Andoain

Wikipedia(e)tik

Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Andoain

Gipuzkoa

Izen ofiziala

Andoain

Antolaketa

Estatua
Autonomia Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea

Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Gipuzkoa
Donostialdea

Posta-kodea

20140

Koordenatuak

43°13′7″N 2°1′8″W / 43.21861, -2.01889

Koordenatuak: 43°13′7″N 2°1′8″W / 43.21861, -2.01889

Garaiera

92 m

Eremua

27,17 km²

Biztanleria

14.082 (2006)

Euskaldunak

%50,25 (2001)

Distantzia

Sorrera

1614

Herritarra

andoaindar

Alkatea

Jose Antonio Perez Gabarain (PSE-EE-EE)

www.andoain.org

Andoain Donostialdea eskualdean (Gipuzkoa) kokaturiko herria da, eta Donostia hiriburutik 15 kilometrotara dago. Andoaingo udalerriak 27,4 km²-ko hedadura du eta Urnieta, Aduna, Lasarte-Oria, Zubieta, Villabona, Elduain eta Zizurkilekin muga egiten du. Bertako biztanleria, 13.993koa zen 2005. urtean.

Oria eta Leitzaran ibaiek, herrigunea zeharkatzen dute, azken hau Oriaren ibaiadarra delarik. Leitzaran ibaiak, bestalde, balio ekologiko handiko harana sortzen du, Leitzaraino iristen dena, hortik Leitza harana izena.

[aldatu] Ikustekoak

Tourseko San Martin parrokia: XVIII. mendeko maisulan barrokoa da eta gurutze latindarreko zorua edukitzeaz gain, bertako sabaiak zutabe erraldoietan euskarritzen dira. Herrigunetik oso aldenduta, Buruntza mendiaren oinean aurkitzen zen Andoaingo antzinako eliza ordezkatu zuen.

Zumeako Santa Krutz baseliza: ia herrigunean kokatutako baseliza da. Estilo gotikoko Kristo zizelatua aurkitzen da bertan.

Goiburuko San Esteban baseliza: Goiburu auzoan kokaturiko baseliza.

Sorabillako parrokia: Sorabilla auzoa kokaturiko parrokia.

Udaletxea: XVIII. mendean eraikia da. Udalaren egoitza da.

Bastero Kulturgunea: 2003. urtean inauguratutako eraikin abangoardista da, eta udalerriaren kultura etxe bezala erabiltzen da. Luis Peña Gantxegi arkitektoaren agentziak diseinatua izan zen.

Isturitzaga dorretxea.

Laborde Anaiak eraikina, 1939an eraikitako arkitektura arrazionalista.

[aldatu] Administrazioa

Alkate-taula
2007	Jose Antonio Perez Gabarain (PSE-EE/PSOE)
2003	Jose Antonio Pérez Gabarain (PSE-EE/PSOE)
1999	Jose Antonio Barandiaran Ezama (Euskal Herritarrok)
1995	Jose Antonio Pérez Gabarain (PSE-EE/PSOE)
1991	Pilar Collantes (PSE-EE/PSOE)
1987	Carlos Sanz Diez de Ure (Euskadiko Ezkerra)
1983	Francisco Irigoras (EAJ)
1979	Jose Antonio Perez Gabarain (Euskadiko Ezkerra)

2007ko hauteskundeetan, PSE-EE/PSOE izan zen alderdirik bozkatuena 8 zinegotzi lortu zituelarik. Honen atzetik, EAJk 4 zinegotzi lortu zituen, Ezker Batua-Aralar koalizioak 2 PPk bezala eta azkenik EAk zinegotzi bakarra lortu zuen. EAE-ANVren hautagaitza legez kanporatu zuten. Hala ere, hauteskundeetara aurkeztu zen, legez beraien botoak baliogabetzat jo baziren ere. Boto horietan oin hartuz, zinegotziak aldarrikatu zituen alderdi ekintzaleak.

[aldatu] Demografia

Populazioaren bilakaera
1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2005
2.866	2.850	3.322	3.710	3.850	4.647	7.060	11.818	16.187	15.265	14.061	13.993

[aldatu] Jaiak

Santakrutzak: maiatzaren 3an
Sanjuanak: ekainaren 24an

[aldatu] Kirola

Herriko futbol taldeak Andoaingo Euskalduna KE izena du. Eskubaloiko atala ere badu Euskaldunak.

Beste kirol-talde batzuk dira besteak beste: Andoaingo Bertxin A.F.T. eta Buruntza Areto Futbola; Leitzaran Eskubaloi K.T.; Andoaingo Txirrindulari Eskola, Leitz K.K.E elkartea , Leizaur Zikloturistak eta Ontza K.E. (txirrindularitza); Leitzaran Boleibol Taldea (boleibola); Andoaingo Judo Taldea (judoa); Zumeatarra K.E. (atletismoa); Andoaingo La Salleko Gazteleku eskupilota K.T.; Agustin Leitza Xake Taldea; Andoaingo Kirol Elkartuen Kluba (igeriketa eta gimnasia); Euskalduna Mendigoizale Taldea (alpinismoa eta neguko kitolak; Ontza K.E. (ehiza eta arrantza); Extremadurarren egoitza K.T..

