Atari:Irlanda

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
NullInisheer panorama.jpg
Irlandako mapa Ongi etorri Irlandako Atarira!
Fáilte chuig Portal na hÉireann!
Welcome to the Ireland Portal!
Hailsin tae tha Airlann Portal!
Irlanda

Irlanda edo Irlandako uhartea (ingelesez Ireland, irlanderaz Éire, eskozieraz Airlann eta latineraz Hibernia) Europa osoko hirugarren uharterik handiena da eta munduko hirugarrena. Europar kontinentearen ipar-mendebaldean kokatzen da eta milaka uharte eta uhartetxoz inguratuta dago. Irlandak Britainiar uharteetako zati da, gehiago zehaztuz, Britainiar uharteetako bi uharte nagusien artean txikiena da, uharte handia den Britainia Handiaren mendebaldean kokatua dagoelarik. Politikoki Irlandako estatu subiranoak (Irlandako Errepublika bezala izendatua) uharteko lurraldearen bost seirenetan agintzen du, gainontzeko ipar-ekialdeko lurraldea edo seirena Ipar Irlandako (Erresuma Batuaren zati) agindupean dagoelarik.

Ireland from space edit.jpg

Irlandako lehendabiziko bizilekuak K.a. 8.000 urte ingurukoak dira. K.a 200. urtean Zeltiarren emigrazio eta eraginak uharte osoa menperatu zuen. Erlatiboki maila txikiagokoak ziren erdi aroko Bikingoen eta Normandarren kokalekuek ondorengo 1600. urte inguruko Ingelesen nagusitasunari bidea eman zioten. Ingeles Protestanteek gehiengoa ziren Irlandar Katolikoen gainetik gobernatu zuten, ingelesek irlandarrak erabat alboratu zituztelarik, baita uhartearen ipar-ekialdean ere, non Protestanteak Ulstergo Kolonizatzeak burutu eta erabateko gehiengoa bilakatu ziren. 1801ean Irlandako uharte osoa Britaini Handia eta Irlandako Erresuma Batuaren zati bihurtu zen. XIX. mendearen erdialdera Irlandako Gosete Handia gertatu zen, honen ondorioz sekulako maila erraldoieko heriotz kopurua eta emigrazioa kausitu zelarik. 1921. urtean Irlandar Independentzia Gerra amaitu ostean Britainiar Gobernuak akordio bat proposatu eta Itun Anglo-Irlandarra sinatu zen, honela Irlandako Estatu Askea sortu zelarik. Honek Britainiar Inperiotik hat ateratzea suposatu zuen, herrialdeak bere barne independentiz eraginkorra berreskuratu zuen nahiz eta oraindik konstituzionalki Britainiar Koroari loturik jarraitu. 1920ko Irlandako Gobernuaren Agiriaren arabera Irlandako 32 konderrietako sei konderriz osatutako zen Ipar Irlandako eskualde berria eratzeko aukera bat ireki zen, handik gutxira protestante eta unionistak gehiengoa ziren eskualde honek aukera hau probestu eta Erresuma Batuari lotuta jarraitzea erabaki zuen. 1949an Irlandako Estatu Askeak behin-betiko Commonwealth erakundea laga eta Irlandako Errepublika bilakatu zen, honela ordurarte Erresuma Batuarekiko zituen lotura politiko eta administratibo murritzak erabat moztuz. 1973an Irlandako hainbat zati edo eskualde (Irlandako Errepublika) Europako Ekonomia Erkidegoan sartu ziren. 1960. hamarkadatik hasi eta 1990. hamarkadara arte Ipar Irlandako gatazka edo ingelesez "The Troubles" deitzen zen gaztazka politikoa jaso zen, 1998ko Ostiral Santuko Hitzarmenarekin gatazka honi nolabaiteko konponbide bat lortzen saiatu zirelarik.


