Andoain

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Andoain

 Gipuzkoa
Andoain udalerriaren ikuspegia urrutira.
Andoain udalerriaren ikuspegia urrutira.

Andoaingo armarria

Izen ofiziala Andoain
Estatua
Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Gipuzkoa
Donostialdea
Alkatea Ana Karrere (Bildu)
Herritarra andoaindar
Koordenatuak 43°13′7″N 2°1′8″W / 43.21861°N 2.01889°W / 43.21861; -2.01889Koordenatuak: 43°13′7″N 2°1′8″W / 43.21861°N 2.01889°W / 43.21861; -2.01889

Gipuzkoa - Andoain.svg

Eremua 27,4 km2
Garaiera 24-783 m
Distantzia 14 km Donostiara
Posta kodea 20140
Biztanleria 14.850 bizt. (2013)
Dentsitatea 541,97 bizt./km²
Sorrera 1615
http://www.andoain.org/
Euskal Herrian kokatutako hiria da

Andoain Donostialdea eskualdean (Gipuzkoa) kokaturiko hiria da, Euskal Herrian. Donostia hiriburutik 14 kilometrotara dago. Andoaingo udalerriak 27,4 km²-ko hedadura du eta Urnieta, Aduna, Lasarte-Oria, Zubieta, Amasa-Villabona, Elduain eta Zizurkilekin muga egiten du. Bertako biztanleria, 14.850koa zen 2013. urtean.

Oria eta Leitzaran ibaiek herrigunea zeharkatzen dute, azken hau Oriaren ibaiadarra delarik. Bi ibaiak herrigunean bertan elkartzen dira, Santa Krutz baselizaren ondo-ondoan. Leitzaran ibaiak, bestalde, balio ekologiko handiko harana sortzen du, Leitzaraino iristen dena, hortik Leitzaran(Leitza-haran) izena.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Alde Zaharra: garai batean herriko gune komertzial nagusia, egun komertzio gutxi gelditzen dira, biziberritzen ari bada ere. Nahiko berrituta dago. 660 biztanle (2008).
  • Zumea: auzune zaharrenetariko bat. Egun populazio handia biltzen du. 2000 biztanle inguru ditu. Andoaingo zabalgunea osatzen duten bi auzoetako bat da (Etxeberrietarekin batera).
  • Etxeberrieta: Algodonera lantegiaren inguruan sortutako auzoa, langileentzat sortu zena. Gaur egun auzo erresidentziala edo bizitegi-auzoa da, eta auzoaren izenari men eginez, etxe berri ugari daude. 2.200 biztanle inguru ditu (2013). Andoaingo zabalgunearen zati da egun (Zumearekin batera), eta oraindik ere etxebizitza berriak eraikitzen ari dira.
  • Geltoki auzunea: auzo berria da. 400 biztanle (2013). Andoaingo auzo berrienetakoa da.
  • Leizotz: baserri auzoa. 232 biztanle (2013). Andoaingo auzorik zabalena da,
  • Buruntza: baserri auzoa. 157 biztanle (2008).
  • Sorabilla: bizitegi-auzoa, errepidearen inguruko zonaldea familia bakarreko etxeez beterik dago, eta gainerakoa landa auzoa da. Errepidearen inguruko nukleoan 831 pertsona bizi dira eta baserrietan sakabanaturik 170 gehiago. Orotara 1001 biztanle (2013).
  • Karrika: langile auzoa. Etorkin ugari bizi da bertan. 700 biztanle inguru (2013).
  • Goiburu: baserri auzoa, nahiz eta trenbide aldean nahiko urbanizatuta egon. 146 biztanle (2013).
  • Erdialdea: Bertako etxe asko 1950 eta 1970 artean eraiki ziren, muino txiki batean dago kokatuta, baita beste muinotxo baten magalean ere. Bertan daude hiriko eraikinik garaienak. 7.500 biztanle inguru (2013).

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • San Martin Tourskoaren parrokia: XVIII. mendeko maisulan barrokoa da. Gurutze latindarreko zorua dauka, eta bertako sabaiak zutabe erraldoietan euskarritzen dira. Goiko Plazan kokatuta dago, udaletxearen aldamenean. Andoaingo antzinako eliza ordezkatu zuen, herrigunetik oso aldenduta eta Buruntza mendiaren oinean zegoena.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Bildu koalizioko Ana Karrere hautatu zuten alkate.

