Titanio

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Titanioa
22 EskandioaTitanioaBanadioa
-

Ti

Zr
Ti-TableImage.png
Orokorra
Izena, Ikurra, Zenbakia Titanioa, Ti, 22
Serie kimikoa trantsizio-metalak
Taldea, periodoa, orbitala 4, 4, d
Itxura metaliko zilarkara
Titanioa
Masa atomikoa 47,867(1) g/mol
Konfigurazio elektronikoa [Ar] 3d2 4s2
Elektroiak orbitaleko 2, 8, 10, 2
Propietate fisikoak
Egoera solidoa
Dentsitatea (0 °C, 101,325 kPa)
4,506 g/L
Urtze-puntua 1.941 K
(1.668 °C, 3.034 °F)
Irakite-puntua 3.560 K
(3-287 °C, 5.949 °F)
Urtze-entalpia 14,15 kJ·mol−1
Irakite-entalpia 425 kJ·mol−1
Bero espezifikoa (25 °C) 25,060 J·mol−1·K−1
Lurrun-presioa
P/Pa 1 10 100 1 k 10 k 100 k
T/K 1.982 2.171 (2.403) 2.692 3.064 3.558
Propietate atomikoak
Kristal-egitura hexagonala
Oxidazio-zenbakia(k) 6 [1], 4, 3, 2, 1 [2] (oxido anfoterikoa)
Elektronegatibotasuna 1,54 (Paulingen eskala)
Ionizazio-potentziala 1.a: 658,8 kJ/mol
2.a: 1.309,8 kJ/mol
3.a: 2.652,5 kJ/mol
Erradio atomikoa
(batezbestekoa)
140 pm
Erradio atomikoa
(kalkulatua)
176 pm
Erradio kobalentea 136 pm
Datu gehiago
Eroankortasun termikoa (300 K) 21,9 W·m−1·K−1
Soinuaren abiadura 5.090 m/s
Isotopo egonkorrenak
Artikulu nagusia: titanioaren isotopoak
iso UE Sd-P D DE (MeV) DP
44Ti Sintetikoa 63 u ε - 44Sc
γ 0,07D, 0,08D -
46Ti  %8,0 Ti egonkorra da 24 neutroirekin
47Ti  %7,3 Ti egonkorra da 25 neutroirekin
48Ti  %73,8 Ti egonkorra da 26 neutroirekin
49Ti  %5,5 Ti egonkorra da 27 neutroirekin
50Ti  %5,4 Ti egonkorra da 28 neutroirekin
Erreferentziak

Titanioa elementu kimiko bat da, Ti ikurra eta 22 zenbaki atomikoa dituena. William Gregor-ek aurkitu zuen 1791n, eta izena Martin Heinrich Klaproth-ek eman zion, mitologia greziarreko titanetatik hartuta. Kolore grisa duen trantsizio-metala da, arina, gogorra, distiratsua eta korrosioaren aurrean erresistentea (itsas urarena eta kloruroarena barne). Titanioak aleazio arinak era ditzake beste elementu batzuekin, hala nola burdina, aluminio, banadio eta molibdenoarekin. Aleazio hauek erabilera asko dauzkate: industria aeroespazialean (koheteak, misilak, espaziontziak), prozesu industrialetan (gai kimiko eta petrokimikoak, gatzgabetze-plantak, oreak eta papera), automobilgintzan, nekazaritzan, medikuntzan (protesiak, inplante ortopedikoak, hortz-inplanteak), kirolerako produktuetan, bitxigintzan, eta abar.

Titanioa hainbat metaketa mineraletan ageri da, batez ere Lurrazalean zehar sakabanaturik dagoen errutiloan eta ilmenitan. Izaki bizidun, harkaitz, ur-masa eta lurzoru gehienetan dago. Bere konposaturik arruntena, titanio dioxidoa, pigmentu zurien prestaketan erabiltzen da. Badauzka beste konposatu batzuk ere, hala nola titanio tetrakloruroa (TiCl4), ke artifiziala sortzeko erabiltzen dena, edo titanio trikloruroa, polipropilenoaren fabrikazioan katalizatzaile gisa erabiltzen dena.

Erabilera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Metal honek oso erabilgarriak diren bi ezaugarri dauzka: korrosioarekiko erresistentzia eta metal guztien arteko sendotasun/pisu erlazio altuena. [1] Aleaziorik osatzen ez duenean, titanioa zenbait altzairu bezain gogorra da, baina %45 arinagoa. Elementu honen bi alotropo eta bost isotopo daude naturan: 46Ti formatik hasi eta 50Ti formaraino, ugariena 48Ti izanik. Titanioaren propietate kimiko eta fisikoak zirkonioaren ezaugarrien antzekoak dira.

Eraikuntzan fatxada-material gisa erabilia izan da inoiz, Bilboko Guggenheim museoan kasu.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Titanio Aldatu lotura Wikidatan


  1.   Matthew J. Donachie, Jr. (1988), TITANIUM: A Technical Guide, Metals Park, OH: ASM International, 11. orrialdea, ISBN 0-87170-309-2 .


Kimika Artikulu hau kimikari buruzko zirriborroa da. Wikipedia lagun dezakezu edukia osatuz.