...gehiago irakurtzeko sakatu hemen

Gai nagusiak
Gaeltacht Donegal cropped.jpg

Irlanda: Irlandako ErrepublikaIpar IrlandaIrlandako uhartea
Irlandako historia:
Hizkuntzak: Irlandera, EskozieraIngelesa
Irlandera: GaeltachtForas na GaeilgeGaelscoil
Hedabideak: Radio Telefis EireannTG4Raidió na GaeltachtaLá egunkaria
Kultura:
Musika: Musika TaldeakAbeslariakAbestiak
Politika: Alderdi politikoak
Kirola: Elkarte Atletiko GaelikoFutbol GaelikoaHurlingIrlandar PilotaIrlandako Errugbi SelekzioaIrlandako Futbol Selekzioa

Asteko irlandar abestia


"Ar Éirinn Ní Neosfainn Cé Hí"
Maria McCool



Aurrekoak: De Dannan On A Boat. 1. Zatia
1980an Galwayko Badia zeharkatzen duen itsasuntzi batetik moldatutako musika emanaldia
"Mo Ghile Mear"
("Gure Heroia")
The Chieftains eta Sting. Sakatu hemen abestia entzun ahal izateko
"Mná na h-Éireann"
("Irlandako Emakumeak") - The Chieftains
Sakatu hemen abestia entzun ahal izateko
"Follow Me Up To Carlow""Oró, Sé do Bheatha 'Bhaile"

Asteko irlandar bideoa
Lord Of The Dance
Hasiera:Zeltiarren Negarra
Joko Arriskutsua
Ametsgaiztoa eta Norgehiagoka
Amaiera: Zatirik ikusgarriena



Azalpena: Lord Of The Dance mundu osoan ospe handia jaso duen irlandar dantza herrikoien ikuskizun harrigarri eta erraldoiaren zatien irudiak ikusgai

Aurrekoak: Michael Collinsen bizitzaren dokumentala: 1. Zatia, 2.Zatia, 3. Zatia; "Tony Mac Mahon, Barney McKenna eta Micho Russell musika eta dantza saioaren bideoa"
Sakatu hemen abestia entzun ahal izateko


Iruditegia
ODonoghue pub Dublin Ireland.jpgBobby sands mural in belfast320.jpgInisheer Gardens 2002 dry-stone walls.jpgHalfPennyBridge.jpgDublin four courts.JPGBelfast City Hall 2007.jpg

Atal honetan Irlandari buruzko argazki eta irudiak aurkituko dituzu, betiere gaiaren arabera sailkatuak:
Aireko ArgazkiakBanaketa AdministratiboaDemografiaEkonomiaEraikuntzakGarraioakGeografiaGudarosteaHerriakHilerriakHiriakHistoriaIkurrakJendeaKulturaLorategiakNaturaOspakizunakPaisaiakPolitikaSeinaleakZerbitzu Publikoak

Asteko irudia: Valentia Uharteko ikuspegia. Kerry Konderria.
Banaketa administratiboa
Ireland map.gif
Ireland regions.svg

Flag of Connacht.svg Connacht: Flag of the counties of Galway and Westmeath.svg Galwayko konderriaFlag of county Mayo.svg Mayoko konderriaFlag of county Leitrim.svg Leitrimeko konderriaFlag of county Roscommon.svg Roscommoneko konderriaFlag of county Sligo.svg Sligoko konderria


Flag of Munster.svg Munster: Flag of the counties of Cork, Derry and Louth.svg Corkeko konderriaFlag of county Kerry.svg Kerryko konderriaFlag of the counties of Fermanagh and Limerick.svg Limerickeko konderriaFlag of county Clare.svg Clareko konderriaFlag of county Tipperary.svg Tipperaryko konderriaFlag of the counties of Cavan and Laois.svg Waterfordeko konderria


Flag of Leinster.svg Leinster: Flag of county Dublin.svg Dublingo konderriaCounty colors of Longford and Wicklow (1x2 ratio).svg Wicklowko konderriaFlag of county Kildare.svg Kildareko konderriaFlag of county Carlow.svg Carlowko konderriaFlag of county Kilkenny.svg Kilkennyko konderriaFlag of the counties of Cavan and Laois.svg Laoiseko konderria
Flag of the counties of Cork, Derry and Louth.svg Loutheko konderriaCounty colors of Longford and Wicklow (1x2 ratio).svg Longfordeko konderriaFlag of the counties of Donegal, Leitrim and Meath.svg Meatheko konderriaFlag of county Offaly.svg Offalyko konderriaFlag of the counties of Galway and Westmeath.svg Westmeatheko konderriaFlag of county Wexford.svg Wexfordeko konderria


Flag of Ulster.svg Ulster: Flag of county Antrim.svg Antrimeko konderria** • Flag of county Armagh.svg Armagheko konderria** • Flag of the counties of Cavan and Laois.svg Cavaneko konderriaFlag of the counties of Cork, Derry and Louth.svg Derryko konderria** • Flag of the counties of Donegal, Leitrim and Meath.svg Donegalgo konderriaFlag of county Down.svg Downeko konderria**
Flag of the counties of Fermanagh and Limerick.svg Fermanagheko konderria** • Flag of county Monaghan.svg Monaghaneko konderriaFlag of county Tyrone.svg Tyroneko konderria**


**Ipar Irlandako konderriak (gainontzeko guztiak Irlandako Errepublikaren konderriak dira).

Hiriak
Dublin O'Connell Street2.jpg
Dublin Grafton street1.jpg

Irlandako Errepublikako hiriak: Dublin/Baile Átha CliathCork/CorcaighLimerick/LuimneachGalway/GallimhKilkenny/Cill ChainnighDun LaoghaireKillarney/Cill AirneCashel/Caiseal**

Beste batzuk: Arklow/An t-Inbhear MórAthlone/Baile Átha LuainBray/BréCarlow/CeatharlachCastlebar/Caisleán an BharraighCavan/An CabhánCelbridge/Cill DroichidClonmel/Cluain MealaCobh/An CóbhDrogheda/Droichead ÁthaDundalk/Dún DealganEnnis/InisFermoy/Mainistir Fhear MaighGreystones/Na Clocha LiathaLetterkenny/Leitir CeanainnLeixlip/Léim an BhradáinLongford/An LongfortMalahide/Mullach ÍdeMaynooth/Maigh NuadMonaghan/MuineachánMullingar/An Muileann gCearrNaas/Nás na RíoghNavan/An UaimhNewry/Iúr Cinn TráNewbridge/An Droichead NuaPortlaoise/Port LaoiseSligo/SligeachSwords/Sord Cholm CilleTralee/Trá LíTrim/Baile Átha TroimTullamore/Tulach MhórWaterford/Port LáirgeWestport/Cathair na MairtWexford/Loch Garman

Ipar Irlandako hiriak: Belfast/Béal FeirsteDerry/DoireArmagh/Ard Mhacha

Beste batzuk: Newry/Iúr Cinn TráLisburn/Lios na gCearrbhachBallymena/an Baile MeánachBangor/BeannchorColeraine/Cúil RaithinDownpatrick/Dounpatrick/Dún PádraigEnniskillen/Inis CeithleannLarne/Olderfleet/LatharnaOmagh/An ÓmaighPortadown/Portadoun/Port an Dúnáin

**Hiri historikoa.

Nabarmendutako irlandar artikulua Nabarmendutako irlandar pertsonaia
Guinness at factory.jpg