Alkate-taula
2011 Ana Karrere Zabala (Bildu)
2009 Estanislao Amutxastegi Arregi (PSE-EE/PSOE)
2007 Jose Antonio Perez Gabarain (PSE-EE/PSOE)
2003 Jose Antonio Perez Gabarain (PSE-EE/PSOE)
1999 Jose Antonio Barandiaran Ezama (Euskal Herritarrok)
1995 Jose Antonio Pérez Gabarain (PSE-EE/PSOE)
1991 Pilar Collantes (PSE-EE/PSOE)
1987 Carlos Sanz Diez de Ure (Euskadiko Ezkerra)
1983 Francisco Irigoras (EAJ)
1979 Jose Antonio Perez Gabarain (Euskadiko Ezkerra)

2007ko hauteskundeetan, PSE-EE/PSOE izan zen alderdirik bozkatuena, 8 zinegotzi lortu zituen. Horren atzetik, EAJk 4 zinegotzi lortu zituen; Ezker Batua-Aralar koalizioak 2, PPk bezala; eta azkenik EAk zinegotzi bakarra lortu zuen. EAE-ANVren hautagaitza legez kanporatu zuten. Hala ere, hauteskundeetara aurkeztu zen, legez haien botoak baliogabetzat jo baziren ere. Boto horietan oin hartuz, zinegotziak aldarrikatu zituen alderdi ekintzaleak.

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Andoaingo udalbatza

Alderdia Zinegotziak Boto kopurua[1]
Bildu
7
2.500 (%34,25)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
6
2.059 (%28,21)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
3
1.363 (%18,67)
Alderdi Popularra (PP)
1
561 (%7,68)
Ezker Batua - Berdeak (EB-B)
-
377 (%5,16)
Aralar
-
237 (%3,25)
Hamaikabat (H1!)
-
203 (%2,78)

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza eta zerbitzuen gainetik, industria da orain udalerriko jarduera nagusia (metalurgia, papergintza, kimikoa). Lanean ari den populazioaren erdiak baino gehiagok industrian dihardu eta herenak inguru zerbitzuen sektorean.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Populazioaren bilakaera
1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2005 2008 2011
2.866 2.850 3.322 3.710 3.850 4.647 7.060 11.818 16.187 15.265 14.061 13.993 14.427 14.689

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Santakrutzak: Apirila bukaera eta maiatza hasiera bitartean, Santa Krutz egunaren inguruan (maiatzak 3)
  • Sanjuanak: Ekaina bukaeran, San Juan jaiaren inguruan (ekainak 24)
  • Inauteriak: Otsaila edo martxoan
  • Karrika: Uztaila erdialdean
  • Etxeberrieta: Uztaila amaieran, San Inazio egunaren inguruan (uztailak 31)
  • Sanestebanak (Goiburu auzoko jaiak): Abuztuaren hasieran
  • San Roke (Buruntza auzoko jaiak): Abuztuaren 16 inguruan, hots, San Roke egunaren inguruan
  • Sorabilako jaiak: Irailaren hasieran

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri honetan Bastero Kulturgunea kokatzen da, bertan urtean zehar musika, zinema, kultura eta arteareekin zerokusia dauden kontzertu, jarduera, hitzaldi eta ikastaroak burutu ohi dira.

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriak bi futbol talde ditu, aipatzen den lehena ezagunena izanik: Euskalduna (Euskalduna Andoaindarra) eta Ontzerri.

Eskubaloiko taldea ere badago herrian, aski ezaguna: Leitzaran Eskubaloi Taldea.

Beste kirol-talde batzuk dira besteak beste: Andoaingo Bertxin A.F.T. eta Buruntza Areto Futbola; Andoaingo Txirrindulari Eskola, Leitz K.K.E elkartea , Leizaur Zikloturistak (txirrindularitza); Leitzaran Boleibol Taldea (boleibola); Andoaingo Judo Taldea (judoa); Zumeatarra K.E. (atletismoa); Andoaingo La Salleko Gazteleku eskupilota K.T.; Agustin Leitza Xake Taldea; Andoaingo Kirol Elkartuen Kluba (igeriketa eta gimnasia); Euskalduna Mendigoizale Taldea (mendizaletasuna eta neguko kirolak); Ontza K.E. (ehiza eta arrantza);.

Ikastetxeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Ondarreta Eskola Publikoa[2]
  • Leitzaran Institutua[3]
  • Aita Larramendi Ikastola[4]
  • La Salle Berrozpe Ikastetxea[5]
  • Escivi. Zine eta Bideo Eskola[6]

Andoaindar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Andoaindar ospetsuen zerrenda»

Herritar ospetsuen artean, aipatzekoak ditugu Aita Manuel Larramendi filologo eta jesuita, Martin Ugalde kazetari eta idazlea, Joseba Arregi eta Joseba Egibar politikariak, Anjel Alkain aktorea eta Aitor Mendiluze bertsolaria.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Andoain Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa