Deba

Beste esanahi batzuen berri izateko, ikus: Deba (argipena)

Deba
Gipuzkoa
Debako hondartza.
Izen ofiziala	Deba
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Gipuzkoa Debabarrena
Alkatea	Silverio Urkiri Beitia (Alternatiba)
Herritarra	debar
Koordenatuak	43°17′43″N 1°20′0″W
Eremua	51,54 km2
Garaiera	0-661 m
Distantzia	41 km Donostiara
Posta kodea	20820 / 20829
Biztanleria	5.420 bizt. (2011)
Dentsitatea	105,16 bizt./km²
Sorrera	1343 ekainaren 17
http://www.deba.net

Deba Gipuzkoako ipar-mendebaldeko udalerri bat da, Debabarreneko eskualdean dagoena, itsasertzean. Izena Deba ibaitik datorkio, bertan itsasoratzen baita. 51.54 km² ditu, eta 2008an 5.404 biztanle zituen.

Debako udaletxea.

Ingurune naturala

Sakoneta hondartza, Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunean.

Debaren natura ondarerik preziatuena itsasertza da. Han daude, izan ere, Deba eta Zumaia arteko marearteko zabalgunea eta bost hondartza (Debako hondartza, Aitzuri, Lapari, Mendata eta Sakoneta).

Mugakideak

Iparraldean Bizkaiko Golkoa, mendebaldean Mutriku eta Mendaro, ekialdean Zestoa eta Zumaia, eta hegoaldean Azkoitia mugakide ditu Debak.

Auzoak

Auzo nagusia Debako herrigunea bera da. Itziar herriaren barruan, Lastur, Itxaspe, Egia, Arriola, Madariaga, Endoia, Arbiskoa eta Elorriaga auzoak hartzen ditu.

Historia

Goi Paleolitoko garaian egindako labar-pinturak ditu Ekaingo leizeak, udalerri honetako mendialdean.

1294ko ekainaren 24an Antso IV.ak hiri gutuna eman zien Itziarko biztanleei (hasieran Debak Monreal de Itziar zuen izena), eta haiek, arrantzan aritzeko kostaldera hurbiltzeko beharra ikusita, Debako herria fundatu zuten formalki. Hiri gutuna 1343. urtean eman zien Alfontso XI.ak, eta Gasteizko foruak, Monreal de Deva izenarekin.

Santa Maria Erregerena elizako atari gotiko polikromatua

Deba ibaiaren eskuinaldean kokaturik, arrantza, nekazaritza, industria eta salerosketan jarraitu zuten. Kostaldeko gainontzeko arrantzaleen antzera, debarrek balea harrapatzen ematen zuten ahaleginik handienak, nahiz eta bestelako arrantza baztertu ez. Burdinolak ziren industriaren oinarri; burdinazko tresnak egiten zituzten. Lantegi haiek ibai eta erreka bazterretan kokatzen ziren, ur indarraz baliatzeko.

Gasteiztik Debako portura zekarten artilearen eta beste zenbait salgairen merkataritza onuragarria izan zen herrirako. Beste herritar batzuek, berriz, gaur arte iraun duten nekazaritza eta abeltzaintza izan zituzten bizibide, orduko labore batzuei eutsi ez badiete ere: ohiturazko txakolina ateratzeko mahatsari, adibidez.

Urduñako pasoa zabaltzean, burdingintza eta portuko uren sakontasun eskasa zela medio, Debak zuen onura estrategikoa gutxitzen joan zen. XIX. mendearen erdi aldera portuak zuen trafikoa behera zihoan neurrian, beste aktibitate berri bat sortu zen: udaldiko turismoa. Itsas bainuek garrantzia hartzen zuten neurrian, Debako hondartza atsedenerako leku bihurtu zen, eta kanpoko bisitarien eraginez ostatu jarduera gehitu zen.

Gaur egun Deba, 5.000 biztanle ingururekin, erakarpen handiko herria dugu turismo arloan (landa-turismoa, hotela, aterpetxea, Donejakue bidea...) eta Itziar aldeko industriaren garrantzia ere aipatzekoa da.

Demografia

Biztanleriaren bilakaera

1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2009
2.996	3.257	3.633	3.666	3.524	4.083	4.136	4.544	5.018	5.012	5.185	5.408

Administrazioa

Udalerri Hauteskundeak Deban

Alderdi politikoa	2011		2007
	Botuak%	Zngtzk	Botuak%	Zngtzk
Alternatiba	31,44%	5	-	-
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ-PNV)	21,81%	3	15,7%	2
Eusko Alkartasuna (EA)	17,55%	2	31,11%	5
Aralar	12,82%	2	-	-
Itziar Herria Sortzen	7,92%	1	7,74%	1
Eusko Abertzale Ekintza (EAE-ANV)	-	-	23,07%	3
Ezker Batua-Berdeak/Aralar (EB-B/A)	-	-	15,6%	2

Ondasun nabarmenak

• Udal Azoka (1910) arkitektura eklektikoaren adierazgarria.
• Agirre jauregia, XV. mendeko eraikina da.
• Bañez jauregia, XVI-XVII. mendeko hiri jauregia.
• Sasiolako eliza, XVI. mendeko komentu-multzo batetik zutik dirauen azken eraikina.
• Debako udaletxea.

Debar ospetsuak

• Robustiana "Tene" Mujika (1888-1981), idazlea.
• Peli Markiegi (1905-1946), idazlea.
• Manuel Olaizola "Uztapide" (1909-1983), bertsolaria.
• Faustino Azpiazu "Sakabi" (1916-1995), trikitilaria.
• Iñaki Esnaola, (1948-), abokatu eta politikari ohia.
• Asier Riesgo (1983-), futbolaria.
• Rafael Castellano (1943), Madrilen jaiotako idazlea baina aspaldidanik Deban bizi dena.

Bitxikeriak

Erromatarrek Deva deitu zioten Ingalaterrako gaur egungo Chester hiriari, Deba bezala ibai baten amaieran dagoena.

Ikus, gainera

• Debako Musika Banda

Iruditegia

• 

  Deba ibaia Deban itsasoratzen den lekua.

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Ingelesez)(Frantsesez) Debako Udala