Zink

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Zinka
30 KobreaZinkaGalioa
-

Zn

Cd
Zn-TableImage.png
Orokorra
Izena, Ikurra, Zenbakia Zinka, Zn, 30
Serie kimikoa trantsizio-metalak
Taldea, periodoa, orbitala 12, 4, d
Itxura gris zurbila, urdinxka
Zinka
Masa atomikoa 65,409(4) g/mol
Konfigurazio elektronikoa [Ar] 3d10 4s2
Elektroiak orbitaleko 2, 8, 18, 2
Propietate fisikoak
Egoera solidoa
Dentsitatea (0 °C, 101,325 kPa)
7,14 g/L
Urtze-puntua 692,68 K
(419,53 °C, 787,15 °F)
Irakite-puntua 1.180 K
(907 °C, 1.665 °F)
Urtze-entalpia 7,32 kJ·mol−1
Lurrun-presioa
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T/K 610 670 750 852 990 1.185
Propietate atomikoak
Kristal-egitura hexagonala
Oxidazio-zenbakia(k) 3 [1], 2 (oxido anfoterikoa)
Elektronegatibotasuna 1,65 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala 1.a: 906,4 kJ/mol
2.a: 1.733,3 kJ/mol
3.a: 3.833 kJ/mol
Erradio atomikoa
(batezbestekoa)
135 pm
Erradio atomikoa
(kalkulatua)
142 pm
Erradio kobalentea 131 pm
Van der Waalsen erradioa 139 pm
Datu gehiago
Eroankortasun termikoa (300 K) 116 W·m−1·K−1
Soinuaren abiadura 3.850 m/s
Isotopo egonkorrenak
Artikulu nagusia: zinkaren isotopoak
iso UE Sd-P D DE (MeV) DP
64Zn  %48,6 Zn egonkorra da 34 neutroirekin
65Zn Sintetikoa 244,26 e ε - 65Cu
γ 1,1155 -
66Zn  %27,9 Zn egonkorra da 36 neutroirekin
67Zn  %4,1 Zn egonkorra da 37 neutroirekin
68Zn  %18,8 Zn egonkorra da 38 neutroirekin
69Zn Sintetikoa 56,4 min β 0,906 69Ga
70Zn  %0,6 Zn egonkorra da 40 neutroirekin
Erreferentziak

Zinka elementu kimiko bat da, Zn ikurra eta 830 zenbaki atomikoa dituena. Zinka, nahiz eta zenbaitetan trantsizio-metal gisa sailkatu den, metala da. Bere taldeko beste elementuekin dituen antzekotasunez gain, magnesioaren eta berilioaren zenbait ezaugarri dauzka. Elementu hau urria da Lurrean, baina erraz erauzten da. Bere aplikaziorik garrantzitsuenetako bat altzairuaren galbanizazioa da. Funtsezko elementu kimikoa da.

Paracelsok aurkitu eta izendatu zuen XVI. mendean.

Ezaugarri nagusiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Metal zuri urdinxka da, airean erretzen denean gar berde urdinxka igortzen duena. Aire lehorrak ez dio erasaten, baina hezetasuna badago oxidozko edo karbonato basikozko gainazala sortzen zaio, metala isolatuz eta korrosiotik babestuz.

Metal honek erresistentzia handia dauka deformazio plastikoaren aurrean. Tenperatura igo ahala, erresistentzia murriztu egiten da; hain zuzen, zink-xaflak sortzeko 100 Â°C-etik gora egin behar da lan. Ezin da garraztasun bidez gogortu eta giro-tenperaturan isurpen-fenomenoa jasaten du (gainerako metal eta aleazio gehienek ez bezala) eta karga txikiek deformazio ez iraunkorrak eragiten dituzte.

Erauzketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zinka sulfuro, oxido eta karbonatoaren bidez lortzen da gehien bat. Lehenengo pausoa mineralak oxidoetan bihurtzean datza. Karbonatoa tenperatura altuetara berotzen da oxigenorik gabe (kaltzinazioa).

ZnCO3 --> CO2 + ZnO

Eta sulfuroa txigorketara:

2 ZnS + 3 O2 --> 2 ZnO + 2 SO2

Labe elektriko batean oxidoa karbonoarekin erreduzitzen da. Bide honetatik lorturiko zinka burdin, artseniko, kadmio eta berun impurezak ditu, eta metalurgian spelter izenarekin ezagutzen da. Birdestilazio arduratsu batekin purifikatu daiteke. Bada beste prozedimendu bat zinka lortzeko, minerala txigortu eta sorturiko oxidoa azido sulfurikoan disolbatu, sulfatoa lortuz. Disoluzio hau kareaz eta zink hautsekin lantzen da impurezak kentzeko, eta jarraian, aluminio katodoekin elektrolizatzen da, %99.95eko purutasun duen zinka lortuz. Azido sulfurikoa berreskuratzen da eta prozesuan berrerabiltzen da.

Aplikazioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zinkaren %50 gutxi gorabehera teilatuentzat txapak, kanaloiak, urak jaisteko tutuak, baldeak eta ur-depositoak fabrikatzeko erabiltzen da. %30a geruza protektore bezala edo burdinen eta altzairuen galbanizazioan. Gelditzen dena aleazio batzuk sortzeko erabiltzen da, bereziki latoia.

Taldea → 1 2   3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18
↓ Periodoa
1 1
H
2
He
2 3
Li
4
Be
  5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3 11
Na
12
Mg
13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4 19
K
20
Ca
21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5 37
Rb
38
Sr
39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
43
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6 55
Cs
56
Ba
* 71
Lu
72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn
7 87
Fr
88
Ra
** 103
Lr
104
Rf
105
Db
106
Sg
107
Bh
108
Hs
109
Mt
110
Ds
111
Rg
112
Uub
113
Uut
114
Uuq
115
Uup
116
Uuh
117
Uus
118
Uuo
* Lantanoideak 57
La
58
Ce
59
Pr
60
Nd
61
Pm
62
Sm
63
Eu
64
Gd
65
Tb
66
Dy
67
Ho
68
Er
69
Tm
70
Yb
** Aktinoideak 89
Ac
90
Th
91
Pa
92
U
93
Np
94
Pu
95
Am
96
Cm
97
Bk
98
Cf
99
Es
100
Fm
101
Md
102
No
Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zink Aldatu lotura Wikidatan