Guinness Stout motako garagardo beltza da. Aurreneko aldiz, Arthur Guinness garagardogileak ekoiztu zuen Irlandan dagoen Kildare konderriko Leixlip herrian zuen bere lehenengo garagardotegian, nahiz eta handik denbora gutxira gaur egun hain ezaguna den Dublingo St. James's Gate Brewery garagardotegira mugitu. Guinness garagardoa 1759tik aurrera ekoiztu izan da. Garagardoa porter eran dago oinarrituta, bere jatorria Londonen 1700. urte inguruan du. Mundu osoko garagardo marka ezagunenen artean dago eta munduko herrialde gehienetara esportatua da. Imitatzaile ugari garaitu ditu merkatuan. Bere zaporearen ezaugarri nabariena hartzidurarik gabe mantentzen den garagar txigortuan datza. Urteetan zehar garagardoaren zati bat zaharkitu edo ondu egiten zen esneki zapore antzeko bat har zezan, baina Guinnessek prozesu hau gaurko egunez egiten jarraitzen duen esateari uko egiten dio. Bere ezaugarri nagusia den apar lodi, zuri eta krematsua, edukiari gehitzen zaion nitrogenozko nahasketa batean datza.

Guinness garagardoa erabateko kasu berezia da, lantegi pribatu batek egindako alkoholdun edari baten markak herri alde oso baten arima irudikatzera iritsi baita: Irlanda. Guinness garagardoa, bere eskubidez erabateko erakunde edo instituzioa da Irlandan, herrialde irlandarra ordezkatzera ailegatuz. Irlandan, garai guztietako edari alkoholdun salduena bilakatu da. Guinness & Co. lantegiak urtero 2.000 milioi eurotako etekinak lortzen ditu garagardo honi esker. Gaur egun eta 1932 urtetik aurrera, Guinness, Diageo garagardogile multinazionalaren jabegoa da, egoitza Londonen duelarik. Guinness UDV eta Grand Metropolitan plc taldeen arteko batasunaren ondorioz... ...gehiago irakurri



Michael John "Mick" Collins edo irlanderaz Mícheál Seán Ó Coileáin (Cloich na Coillte, Corkeko konderria, 1890eko urriaren 16a – Béal na mBláth, Corkeko konderria, 1922ko abuztuaren 22a) buruzagi iraultzaile irlandarra, Irlandako Errepublikako ogasun ministroa, IRAren inteligentzia zuzendaria eta Itun anglo-irlandarreko negoziatzailea izan zen.

1922ko Irlandako Gerra Zibilean hil zuten. Gaur egun Irlandako alderdi politiko guztiek omendu eta onartzen dute Irlandako Estatu modernoa sortzean egin zuen lanagatik, baina bereziki Fine Gael alderdikoak dira bere jarraitzaile zuzenenak... ...gehiago irakurri

Politika eta zuzenbidea

Gobernuaren organoak: TaoiseachTánaisteDublingo Hiriaren Kontseilua

Legedia: Irlandar Errepublikako KonstituzioaDáil ÉireannOireachtas

Polizia: Garda SíochánaRoyal Ulster ConstabularyIpar Irlandako Polizia Zerbitzua

Gertakari politikoak: 1916ko Bazko AltxamenduaIrlandar Independentzia GerraItun Anglo-IrlandarraIrlandako Gerra ZibilaDublingo Gudua1920ko Igande Odoltsua1972ko Igande OdoltsuaDerry AskeaIpar Irlandako gatazkaGuildford Four eta Maguire Seven1998ko Ostiral Santuko Hitzarmena

Ideologiak: Irlandar NazionalismoaIrlandar ErrepublikanismoaLoialismoaUnionismoa

Politikariak: Gerry AdamsMartin McGuinnessBobby SandsBernadette Devlin McAliskeyBrian CowenBertie AhernTheobald Wolfe ToneJames ConnollyThomas James ClarkeJoseph Mary PlunkettÉamonn CeanntSeán Mac DiarmadaArthur GriffithMichael CollinsEamon de ValeraCathal BrughaDouglas HydeDaniel O'ConnellBrian FaulknerRichard Brinsley SheridanWilliam CraigCharles HaugheyJohn HumeIan PaisleyJames CraigMary McAleesePeadar O'DonnellCharles Stewart ParnellJohn Edward RedmondAlbert ReynoldsMary RobinsonSeán LemassTerence O'NeillLiam Cosgrave... ...gehiago ikusi

