Andoain

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Andoain

 Gipuzkoa

Andoaingo armarria

Izen ofiziala Andoain
Estatua
Erkidegoa
Lurralde Historikoa
Eskualdea
Espainia
Euskal Autonomia Erkidegoa
Gipuzkoa
Donostialdea
Alkatea Ana Karrere (Bildu)
Herritarra andoaindar
Koordenatuak 43°13′7″N 2°1′8″W / 43.21861°N 2.01889°W / 43.21861; -2.01889Koordenatuak: 43°13′7″N 2°1′8″W / 43.21861°N 2.01889°W / 43.21861; -2.01889

Gipuzkoa - Andoain.svg

Eremua 27,4 km2
Garaiera 24-783 m
Distantzia 14 km Donostiara
Posta kodea 20140
Biztanleria 14.850 bizt. (2013)
Dentsitatea 541,97 bizt./km²
Sorrera 1614
http://www.andoain.org/

Andoain Donostialdea eskualdean (Gipuzkoa) kokaturiko herria da, eta Donostia hiriburutik 14 kilometrotara dago. Andoaingo udalerriak 27,4 km²-ko hedadura du eta Urnieta, Aduna, Lasarte-Oria, Zubieta, Billabona, Elduain eta Zizurkilekin muga egiten du. Bertako biztanleria, 14.689koa zen 2011. urtean.

Oria eta Leitzaran ibaiek, herrigunea zeharkatzen dute, azken hau Oriaren ibaiadarra delarik. Bi ibaiak herrigunean bertan elkartzen dira, Santa Krutz baselizaren ondo-ondoan. Leitzaran ibaiak, bestalde, balio ekologiko handiko harana sortzen du, Leitzaraino iristen dena, hortik Leitzaran(Leitza-haran) izena.

Auzuneak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Alde-Zaharra: garai batean herriko gune komertzial nagusia, egun komertzio gutxi gelditzen dira. Nahiko berrituta dago. 660 biztanle (2008).
  • Zumea: auzune zaharrenetariko bat. Egun populazio handia biltzen du.
  • Etxeberrieta: Algodonera lantegiaren inguruan sortutako auzoa, langileentzat. 1.450 biztanle (2008).
  • Geltokiko auzunea: auzo berria da. 300 biztanle (2008).
  • Leizotz: baserri auzoa. 247 biztanle (2008).
  • Buruntza: baserri auzoa. 247 biztanle (2008).
  • Sorabila: bizitegi auzoa. 150 biztanle (2008).
  • Karrika: langile auzoa. 600 biztanle (2008).
  • Goiburu: baserri auzoa, nahiz eta trenbide aldean urbanizatuta egon. 250 biztanle (2008).
  • Goiko auzoak: etxe berri gehienak inguru horietan kokatzen dira. 7.100 biztanle (2008).

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • San Martin Tourskoaren parrokia: XVIII. mendeko maisulan barrokoa da. Gurutze latindarreko zorua dauka, eta bertako sabaiak zutabe erraldoietan euskarritzen dira. Goiko Plazan kokatuta dago, udaletxearen aldamenean. Andoaingo antzinako eliza ordezkatu zuen, herrigunetik oso aldenduta eta Buruntza mendiaren oinean zegoena.
  • Zumeako Santa Krutz baseliza: herrigunearen behealdean kokatutako baseliza da, Bekoplazatik oso hurbil, Leitzaran eta Oria ibaiek bat egiten duten tokian. Estilo gotikoko Kristo zizelatua dago bertan.
  • Goiburuko San Esteban baseliza: Goiburu auzoan kokaturiko baseliza.
  • Sorabillako parrokia: Sorabilla auzoan kokaturiko parrokia.
  • Bastero Kulturgunea: 2003. urtean inauguratutako eraikin abangoardista da, eta udalerriaren kulturgune bezala erabiltzen da. Luis Peña Gantxegi arkitektoaren estudioak diseinatua izan zen.
  • Izturitzaga dorretxea. Andoaingo hegoaldeko sarrera gordetzen du.
  • Berrozpe dorretxe gotikoa, Urnietarako irteeran dagoena. Andoaingo ipar-ekialdeko sarrera gordetzen du.
San Martín de Tourskoaren eliza

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Andoaingo udaletxea

2011ko maiatzaren 22ko hauteskundeetako emaitzen ondorioz, Bildu koalizioko Ana Karrere hautatu zuten alkate.

