Abaltzisketa

Abaltzisketa
Gipuzkoa
Abaltzisketa udalerriaren aireko ikuspegia.
Izen ofiziala	Abaltzisketa
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Gipuzkoa Tolosaldea
Alkatea	Jesus Mari Gorostidi Irazusta
Herritarra	abaltzisketar
Koordenatuak	43°2′54″N 2°6′20″W
Eremua	11,18 km2
Garaiera	370 m
Distantzia	39 km Donostiara
Posta kodea	20269
Biztanleria	317 bizt (2008)
Dentsitatea	28,35 bizt/km²
Sorrera	1615

Abaltzisketa Gipuzkoako Tolosaldea eskualdean kokaturik dagoen herria da. 11,18 km² ditu eta 2008. urtean 317 biztanle. Donostia eta Tolosatik 39 eta 14 km-ra kokatzen da, hurrenez hurren. Txindoki (1318 m.) mendiaren magalean kokatuta dagoen herria, Aralar mendilerroan, itsaso gainetik 370 metrora. Herrira Alegiatik eta Orendainetik igarotzen den errepide batetik edo Amezketatik eta Zaldibiatik sartzen da. Abaltzisketarrei "Txalburuak" deitzen zaie.

Aralarko Parke Naturalaren parte da hegoaldea.

Historia

1379an, Abaltzisketako bizilagunak Tolosaren menpe geratu ziren eta jauntxoen eta herriaren foruen abantailaz gozatzen hasi ziren. 1615ean jauntxoen arteko lehiak bukatuta zeudela, Abaltzisketak hiribildu izenburua lortu zuen, Tolosaren bategitearekin galdutako autonomia irabaziz. Horren ondoren, Abaltzisketak hiribilduen bilkuretan parte hartu zuen Gipuzkoako Batzar Nagusietan ordezkaritza lortuta.

1983an udalerriak Abalcisqueta izena galdu eta ofizialki Abaltzisketa izendapena jaso zuen.

Ondarea

Abaltzisketako alde zaharra euskal mendialdeko nekazaritza herrien eredu ona da. Bertan udaletxea nabarmentzen da, San Juan Bautista elizaren ondoan kokatua. Eliza XVI. mendekoa da XIII. mendeko aurrealde erromanikoa mantentzen duen arren. Kanpandorrea ere aipagarria da, 1493. urtean Abaltzisketan egindako kanpai ikusgarria daukalako.

Oso interesgarria da Nahera-Haundi baserria bisitatzea, euskal eraikuntza zaharren eredua delako. Sasiain auzoan dago, eta herrira iritsi baino lehenago dagoen desbideraketa bat hartuz iritsi daiteke hara.

Udalerri honetan, zalantzarik gabe, ospe gehien daukana Larraitzeko paisaia da, baserri-auzo bat. Txindokiren mangalean kokatuta dagoen auzoan, ermita bat dago, baserritar eta artzainen artean oso ospetsua den Ama Birjina daukana. Udan eta astebukaeretan oso bisitatua da Larraitzen diren jatetxe eta askaltokiengatik. Izan ere, Larraitzeko aparkalekutik hasten da Txindoki (1341 m), Ganbo (1451 m), Pardarri (1399 m) eta Gaztelu (899 m) mendien igoera ibilbidea.

Larraitz, Abaltzisketa.

Gizartea

Abaltzisketan, landako herria denez, XX. mendetik hona biztanleria ia %50 jaitsi da, 1900ean zituen 550 biztanletik gaur egun dituen 317 biztanlera. Nahiz eta azken urte hauetan herritar gehiago dituen, Abaltzisketa urrun geratzen da oraindik XIX. mendean zituen 800 bat biztanleetatik.

Ekonomia eta Gastronomia

65 nekazaritza eta abelzaintza esplotazio daude Abaltzisketan.

Abaltzisketako babarrunek ospe handia daukate Euskal Herri osoan.

Demografia

Biztanleriaren bilakaera

1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2009
552	592	642	616	597	607	594	503	313	284	277	316

Kirolak

Herri txikia denez, bertan ez dago kirol azpiegitura handirik, frontoi bat izan ezik. Kirol, ehiza, elkarte bakarra dago herrian, Larrunarri Elkartea.

Polipaso aizkolaria izan da Abaltzisketako kirolaririk ospetsuena.

Abaltzisketako festetan, honen eta Amezketaren arteko zaldi-lasterketak antolatzen dira.

Politika

2005eko apirilean egindako bozketaren arabera EAJ - EA koalizioa, botoen % 57,9rekin eta EHAK % 32,9rekin izan ziren alderdi bozkatuenak.

Alkateak

Alkatea	Agintaldia	Alderdia
Argitxu Zabala Zeberio	2003-2007	Talde Saiatua
Jesus Mari Gorostidi Irazusta	2007-	Herritarrak

Kultura

Festak eta Ohiturak

• Erromeria bat antolatzen da Larraitzeko ermitara Pentekostes egunean.

• Maiatzaren 15ean San Isidro eguna ospatzen da hamaiketako herrikoiarekin.

• Ekainaren 24an San Juan Bautistaren festa ospatzen da eta bezperan soka-dantza dantzatzen da herriko plazan.

• Larraitzeko festak ekainaren 29an ospatzen dira.

• Azaroaren lehenengo egunean meza herrikoia ospatzen da Santa Cruz edo Txutxurrumendi ermitetan.

Abaltzisketar ezagunak

• Migel Irazusta Polipaso (1925-): Aizkolari eta segalari ospetsua.
• Jose María Ibarbia Garmendia (1928-): apaiz, organojole eta koru-zuzendaria.