Alderdiak: Sinn FéinFianna FáilFine GaelAlderdi LaboristaDemokrata ProgresistakAlderdi BerdeaAlderdi Sozialista

Connolly.james.jpgEamon de Valera c 1922-30.jpgArthur Griffith (1871-1922).jpgCathalbrugha.JPGDaniel O'Connell.pngGerry Adams Easter Lily Badge.jpgMartin McGuinness2.jpgIan Paisley - (cropped).png
Literatura Mitologia

Ingelerazko Idazleak: Brendan BehanJohn BanvilleSamuel BeckettJames Patrick DonleavyRoddy DoyleLord DunsanyIan GibsonMichael HartnettSeamus HeaneyLafcadio HearnJames JoycePeadar KearneyMarian KeyesLady GregorySheridan Le FanuClive Staples LewisFitz James O'BrienArdal O'HanlonPeadar O'DonnellSean O'FaolainSean O'CaseyBernard ShawLaurence SterneBram StokerJonathan SwiftRichard TrenchOscar WildeWilliam Butler YeatsJohn Millington SyngeSeamus O'SullivanJohn Boyne
Irlanderazko Idazleak: Brendan BehanPearse HutchinsonManchán MaganLiam O'FlahertyTeige MacDaireMairtin O CadhainSeán Ó RíordáinPádraig Ó SiochfhradhaMícheál Ó SiochfhradhaTomás Ó CriomhthainMuiris Ó SúilleabháinPeig Sayers

Oscar Wilde.jpgBram Stoker.jpgJonathan Swift by Charles Jervas detail.jpgBrendan Behan NYWTS.jpgWilliam Butler Yeats by George Charles Beresford.jpgGeorge bernard shaw.jpg
Celtic lettre I chien.jpg

Irlandar mitologiaZelta mitologiaUlsterko zikloaFenian zikloaZiklo mitologikoaZiklo historikoaTuatha Dé DanannBansheeBran mac FebalClurichaunCúchulainnDruidaDullahanDál RiataEber FinnFar darrigFir BolgFomoréImbolcLeprechaunLughnasadhSamhainSan PatrizioTuatha Dé DanannTáin Bó CúailngeTír na nÓg


Zinemagintza

Aktoreak edo aktoresak: Richard HarrisMaureen O'HaraMaureen O'SullivanPeter O'TooleBarry FitzgeraldPatrick McGoohanLiam NeesonPierce BrosnanDaniel Day-LewisKenneth BranaghColin FarrellCillian MurphyBrendan GleesonGabriel ByrneFionnula FlanaganPatrick BerginStephen ReaColm MeaneyCiaran HindsAidan GillenJames NesbittJonathan Rhys MeyersGerard McSorley... Gehiago ikusteko sakatu hemen

Zuzendariak: John FordJim SheridanNeil Jordan... Gehiago ikusteko sakatu hemen

Irlandar filmak: Sakatu hemen irlandar filmen zerrenda ikusteko

Maureen O'Hara Black Swan 3.jpgColm Meaney in 2007.jpgLiam Neeson at 2008 TIFF cropped.jpgPierceBrosnan(CannesPhotoCall).jpgDaniel Day-Lewis at the 61st British Academy Film Awards in London, UK - 20080210.jpgKennethBranaghRFFJuly09.jpgCillianmurphy.jpgBrendan Gleeson.jpgGabriel Byrne 07TIFF.jpg


Leku interesgarriak
Irlandako natura

Irlandako bertako zaldi eta poni arrazak: Connemarako poniIrish HobbyKerry Bog poni

Irlandako bertako txakur arrazak: Irlandar setter

Irlandako parke naturalak zein natura aldetik intereseko guneak: Killarney Parke NazionalaConnemara Parke NazionalaGlenveagh Parke Nazionala Moherreko AmildegiakMourne mendiakThe Burren


Laidies View.JPG Connemara pony.jpg