Deba

Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: Deba (argipena)

Deba
Gipuzkoa
Debako hondartza.
Izen ofiziala	Deba
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Gipuzkoa Debabarrena
Alkatea	Silverio Urkiri Beitia (Alternatiba)
Herritarra	debar
Koordenatuak	43°17′43″N 1°20′0″W
Eremua	51,54 km2
Garaiera	0-661 m
Distantzia	41 km Donostiara
Posta kodea	20820 / 20829
Biztanleria	5.420 bizt (2011)
Dentsitatea	105,16 bizt/km²
Sorrera	1343 ekainaren 17
http://www.deba.net

Deba Debabarrenako udalerri gipuzkoarra da, kostaldean dagoena. Izena Deba ibaitik datorkio, bertan itsasoratzen baita.

51.54 km²-ko azalera du eta 2008an 5.404 biztanle zituen.

Debako udaletxea.

Inguru naturala

• Debako hondartza
• Zumaiarekin batera kostaldeko Flyscha, nazioarteko garrantzia duen ingurua.

Mugakideak

Iparraldean Bizkaiko Golkoa, mendebaldean Mutriku eta Mendaro, ekialdean Zestoa eta Zumaia eta hegoaldean Azkoitia mugakide ditu Debak.

Auzoak

Herriaren gune nagusia Debako herri-gunea da eta Itziar herriak bere gain, Lastur, Itxaspe, Egia, Arriola, Madariaga, Endoia, Arbiskoa eta Elorriaga auzoak hartzen ditu.

Historia

Goi Paleolitoko garaian egindako labar-pinturak ditu Ekaingo leizeak, udalerri honetako mendialdean dagoena.

1294ko ekainaren 24an Antso IV.ak Hiri Gutuna delakoa eman zien Itziarko biztanleei (hasieran Debak Monreal de Itziar zuen izena), eta haiek, arrantza praktikatzeko kostaldera gehiago hurbiltzeko beharra ikusiz, Debako herria fundatu zuten formalki. Hiri Gutuna 1343. urtean eman zieten Alfontso XI.ak eta Gasteizko foruak Monreal de Deva izenarekin.

Santa Maria Erregerena elizako atari gotiko polikromatua

Deba ibaiaren eskuinaldean kokaturik, arrantza, nekazaritza, industria eta salerosketan jarraitu zuten. Kostaldeko gainontzeko arrantzaleen antzera, debarrek balea harrapatzen ematen zuten ahaleginik handienak, nahiz eta bestelako arranta baztertu ez. Burdinolak ziren industriaren oinarri, bertatik burdin tresnak ateratzen ziren, lantegi haiek ibai eta erreka bazterretan kokatzen ziren ur indarraz baliatzeko.

Gasteiztik Debako kaira zekarten artile eta beste zenbait espezieren komertzioa onuragarria izan zen herrirako. Beste batzuentzat, berriz, gaur arte mantendu diren nekazaritza eta abelzaintza izan ziren bizibide, orduko labore batzuk mantendu ez badira ere: ohiturazko txakolina ateratzeko mahatsa, adibidez.

Urduñako pasoa zabaltzean, burdingintza eta portuko uren sakontasun eskasa zela medio, Debak zuen onura estrategikoa gutxitzen joan zen. XIX. mendearen erdi aldera portuak zuen trafikoa behera zihoan neurrian, beste aktibitate berri bat sortu zen: udaldiko turismoa. Itsas bainuek garrantzia hartzen zuten neurrian, Debako hondartza atsedenerako leku bihurtu zen, kanpoko bisitarien eraginez hotel industria gehituz.

Gaur egun Deba, 5.000 biztanle ingururekin, erakarpen handiko herria dugu turismo arloan (landa-turismoa, hotela, aterpetxea, Donejakue Bidea,...) eta Itziar aldeko industriaren garrantzia ere aipatzekoa da.

Demografia

Biztanleriaren bilakaera

1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2009
2.996	3.257	3.633	3.666	3.524	4.083	4.136	4.544	5.018	5.012	5.185	5.408

Politika

Udal hauteskundeetako emaitzak

Alderdiak	2011		2007
	Botoak	Zinegotziak	Botoak	Zinegotziak
Alternatiba	937	5	-	-
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)	650	3	475	2
Eusko Alkartasuna (EA)	523	2	941	5
Aralar	382	2	472 (+ EB-Berdeak)	2 (+ EB-Berdeak)
Itziar Herria Sortzen (IHS)	236	1	234	1
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))	110	-	88	-
Alderdi Popularra (PP)	66	-	73	-
Eusko Abertzale Ekintza (EAE)	-	-	698	3

Ondasun nabarmenak

• Udal Azoka (1910) arkitektura eklektikoaren adierazgarria.
• Agirre jauregia, XV. mendeko eraikina da.
• Bañez jauregia, XVI-XVII. mendeko hiri jauregia.
• Sasiolako eliza, XVI. mendeko komentu-multzo batetik zutik dirauen azken eraikina.

Debar ospetsuak

• Robustiana "Tene" Mujika (1888-1981), idazlea.
• Peli Markiegi (1905-1946), idazlea.
• Manuel Olaizola "Uztapide" (1909-1983), bertsolaria.
• Iñaki Esnaola, (1948-), abokatu eta politikari ohia.
• Asier Riesgo (1983-), futbolaria.
• Rafael Castellano (1943), Madrilen jaiotako idazlea baina aspaldidanik Deban bizi dena.

Bitxikeriak

Erromatarrek Deva deitu zioten Ingalaterrako gaur egungo Chester hiriari, Deba bezala ibai baten amaieran dagoena.

Ikus, gainera

• Debako hondartza
• Debako Musika Banda
• Zumaiako flyscha

Iruditegia

• 

  Deba ibaia Deban itsasoratzen den lekua.

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Ingelesez)(Frantsesez) Debako Udala