Zumaia

Zumaia
Gipuzkoa
Zumaia udalerriaren ikuspegi orokorra.
Izen ofiziala	Zumaia
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Gipuzkoa Urola Kosta
Alkatea	Iñaki Agirrezabalaga Alkorta (Bildu)
Herritarra	zumaiar
Koordenatuak	43°17′N 2°15′W
Eremua	11,28 km2
Garaiera	15 m
Distantzia	30 km Donostiara
Posta kodea	20750
Biztanleria	9.461 bizt. (2011)
Dentsitatea	838,74 bizt./km²
Sorrera	1347 uztailaren 4
http://www.zumaia.net

Zumaia Gipuzkoako ipar-mendebaldean dagoen udalerri euskalduna da, Urola Kosta eskualdean eta itsasertzean kokaturik.

9.461 biztanle zituen 2011n..

Geografia

Iparraldean Bizkaiko Golkoarekin egiten du muga, hegoaldean aldiz, Aizarnazabal eta Zestoarekin. Ekialdean Getariako Askizu auzoa dugu, non mendixka batetik Zumaiaren sarrera eta Getaria ikusten diren. Mendebaldean, Itziar auzoa eta Debarekin egiten dugu topo.

Inguru naturala

Zumaiako bokalaren ikuspegia.

Urola ibaia udalerri honetan itsasoratzen da, eta kostaldean Itzurun hondartza aipatzekoa da. Baina herriaren ikur natural nagusia flyscha edo kostaldeko egitura geologiko berezi eta ikusgarria da, mundu osoan bakarrenetarikoa dena. Algorriko interpretazio gunearen bidez bisita daiteke.

Auzoak

Biztanle gehienak herriaren erdigunean bizi dira, nahiz eta kanpo aldean bizigune gehiago egon. Kanpo aldean direnetatik, Artadiko San Migel eta Oikia auzoak nabarmentzen dira biztanleriari dagokionez. San Migel mendixka batean dago, eta bertako elizatik Zumaiaren ikuspegi ona goza dezakegu. Leku beretik eginda, baina oraingoan hegoalderantz, Oikia auzoa dago, San Bartolome eliza eta Kondekua etxea nabarmen dituena; hirugarren auzo bat ere badago Donostiatik Bilborako errepidean (N-634), Narrondo.

Demografia

Biztanleriaren bilakaera

1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2009
2.370	2.709	2.997	3.142	3.222	3.551	4.444	6.341	7.840	8.162	8.527	9.285

Administrazioa

2011n, Bildu koalizio abertzaleak Iñaki Agirrezabalaga Alkortari eman zion alkatetza. Aurreko legealdian EArekin egon zen alkate karguan.

Udalerri Hauteskundeak Zumaian

Alderdi politikoa	2011		2007
	Botuak%	Zngtzk	Botuak%	Zngtzk
Bildu	43,19%	6	-	-
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ/PNV)	31,07%	5	26,15%	4
Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE-PSOE)	10,75%	1	13,59%	2
Aralar	7,03%	1	-	-
Hamaikabat (H1!)	3,25%	0	-	-
Eusko Abertzale Ekintza (EAE-ANV)	-	-	17,23%	2
Eusko Alkartasuna (EA)	-	-	23,98%	3
Ezker Batua-Berdeak/Aralar	-	-	13,98%	2

Elkarteak

Aita Mari Arraun Elkartea, Zumaiako Futbol Taldea, Itxas-Gain Piraguaketa taldea eta Pulpo Eskubaloi taldea dira herriko kirol elkarte nabarmenak. Gainera, euskara taldeak argitaratutako "Baleike" aldizkaria aipagarria da, azken urteotan "Urola Kostako Hitza" egunkariarekin elkarlanean dabilena.

Zumaia udalerriko irudi panoramikoa. 2008ko irailaren 4a.

Zumaia udalerriko irudi panoramikoa.

Euskara

Sakontzeko, irakurri: Urolaldeko hizkera

Ondasun nabarmenak

San Telmo ermita eta kostaldea.

Eraikinak

• San Pedro eliza
• Arritokietako Andre Maria
• San Jose komentua
• San Telmo ermita
• Oikiako San Bartolome
• Artadiko San Migel
• Santiago ermita eta Zuloaga museoa
• Jauregi eta dorretxeak
• Beobide museoa
• Zumaiako itsasargia

Zumaiar ospetsuak

Zumaiaren ikuspegi orokorra.

Itzurun.

• Juan Martinez de Mendaro (XV. mendea): 1475ean Gibraltarren itsas armada portugaldarra garaitu zuen militar eta marinela.
• Joan Areitzaga (1500-1535), esploratzailea eta apaiza.
• Baltasar Etxabe (1540-1620): margolaria.
• Juan de Olazabal Bastida (XVII. mendea): Filipe IV.a Espainiakoaren idazkaria.
• Jose Mari Zubia, Aita Mari izenaz ezaguna (1809-1866): itsasgizona eta arrantzalea.
• Angeles Sorazu (1873-1921): lekaimea eta idazlea.
• Bonifazio Etxegarai (1878-1956): idazle eta legelaria.
• Julene Azpeitia (1888-1980): ikastolen mugimenduaren sustatzailea.
• Julio Beobide (1891-1969): eskultorea.
• Elbira Zipitria (1906-1982), andereñoa, euskaltzalea eta abertzalea.
• Balendiñe Albizu (1914-2002), idazlea.
• Abelin Linazisoro (1942): idazlea eta aktorea.
• Jose Mari Korta (1944-2000): Gipuzkoako enpresaburuen elkarteko presidentea. 2000n bonba-auto batez ETAk eraila.
• Luis Daniel Izpizua (1948), idazlea.
• Kandido Uranga (1955): aktorea.
• Elena Irureta (1955): aktorea.
• Imanol Azkue (1965): idazlea.
• Jon Maia (1972): bertsolaria, musikaria eta idazlea.
• Lucia Lakarra (1975): dantza klasikoko dantzaria. Dantza Sari Nazionala irabazi zuen 2005ean.
• Oier Aizpurua (1978): piraguista. Munduko txapelduna 7 urtetan.
• Gotzon Enbil (1977): zesta puntako jokalaria. Munduko txapelduna 5 urtetan.
• Iñaki Osa "Goikoetxea" (1980): zesta puntako jokalaria. Munduko txapelduna 5 urtetan, Enbilekin batera.
• Iban Iriondo (1984), txirrindularia.

Ikus, gainera

• Zumaiako flyscha
• Gipuzkoako udalerrien zerrenda

Iruditegia

• 

  Itzurun hondartza, Zumaiako flyscharen zati ezagunenetarikoa.

• 

  Itzurun.

• 

  Zumaia.

• 

  San Pedro eliza.

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz) Zumaiako udalaren webgunea
• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)(Frantsesez) Zumaiako Turismo Bulegoaren webgunea
• (Euskaraz) Zumaiari buruzko informazioa
• (Euskaraz) Zumaiako 'flysch'-ari buruz Berrian argitaratutako artikulua
• (Euskaraz) Zumaia Arrauna eskuan, gazi-gezak dastatzen Argia astekarian argitaratutak erreportajea (2008-01-20)