«Txinako Herri Errepublika»: berrikuspenen arteko aldeak

Jump to navigation Jump to search
ez dago edizio laburpenik
t (Robota: Testu aldaketa automatikoa (-{{HezkuntzaPrograma}} +{{HezkuntzaPrograma|Geografia eta Historia}}))
| hiriburu = [[Pekin]]
| hiriburuaren_koordenatuak = 36°55′ I 116°23′ E
| gobernu_mota = [[EstatuAlderdi-bakartasun|Alderdi-bakarreko]] [[estatu]] [[Sozialismo|sozialista]]
| buru_titulu1 = Presidentea
| buru_izen1 = [[Xi Jinping]]
| oharrak = {{sup|1}} [[Mandarin txinera]] batua (''pǔtōnghuà'') da hizkuntza ofizial bakarra Txina osoan, nahiz eta beste hainbat hizkuntza ere mintzatu: [[uigurrera]], [[mongoliera]], [[tibetera]] eta, batik bat, mandarinaren familia bereko txinerak, hala nola, [[kantonera]] (66 milioi hiztunetik gora). [[Hong Kong]]en kantonera eta [[ingeles]]a dira ofizialak eta [[Macau]]n [[kantonera]] eta [[portugesa]]. <br />{{sup|2}} [[Hong Kong]] eta [[Macau]] sartu gabe.<br />{{Txineraz}}
}}
'''Txina'''<ref name="Euskaltzaindia">{{erreferentzia|url=https://www.euskaltzaindia.eus/dok/arauak/Araua_0038.pdf|egilea=[[Euskaltzaindia]]|izenburua=38. araua: Munduko estatu-izenak, herritarren izenak, hizkuntza ofizialak eta hiriburuak}}</ref> ({{lang-zh| t=中國| s=中国| p=Zhōngguó}}), ofizialki '''Txinako Herri Errepublika''', [[ekialdeko Asia]]ko estatua da, munduko jendetsuena: 1.340.000.000 biztanle<ref>{{Erreferentzia|url=http://www.berria.info/hara/741/txinatarrak_1340_milioi_dira_jada.htm|egunkaria=[[Berria]]|izenburua=Txinatarrak 1.340 milioi dira jada|data= 2011-04-28}}</ref>, munduan bizi diren 5 pertsonatatik bat. Munduko laugarren herrialderik handiena da, ''CIA World Factbook''aren arabera, eta hirugarrena, [[India]]k eskaturiko lurraldeak baina Txinak administratzen dituenak kontuan hartuz gero.
 
Munduko potentzia ekonomikorik handienetariko bat da eta Asiako ekonomiaren motorretako bat. Hamalau herrialderekin du muga. [[Pekin]] (''Beijing'', 北京) du hiriburua.
Mugakide hauek ditu: [[Errusia]] eta [[Mongolia]] iparraldean; [[Ipar Korea]], [[Itsaso Horia]] eta [[Txinako Itsasoa]] ekialdean; [[Vietnam]], [[Laos]], [[Myanmar|Myanmar edo Birmania]], [[India]], [[Bhutan]], eta [[Nepal]] hegoaldean; eta [[Pakistan]], [[Afganistan]], [[Tadjikistan]], [[Kirgizistan]] eta [[Kazakhstan]] mendebaldean.
 
Azalera, berriz, 9.600.000&nbsp;km²-koa du. [[Tibet]] konkistatu zuenetik, munduko hirugarren herrialderik handiena da, [[Errusia]]ren eta [[Kanada]]ren ondoren. Haren tamaina dela eta, hainbat klima eta inguru ditu, oso ezberdinak. Ekialdean, [[Itsaso Horia]]ren eta [[Txinako Itsasoa]]ren kostaldean, ordoki oso populatu eta handiak daude. Hegoaldeko Txinako Itsasoko kostaldea menditsua da eta hegoaldean muino txikiak daude. Erdigunean, [[Ibai Horia]] eta [[Yangtze]] ibaiak daude, beren [[delta]] handiekin eta horiez gainera, besteak beste, [[Mekong]], [[Brahmaputra]], [[Amur]], [[Huai He]] eta [[Xi Jiang]] ere bai.
 
