendebaleko euskararen eragina. Nortasun beteko hizkera da Goierrikoa, batasun handikoa, nahiz eta gorabeherak badiren mendebaletik ekialdera, hau da, Segura, Zegama eta Legazpitik Zaldibia edo Legorretara. Ataungoa ere berezia da, ziurrenik, bakarti samar eta Nafarroako mugan dagoelako. Abaltzisketak eta Ikaztegietak Tolosaldearekin lotura egiten dute, eta Urretxuk eta Zumarragak, berriz, Goierri eta Urolaldearen artekoa.

2016an herritarren %73,85 euskalduna zen.[5]

San Andres elizako ataria

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ormaiztegiar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tomas Zumalakarregi jenerala da ormaiztegiar ospetsuena.

Argazki galeria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f g Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. «Etxeko erabilera» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  4. Irizar marka. Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  5. a b c «Web Eustat. Ormaiztegiko datu estatistikoak» eu.eustat.eus Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  6. a b c «Udal, Foru eta Europako Hauteskundeak 2019» Goierriko Hitza Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  7. a b c www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  8. a b c «Rosa Mari Urkia izendatu dute Ormaiztegiko alkate, Orbelen aldeko botoekin» Goierriko Hitza 2011-06-11 Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  9. a b «Jon Enrique alkate Ormaiztegin, sei zinegotzi lortuta» Goierriko Hitza 2015-05-24 Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  10. a b «Goierriko hamar alkatek jarraitu egingo dute agintaldi honetan» Goierriko Hitza 2019-06-15 Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  11. a b «Lehen egunean hiru herritan alkate» Goierriko Hitza 2019-06-18 Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  12. (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es Noiz kontsultatua: 2021-05-06.
  13. a b c «Ormaiztegi - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus Noiz kontsultatua: 2021-05-04.
  14. Ormaiztegiko Udala. Noiz kontsultatua: 2021-05-11.
  15. «Liburutegia» Ormaiztegi Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  16. «Zubipe polikiroldegia» Ormaiztegi Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  17. «Urbeltz pilotalekua» Ormaiztegi Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  18. «San Andrés Herri eskola» Ormaiztegi Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  19. «Haurreskola» Ormaiztegi Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  20. «Gaztelekua – PSZ zerbitzua» Ormaiztegi Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  21. «Ormaiztegi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  22. «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  23. «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  24. «Ormaiztegi - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  25. «Goierrikoa - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  26. «Sartaldekoa (G) - Ahotsak.eus» ahotsak.eus Noiz kontsultatua: 2018-09-17.
  27. «NORTEKO TRENBIDEAREN ZUBIA. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  28. «Iriarte Erdikoa etxea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  29. «San Andrés Eliza. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  30. «Ondarea» Ormaiztegi Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  31. «ANTIGUAS ESCUELAS. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  32. «Consistorial etxea. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  33. «Berroeta baserria. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-07-04.
  34. «CASERIO ARANDI ZAHAR. Ondarea. Euskal Ondare Kulturalaren Informazio Sistemaren hasiera orria» www.euskadi.eus Noiz kontsultatua: 2020-07-04.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa