Zumaia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Zumaia

 Gipuzkoa
Zumaia udalerriaren ikuspegi orokorra.
Zumaia udalerriaren ikuspegi orokorra.
Zumaiako bandera

Zumaiako armarria

Izen ofiziala Zumaia
Estatua
Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Gipuzkoa
Urola Kosta
Alkatea Iñaki Agirrezabalaga Alkorta
(Bildu)
Herritarra zumaiar
Koordenatuak 43°17′N 2°15′W / 43.283°N 2.250°W / 43.283; -2.250Koordenatuak: 43°17′N 2°15′W / 43.283°N 2.250°W / 43.283; -2.250

Gipuzkoa - Zumaia.svg

Eremua 11,28 km2
Garaiera 15 m
Distantzia 30 km Donostiara
Posta kodea 20750
Biztanleria 9.495 bizt. (2013)
Dentsitatea 841,76 bizt./km²
Sorrera 1347 uztailaren 4
http://www.zumaia.net

Zumaia Gipuzkoako ipar-mendebaldeko udalerri euskaldun bat da, Urola Kosta eskualdean eta itsasertzean kokatua. 2011n 9.461 biztanle zituen.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iparraldean Bizkaiko golkoarekin egiten du muga, hegoaldean aldiz, Aizarnazabal eta Zestoarekin. Ekialdean Getariako Askizu auzoa dugu, non mendixka batetik Zumaiaren sarrera eta Getaria ikusten diren. Mendebaldean, Itziar auzoa eta Debarekin egiten dugu topo.

Inguru naturala[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urola ibaia udalerri honetan itsasoratzen da, eta kostaldean Itzurun hondartza aipatzekoa da. Baina herriaren ikur natural nagusia Zumaiako flyscha edo kostaldeko egitura geologiko berezi eta ikusgarria da, mundu osoan bakarrenetarikoa dena. Algorri interpretazio zentroaren bidez bisita daiteke.

Zumaia udalerriaren ikuspegia Kostaldeko Done Jakue Bidetik ikusita. 2014ko irailaren 21a.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanle gehienak herriaren erdigunean bizi dira, nahiz eta kanpo aldean bizigune gehiago egon. Kanpo aldean direnetatik, Artadi eta Oikia auzoak nabarmentzen dira biztanleriari dagokionez. Artadi mendixka batean dago, eta hango San Migel elizatik Zumaiaren ikuspegi ona goza dezakegu. Leku beretik eginda, baina oraingoan hegoalderantz, Oikia auzoa dago, San Bartolome eliza eta Kondekua etxea nabarmen dituena; hirugarren auzo bat ere badago Donostiatik Bilborako errepidean (N-634), Narrondo.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinako herria Santa Maria elizaren ingurua hedatzen zen, hainbat idazle eta historialarien arabera bertan antzinako eliza hura zegoen lekuan San Pedro eliza eraiki zen, aldiz, beste batzuentzat, jatorrizko herrigunea Arritokietako Andre Maria elizaren inguruan hedatu zen. Antso IV.a Gaztelakoak biztanleak hobeto defendatzearren herria Santa Mariaren inguruan bildu zuen, 1292ko martxoaren 1ean herriaren jabetza Orreagako kolegiatari doaintzan eman ziolarik[1].

Udalerriaren sorrera eta foru ematea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1347ko uztailaren 4ean Alfontso XI.a Gaztelakoak Valladolid hirian Donostiako Foruaren bidez Seaz herriko herritar eta nekazariei (Aizarnazabalgo lurraldean) Villagrana de Zumaya izeneko udalerria populatzeko pribilegioa eman zien, alkatea, prebostea, epaileak, ezkribauak eta ofizialak izendatzeko gaitasuna ere eman zien, udalerriaren harresitzea baimendu eta bere lursailen jurisdikzio zibil eta kriminalaren jabe egin zituelarik. Era berean, Oikinatik Narrondora doazen lurralde eta mendien jabetza eman zien. Guzti hau ondorengo gaztelar erregeek ere berretsi zuten, tartean Pedro I.a (1373), Henrike II.a (1373), Joanes I.a (1379), Henrike III.a (1391), Joanes II.a, bai eta Errege Katolikoek ere, Joana I.a nahiz Henrike III.ak[2].