[aldatu] Andoaindar ezagunak

Herritar ezagunen artean Aita Manuel Larramendi filologo eta jesuita, Martin Ugalde kazetari eta idazlea, Joseba Arregi eta Joseba Egibar politikariak, Anjel Alkain aktorea eta Aitor Mendiluze bertsolaria ditugu. Baina pertsonaiak gehiago sakontzeko, honatx zerrenda luze bat, bakoitzari buruzko deskribapen txiki batekin:

[aldatu] XVII. mendekoak

Aita Manuel Larramendi (1690-1766): apaiz jesuita eta filologoa. Euskal idazle, suspertzaile eta apologista ere izan zen.

Agustin Leitza (1694-1763): Ongile andoaindarra. San Salvador de Jujuyn, Argentinan, aberastu egin zen ganadu negozioekin eta bertan lortutako diruarekin, Andoainen eliza berri bat eraikitzen lagundu zuen, egungo Tourseko San Martin Parrokia. Bi kalek eta enparantza txiki batek bere izena daramate.

[aldatu] XVIII. mendekoak

Pedro Manuel Ugartemendia (1770-1835): Arkitektoa. Donostia hiriko berreraikitze lanen arduraduna izan zen. San Fernandoko Arte Aderren Ikastegi Nagusiko kide ere bazen.

Juan Bautista Erro (1773-1854): Apaiza, idazlea eta Fernando VII.a Espainiakoa erregearen eta Carlos Maria Isidro Borboikoa erregegai karlistaren Ogasun ministroa.

[aldatu] XIX. mendekoak

Joakin Larreta (?-1910): Ingeniari eta euskal idazlea.

Anbrosia Olabide (1829-1913): "Berrerosle Handiaren Ahizpa Oparigaien" kongregazioan, bigarren ama nagusia izan zen.

Juana Josefa Zipitria, "Ama Kandida" (1854-1912): Jesuitinak ordena erlijiosoaren sortzailea eta Eliza katolikoko dohatsua.

Modesto Huitzi (1878-1919): Medikua.

[aldatu] XX. mendekoak

Carmelo Balda (1897-1963): pilota jokalaria (palaria) eta Nazioarteko Eskupilota Federakuntzaren lehendakari-sortzailea izan zen.

Patxi Etxeberria (1900-1989): apaiz jesuita eta euskal idazlea.

Martin Ugalde (1921-2004): idazle, kazetari eta euskal kulturaren sustatzaile ospetsua. Bere omenez, "Martin Ugalde ipuin lehiaketa" ospatzen da, eta Andoaingo kale batek bere izena darama, Kultur Parkeaz gain. Kultur parke horretan aurkitzen da besteak beste "Berria" euskal egunkariaren egoitza nagusia.

Rikardo Arregi (1942-1969): Euskaltzain eta kazetari garrantzitsua. Bere omenez, Andoaingo kale batek bere izena darama eta "Rikardo Arregi kazetaritza saria" banatzen da.

Joseba Arregi (1946-): Eusko Jaurlaritzan kultura sailburua izan zen. EAJ utzi ondoren, Aldaketa kultura elkartea sortu zuen, nazionalismo gobernatzailea kritikatzen duelarik.

Pello Artola (1948-): futboleko atezaina 1970eko eta 1980ko hamarkadetan.

Pello Esnal (1950-): Euskal idazlea.

Joseba Egibar (1959-): EAJko kidea.

Pello Irazu (1963-): Eskultorea.

Anjel Alkain (1966-): telebista eta zinema aktorea.

Mikel Abrego: BAP!!, Negu Gorriak, Nación Reixa, Parafünk edo Inoren Ero Ni taldeetako kidea da.

Aitor Mendiluze (1975-): Gipuzkoako Bertsolari txapelduna 1995 eta 2007an.

[aldatu] Kanpo loturak

	Gipuzkoako udalerriak
Abaltzisketa • Aduna • Aia • Aizarnazabal • Albiztur • Alegia • Alkiza • Altzaga • Altzo • Amezketa • Andoain • Anoeta • Antzuola • Arama • Aretxabaleta • Arrasate • Asteasu • Astigarraga • Ataun • Azkoitia • Azpeitia • Baliarrain • Beasain • Beizama • Belauntza • Berastegi • Bergara • Berrobi • Bidegoian • Deba • Donostia • Eibar • Elduain • Elgeta • Elgoibar • Errenteria • Errezil • Eskoriatza • Ezkio-Itsaso • Gabiria • Gaintza • Gaztelu • Getaria • Hernani • Hernialde • Hondarribia • Ibarra • Idiazabal • Ikaztegieta • Irun • Irura • Itsasondo • Larraul • Lasarte-Oria • Lazkao • Leaburu • Legazpi • Legorreta • Leintz Gatzaga • Lezo • Lizartza • Mendaro • Mutiloa • Mutriku • Oiartzun • Olaberria • Oñati • Ordizia • Orendain • Orexa • Orio • Ormaiztegi • Pasaia • Segura • Soraluze • Tolosa • Urnieta • Urretxu • Usurbil • Villabona-Amasa • Zaldibia • Zarautz • Zegama • Zerain • Zestoa • Zizurkil • Zumaia • Zumarraga