Lamia

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search

Lamia euskal mitologiako izaki bat da. Bi motakoak daude. Anuntzi Arana antropologoak "lamina eraikitzaileak" eta "ur bazterretako laminak" izena eman die. Mitologiako beste jeinu legez, batzuetan gizakiei laguntzen diete eta bestetan kalte. Edonola ere jendearekin harremanak dituzte, jendea bisitatzen edo haien aurrean agertzen. [1]

Izena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Izenaren aldaerak hauek dira: lamia, lami, lamina, lamie, illamina, llamina, labina, amilamia. Forma dokumentatuena lamina da[2]. Ez da izen propioa, jeinu mota bat deskribatzeko erabiltzen den izena.

Ezaugarriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ur bazterretako laminak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lamia
Lamina1.jpg
Euskal lamia.
Lamia Garagartza auzoan, Arrasate.
Pertsonaia Mitologikoaren Ezaugarriak
Mota Izaki Mitologikoa
Mitologia Euskal mitologia
Lekua Euskal Herria

Lamia hauek erreka zuloetan egoten dira. Batzuek harpeetan dute egoitza, herrietatik hurbil, ez medi garaietan[1]. Ilea urrezko orraziaz orrazten edo, gutxiagotan, bere ohialeria ederrearen zabaltzen eta xukatzen[1]. Leku askotan ahate oinak dituzte, edo oilo ankak[3] baina Ibaizabal inguruan eta Euskal Herriko kostan arrain buztana dute. Oso ederrak dira, eta gizakumeak liluratzen dituzte. Antzekoa da Amilamia, beste irelu bat. Begi bakarreko emakume moduan ere deskribatu izan dute[3].

Kostaldeko lamiei, gerritik behera arrain direnei, itsaslamia ere esaten zaie.

Bakarrik edo taldean ager daitezke.

Lamia eraikitzaileak edo harginak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskal Herria ekialdean agertzen dira, eta gizon txikiak, deabrutxoak bezalakoak. Gazteluak zubiak eta elizak ere eraikitzen dituzte gau bakar batez. Harginak dira beraz beraz. Ipuinetan agertu ohi dira hika hitz egiten eta elkarri Gilen izenaz deitzen. Hauek egin zituzten Ligiko zubia, Ezpeizeko eliza eta Arrozekoa.

Lamia Greziar mitologian[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lamia greziar mitologian ere ageri da. Belos erregearen alaba zen (beste ohitura batzuen arabera, Poseidon eta Libiaren alaba) eta Zeus jainkoaren maitalea. Horregatik Hera jainkosa jeloskortu egin zen eta Lamiaren seme-alabak hil. Gainera, begiak ixteko gaitasuna kendu zion, seme-alaben heriotza betiko ikus zezan.

Elezaharrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lanean laguntzen diete opari bat ematen dietenei; honela, zubi batzuk lamiek egindakoak dira: Ebraingoa (Bidarrai), Azalaingoa (Andoain), Urkulukoa (Leintz-Gatzaga)... Gauez egiten dituzte eraikuntzok.

Nekazariren batek landa lurren ertzetan janaria uzten bazien, gauez jaten zuten lamiek, eta horren truke, lurra goldatu edo bukatu gabe utzitako lana amaitzen zioten[3].

Ohiokoa izaten da gizaki batek lamina baen orrazia lapurtzea eta honek itzultzeko galdetzea.[3]

Zenbait kondairatan ur bazterretako lamiek laguntza eskatzen diote emagin bati, honek lagundu eta lamiek oparitan ogi zuria, oihal eder bat edota beste opariren bat emango diote.

Mutila batez maitemintzen da lamia bat ipuin batzuetan, harik eta mutil horrek, bere maiteñoa lamia dela deskubritzen duen arte.

Beste batzuetan laminak etxe bat bisitatzen du, bertako janaria eske. Laminak trukean zerbait emango dio edo ez bertioaren arabera. Azkenik, etxeko gizonak lamia zigortzen du eta honek ihes egiten du.[1]

Ostadarraren muturrean lamia bat egoten da ilea orrazten, eta eguzkiak bere adatsean joz zabaltzen du ostadarra.

Lamia arrek sekulako indarra dute. Gauez trikuharriak egiten dituzte batzuetan, eta etxeetan sartzen dira askotan etxekoak oheratutakoan. Izen desberdinak dauzkate: Maideak, Mairiak, Intxixuak (Oiartzunen), Saindi Maidi (Nafarroa Beherea).

Lamia gehienak desagertu omen dira, mendietan baselizak eraiki zirenean batzuen hitzetan edo idiek arrastatutako goldea erabiltzen hasi zenean beste batzuentzat[3].

Toponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Toponimian asko dira lamiekin lotura duten izenak: Lamera eta Lamerapunte Bermeon, Lamikiz Markinan, Laminaputzu Zeanurin, Lamitegi Bedaion, Lamirain aranon, Lamusin Saran, Lamiñosin Ataunen, etab.

Irudiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d   ), Arana, Anuntxi, (1947- (2008), Euskal mitologiaz : jentilak eta kristauak, Elkar, ISBN 9788497835695, PMC 863179178, https://www.worldcat.org/oclc/863179178. Noiz kontsultatua: 2018-11-01  . 65-72 or.
  2.   Orotariko Euskal Hiztegia online, https://www.euskaltzaindia.eus/index.php?option=com_oeh&view=frontpage&Itemid=413&lang=eu&sarrera=lamina&xeh=0. Noiz kontsultatua: 2018-11-01 .
  3. a b c d e   1889-1991., Barandiarán, José Miguel de, ([2008]), Mitología vasca (14a. ed., 1a. ed. en la Coleción [sic] Anboto. argitaraldia), Txertoa, ISBN 9788471484321, PMC 733743324, https://www.worldcat.org/oclc/733743324. Noiz kontsultatua: 2018-11-01  .69-71 or.


Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Lamia