Galdames

Galdames
Bizkaia
Izen ofiziala	Galdames
Estatua Erkidegoa Lurralde Historikoa Eskualdea	Espainia Euskal Autonomia Erkidegoa Bizkaia Meatzaldea eta Enkarterri
Alkatea	Carlos Avellanal Villanueva (EAJ)
Herritarra	galdamestarra
Koordenatuak	43°15′45″N 3°5′56″W
Eremua	44,50 km2
Distantzia	35 km Bilbora
Posta kodea	48191
Biztanleria	849 bizt (2011)
Dentsitatea	19,08 bizt/km²
www.galdames.org http://www.galdames.org www.galdames.org

Galdames Bizkaiko mendebaldean dagoen Enkarterriko udalerria da, Meatzaldean ere kokatua. 2005ean 838 biztanle zituen.

Geografia

Herri mugakideak hauek dira: Iparraldean Muskiz, Abanto-Zierbena, Ortuella eta Trapagaran, ekialdean Santurtzi eta Barakaldo, hegoaldean Gueñes eta Zalla eta mendebaldean Sopuerta mugakide ditu.

Inguru naturala

Ganeran (822 m) udalerriko tontorrik altuena da, Trianoko mendietan dagoena. Beste tontor batzuk Pico de la Cruz (803 m), Pico Mayor (746 m), Mello (633 m) eta Zipar/Ubieta (632 m) ditugu.

Galdames erreka igarotzen da udalerritik.

Historia

1214. urteko dokumentu batean aipatzen da lehen aldiz Galdamesko herria. Galdamesko Kontseiluak Bizkaiko jaurerriko kide izateko eskubidea aldarrikatu eta horixe lortu zuen 1672. urtean. 1740. urtean, aldiz, bereizi egin zen jaurerritik, baina 1800. urtean berriro ere lotu zitzaion hari. Erdi Aroan jaun eta leinu garrantzitsuen egoitza izan zen Galdames; bertako loizagatarren, atxurriagatarren eta larreatarren dorreak dira horren lekuko. Lehen Karlistadaren garaian, Esparteroren osteek erre egin zituzten San Pedroko auzo inguruko basoak (1863). Galdamesko herriak oparotasun handia izan zuen XIX. mendearen erdialdetik XX. mendearen hasiera arte, lurpeko aberastasunak zirela eta.

Auzoak

• Atxuriaga (La Aceña),
• Concejuelo,
• Humaran,
• Laia,
• Larrea,
• Ledo,
• Montellano,
• San Esteban Galdames,
• San Pedro Galdames, hiriburua,
• Txabarri.

Demografia

Galdamesko biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
2.310	2.886	3.856	3.854	3.335	3.022	2.312	1.892	1.249	812	799	799	813

Ekonomia

Ekonomia jarduera nagusiak mea ustiapenak (langileen % 42) eta nekazaritza (artoa, patata, behi hazkuntza; langileen % 30) dira.

Ondasun nabarmenak

• San Pedro Apostoluaren parrokia, XVI. mendean berritua,
• Etxabarriko Andre Mariaren ermita,
• Arenazako leizea, Goi Paleolitokoa da eta labar-pinturak ditu bertan,
• Santa Maria Magdalenako leizea: Uztailaren 22an herriko jaia egiten dute kobazulo honetan,
• Loizagako dorrea, Concejuelo auzoan dago, eta auto zaharren museoa hartzen du haren barrualdean,
• Peñonari dorrea.

Galdamestar ezagunak

• Antonio Trueba (1819-1889), idazlea.

Kanpo loturak

• (Euskaraz)(Gaztelaniaz)Udalaren webgunea
• (Euskaraz) Galdamesko toponimia Euskaltzaindiaren webgunean

Erreferentziak

• Artikulu honen edukiaren zati bat Lur hiztegi entziklopedikotik edo Lur entziklopedia tematikotik txertatu zen 2011/12/26 egunean. Izan ere, egile-eskubideen jabeak, Eusko Jaurlaritzak, hiztegi horiek lizentzia librearekin laga zituen, euskal Wikipedia osatzeko proiektu baterako.