Herrigunea eta Urola ibaia. 2014ko irailaren 21a.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriaren bilakaera
1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2009
2.370 2.709 2.997 3.142 3.222 3.551 4.444 6.341 7.840 8.162 8.527 9.285

Administrazioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zumaiako bokalaren ikuspegia.

2011n, Bildu koalizio abertzaleak Iñaki Agirrezabalaga Alkortari eman zion alkatetza. Aurreko legealdian EArekin egon zen alkate karguan.

Udalerri Hauteskundeak Zumaian
Alderdi politikoa 2011 2007
Botuak% Zngtzk Botuak% Zngtzk
Bildu 43,19% 6 - -
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ/PNV) 31,07% 5 26,15% 4
Euskadiko Alderdi Sozialista-Euskadiko Ezkerra (PSE-EE-PSOE) 10,75% 1 13,59% 2
Aralar 7,03% 1 - -
Hamaikabat (H1!) 3,25% 0 - -
Eusko Abertzale Ekintza (EAE-ANV) - - 17,23% 2
Eusko Alkartasuna (EA) - - 23,98% 3
Ezker Batua-Berdeak/Aralar - - 13,98% 2

Elkarteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Aita Mari Arraun Elkartea, Zumaiako Futbol Taldea, Itxas-Gain Piraguaketa taldea eta Pulpo Eskubaloi taldea dira herriko kirol elkarte nabarmenak. Gainera, euskara taldeak argitaratutako "Baleike" aldizkaria aipagarria da, azken urteotan "Urola Kostako Hitza" egunkariarekin elkarlanean dabilena.

Zumaia udalerriko irudi panoramikoa. 2008ko irailaren 4a.
Zumaia udalerriko irudi panoramikoa. 2008ko irailaren 4a.
Zumaia udalerriko irudi panoramikoa.
Zumaia udalerriko irudi panoramikoa.

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Urolaldeko hizkera»

Zumaian mintzatzen den euskararen euskalkia gipuzkera da, azpieuskalkia berriz Urolaldeko hizkera. Baleike euskara hutsean hilabetero argitaratzen den herri aldizkaria da.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Telmo ermita eta kostaldea.

Eraikinak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Museoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leku interesgarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zumaiako ekonomia betidanik merkataritzari lotua egon da, bereziki Ingalaterra, Flandria eta Bretainiarekin hartu-emanak izan ditu, bai eta industriari ere, gaur egun udalerrian industrialde sendoa dago.

Zumaian ezarriak dauden enpresa nagusienak honako hauek dira:

  • Artadi Alimentación E.A. (Okin): ogi ore izoztuak.
  • Astilleros Balenciaga E.A.: 100 metro luze izatera iritsi daitezkeen ontziak eraiki eta konpontzen dituen ontziola.
  • Avícola de Oiquina E.A.: oilo hiltegia. AN taldearen barnean dago.
  • Conservas Ortiz E.A.: eskabetxeko arrain kontserbak ekoiten ditu. Enpresa honek dituen 4 lantegietako bat da.
  • Egurko Koop. E. (Egurko-Ortza): egurra lantzeko makina-herramientak.
  • Galvanizados Olaizola E.A.: estaldura galbanizatuak.
  • GKN Driveline E.A.: automobilgintza enprsa multinazionala. Ardatzentzako osagaiak ekoizten ditu. Zumaian bere lantegietako bat eta espainiar filiala ditu.
  • Guascor Power S.A.: Guascor taldeko filiala, era berean Dresser-Rand multinazionalaren jabetzakoa da. diesel eta gas motorrak ekoizten ditu.
  • Lagun-Artea Industriak E.M.: makina-herramientak.
  • Korta E.A.: boladun lanabesak.
  • Mendiaraiz E.M.: laser bidezko ebaketa.
  • Xey Korporazio Enpresariala E.M.: sudalde eta bainugelako altzarien ekoizlea.

Zumaiar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zumaiaren ikuspegi orokorra.

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. Zumaia. Historia, herria. Auñamendi entziklopedia. Euskomedia.org (Gaztelaniaz)
  2. Zumaia. Udalerriaren sorrera eta foru ematea. Auñamendi entziklopedia. Euskomedia.org (Gaztelaniaz)

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Zumaia Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Gipuzkoa