Mendebaldean mendilerro erraldoiak daude, [[Himalaia]] kasu; hango gailurra [[Everest]] mendia, iparraldeko isurialdea Txinan duena. Goi ordokietan, badira klima erdi lehor edo desertuaren antzeko eremuak, [[Takla-Makan]] eta [[Gobi]] kasu.
== Politika ==
{{sakontzeko|Txinako politika}}
Txinako Herri Errepublikako boterea hiru adar nagusitan oinarritzen da: [[Txinako Alderdi Komunista|Alderdia]] eta haren menpeko Armada eta Estatua. Estatu burua Txinako Herri Errepublikako presidentea da eta, aldi berean, Alderdiaren burua, idazkari orokorra baita. [[Askapenerako Herri Armada]]ko burua (hau da, Txinako [[gudaroste]]ko burua) izatearekin batera, Batzorde Militar Zentraleko Presidente ere bada. Gaur egun hiru karguok pertsona bakarrak betetzen ditu, [[HuXi JintaoJinping]], aurretik zegoen [[Jiang Zemin|Hu Jintaor]]ekin gertatu bezala. Pertsona berak hiru karguak edukitzea aurreko urteetan egon ziren hiru buruzagien arteko borrokak ekiditeko egin ohi da. Horren aurrekari bat [[1960ko hamarkada]]n gertatu zen [[Mao Zedong]] alderdiburuak [[Liu Shaoqi]] estatuburua kargutik aldendu zuenean gertatu zen, eta horrek Txina [[1980]]ra arte estatubururik gabe utzi zuen.
[[Fitxategi:Xi Jinping 2016.jpg|alt=Xi Jinping argazkia|thumb|[[Xi Jinping]], Txinako Herri Errepublikako presidentea.]]
 
Presidentearen azpian [[Txinako Herri Errepublikako Estatu Kontseilua]] dago, Gobernu organua. Gobernu horren burua lehen ministroa da, gaur egun [[WenLi JiabaoKeqiang]]. Horrek duen ministro taldea aldakorra da eta gaur egun lau lehen ministro orde daude. Presidenteak eta Estatu Kontseiluak [[Botere betearazle|botere exekutiboabetearazlea]] osatzen dute.
 
Botere legislatiboa 3.000 delegatu urtean behin biltzen dituen [[Txinako Herri Errepublikako Nazio Herri Batzarra]]k osatzen du. Horren tamaina dela eta, eta kideak 5 urtez aukeratzen direnez, 150 kidek osatutako lantalde batek haren iraunkorra osatzen du.
Antzinako familia txinatarrak oso oparoak izaten ziren, kide ugariz osatutakoak. Teilatupe berean aitona-amonak, gurasoak, seme-alabak eta baita ilobak ere bizi ohi ziren. Semeek, gainera, ezkondu eta gero, gurasoen etxean bizitzen jarraitzen zuten. Horrela, etxe berean lauzpabost belaunaldi biltzen ziren, antolaketa patriarkal zorrotz baten menpe beti, aitarekiko errespetuan oinarrituta. Beraz, familia-buruak izaten zuen beti familian barruan sortzen ziren gatazketan erabateko erabaki-ahalmena, baita arlo ekonomikoan ere, eta, alderantziz, gazteenek ez zuten deliberazio edo ebazte-aukerarik izaten. Hala, familiako gizonezko zaharrenari zegokion agintaritza gorena eta haren menpean geratzen ziren etxe horretan bizitzen ziren gainontzeko guztiak.
 
Neskak, ezkondu ondoren, etxetik atera eta senarraren familia berriaren kide bihurtzen ziren eta, horregatik, mutilek baino balio gutxiago izaten zuten sortze-familientzat. Ondorioz, landa-ingurunetan bereziki, gehienetan ez zituzten eskolaratzen. Etxe oneko neskek aukera gehiago izaten zuten eta etxean bertan ikasteko aukeraz probetxatzen ziren.
 
Irakaskuntza alorrean berriz, Antzinako Txinak, oro har, hiru maila izaten zituen:
* [http://www.gov.cn/ Txinako Herri Errepublikako Gobernu Herritar Zentrala] {{en}} {{zh}}
* [http://www.china.org.cn/ Txinako berri eta informazio ofizialak] {{en}} {{zh}} {{fr}} {{de}} {{ja}} {{ru}} {{es}} {{ar}} {{eo}} {{ko}}
* [http://www.china21th.net.ms/ Information, Links, History and more of China - Txinako informazioa] {{en}}
{{CIA|ch}}
* [http://www.people.com.cn/ Pueblo en Linea - Txinako egunkaria] {{es}} {{zh}} {{en}} {{fr}} {{ar}} {{ja}} {{ru}}
686

edits

Nabigazio menua