Alkate-taula
2011 Ana Karrere (Bildu)
2009 Estanis Amutxastegi (PSE-EE/PSOE)
2007 Jose Antonio Perez Gabarain (PSE-EE/PSOE)
2003 Jose Antonio Pérez Gabarain (PSE-EE/PSOE)
1999 Jose Antonio Barandiaran Ezama (Euskal Herritarrok)
1995 Jose Antonio Pérez Gabarain (PSE-EE/PSOE)
1991 Pilar Collantes (PSE-EE/PSOE)
1987 Carlos Sanz Diez de Ure (Euskadiko Ezkerra)
1983 Francisco Irigoras (EAJ)
1979 Jose Antonio Perez Gabarain (Euskadiko Ezkerra)

2007ko hauteskundeetan, PSE-EE/PSOE izan zen alderdirik bozkatuena, 8 zinegotzi lortu zituen. Horren atzetik, EAJk 4 zinegotzi lortu zituen; Ezker Batua-Aralar koalizioak 2, PPk bezala; eta azkenik EAk zinegotzi bakarra lortu zuen. EAE-ANVren hautagaitza legez kanporatu zuten. Hala ere, hauteskundeetara aurkeztu zen, legez haien botoak baliogabetzat jo baziren ere. Boto horietan oin hartuz, zinegotziak aldarrikatu zituen alderdi ekintzaleak.

2011ko udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Andoaingo udalbatza

Alderdia Zinegotziak Boto kopurua[1]
Bildu
7
2.500 (%34,25)
Euskadiko Alderdi Sozialista (PSE-EE(PSOE))
6
2.059 (%28,21)
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ)
3
1.363 (%18,67)
Alderdi Popularra (PP)
1
561 (%7,68)
Ezker Batua - Berdeak (EB-B)
-
377 (%5,16)
Aralar
-
237 (%3,25)
Hamaikabat (H1!)
-
203 (%2,78)

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Populazioaren bilakaera
1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2005 2008 2011
2.866 2.850 3.322 3.710 3.850 4.647 7.060 11.818 16.187 15.265 14.061 13.993 14.427 14.689

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Santakrutzak: Apirila bukaera eta maiatza hasiera bitartean
  • Sanjuanak: Ekaina bukaeran
  • Inauteriak: Otsaila edo martxoan

Kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko futbol taldeak Andoaingo Euskalduna KE izena du. Eskubaloiko atala ere badu: Leitzaran.

Beste kirol-talde batzuk dira besteak beste: Andoaingo Bertxin A.F.T. eta Buruntza Areto Futbola; Leitzaran Eskubaloi K.T.; Andoaingo Txirrindulari Eskola, Leitz K.K.E elkartea , Leizaur Zikloturistak eta Ontza K.E. (txirrindularitza); Leitzaran Boleibol Taldea (boleibola); Andoaingo Judo Taldea (judoa); Zumeatarra K.E. (atletismoa); Andoaingo La Salleko Gazteleku eskupilota K.T.; Agustin Leitza Xake Taldea; Andoaingo Kirol Elkartuen Kluba (igeriketa eta gimnasia); Euskalduna Mendigoizale Taldea (mendizaletasuna eta neguko kirolak; Ontza K.E. (ehiza eta arrantza); Extremadurarren egoitza K.T..

Ikastetxeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Andoaindar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Andoaindar ospetsuen zerrenda

Herritar ospetsuen artean, aipatzekoak ditugu Aita Manuel Larramendi filologo eta jesuita, Martin Ugalde kazetari eta idazlea, Joseba Arregi eta Joseba Egibar politikariak, Anjel Alkain aktorea eta Aitor Mendiluze bertsolaria.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Andoain Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa