Bilboko metroa

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Bilboko metroa
Logotipo metro bilbao.png
Bilbao Metro 05 2012 2401.jpg
Datu orokorrak
Garraio mota Metro (garraiobidea)
Zerbitzatutako eskualdeak Bilboaldea eta Uribe Kosta
Linea kopurua 2
Geltoki kopurua 42
Bidaiariak urteko 87.133.034 (2013)[1]
Jabea Bizkaiko Garraio Partzuergoa
Presidentea José Luis Bilbao Eguren
Egoitza Nafarroa Kalea, 2; 48001 Bilbo
Web gunea http://www.metrobilbao.net
Ustiapena
Ustiapenaren hasiera 1995ko azaroaren 11
Eragilea(k) Metro Bilbao S.A.
Ibilgailu kopurua 24 UT500, 13 UT550, 9 UT600
Trenen luzera 90m
Maiztasuna 5' 6' 10' 20' 30'
Datu teknikoak
Sarearen luzera 45,86km
Galiboa 1m
Abiadura maximoa 80km/h
Basarrateko geltokia (L1 eta L2), Bilboko metroko arkitektura bereizgarriarekin.
Metroa Indautxuko geltokian (L1 eta L2)
Sarrikoko geltokia (L1 eta L2)

Bilboko metro sarea Bilbo hiriko eta bere ingurune metropolitarreko lurrazpiko garraiobidea edo metroa da. Metropolia Nerbioiko itsasadarraren bi bazterrek osatzen dute, alegia, Bilboaldea eta Uribe Kosta eskualdeek, eta milioi bat biztanle inguru batzen ditu. Sareak bi linea ditu, Y itxurako ibilbidearekin. L1 (Etxebarri - Plentzia) eta L2 (Basauri - Kabiezes) lineak itsasadarraren alde bakoitzetik doaz, eta tarte amankomun batean batzen dira, San Inazioko geltokian, Bilbon. Geltoki horretatik Etxebarriko geltokira arte, bi lineak batera doaz, eta Etxebarritik Basaurirainoko tartea, aldiz, 2. lineak baino ez du egiten. Bestalde, 2. linearen mendebaldean anezka trena dago Santurtzi eta Mamariga artean. Metro sarea Bizkaiko gainontzeko garraio publikoekin lotuta dago, hots, Euskotren, tranbia, Renfe Aldiriak, Feve eta baita Renferen distantzia luze eta Termibus Bilboko autobusen geltokiarekin ere.

Metroa 1995ean jarri zen martxan, estatu espainarreko laugarren metro sarea izanik, Madril, Bartzelona eta Valentziako metro sareen ondoren. Gaur egun 45,86 kilometroko luzera eta 42 geltoki ditu, 26 lurrazpiko eta 16 lurgaineko, Norman Foster arkitekto ingelesak diseinatuta. 80 sarbide ditu, igogailuak kanpo, 70 mezzaninatan banatuta, eta hornidura elektrikorako 10 subestazio ditu.[2]

Bidaiei dagokionez, 2013an metroak zehazki 87.133.034 bidaiari garraiatu zituen.[3] Espainiako metro sareen artean, bidaia kopuruei erreparatuz, hirugarrena da, Madrilgoa eta Bartzelonakoaren atzetik eta Valentzia, Sevilla eta Palmakoaren aurretik.

2008an 3. linearen eraikuntza hasi zen, 2016rako martxan jartzea espero dena. Linea horrek Bilboko aireportua eta Bilbo hiri-erdialdea lotuko ditu.

Bestalde, Eusko Jaurlaritza 4. eta 5. lineak eraikitzeko azterlanak egiten dabil, eta gaur egun 4. linearen informazio azterlana idatzita eta argitaratuta dago, eta 5. linearen eraikitze azterlana idazten ari dira.

Egungo metro sarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lineak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Linea Nondik norakoak Luzera Geltokiak martxan Geltokiak guztira Eragilea
1. linea (Bilboko metroa)Mb1icono.png
Etxebarri - Plentzia 28,83 km[4] 28 29 Metro Bilbao S.A.
2. linea (Bilboko metroa)Mb2icono.png
Basauri - Kabiezes 22,98 km[5] 25 25 Metro Bilbao S.A.
Mamarigako anezkaMblicono.png
Santurtzi - Mamariga 500 m 2 2 Metro Bilbao S.A.
Guztira 45,86 km(*) 42(*) 43(*)

(*) San Inazioko eta Etxebarriko geltokien arteko tartea amankomuna dute 1. eta 2. lineek. Tarteak 10,39 kilometro eta 12 geltoki hartzen ditu.

Sarearen planoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Metro sare eguneratua, eraikitze prozesuan dauden geltokiak barne.

Lotuneak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Abando
    • Renfe Aldiriak: C-1 (Bilbo-Abando - Santurtzi), C-2 (Bilbo-Abando - Muskiz) eta C-3 (Bilbo-Abando - Orduña)
    • Renfe: Distantzia luzeak
    • Euskotren Tranbia: A (Bilbo-Atxuri - La Casilla)
    • Feve: B-1 (Bilbo-Concordia - Balmaseda), R-3 (Bilbo-Concordia - Santander), R-3b (Bilbo-Concordia - Karrantza) eta T-1 (Transkantabrikoa)
  • Bolueta
    • Euskotren Trena: 1 (Bilbo-Atxuri - Donostia-Amara), 1D (Bilbo-Atxuri - Ermua) eta 3 (Bilbo-Atxuri - Bermeo)
  • San Inazio
    • Bilboko metroa: 1. eta 2. lineen arteko lotunea

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1920ko hamarkadako proposamena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilbon metro bat egiteko asmoa aspaldikoa da. Izan ere 1920ko hamarkadan, udalak proiektu bat prestatu zuen, gaur egungo, Abando eta San Frantziskoko auzoetan, metro zerbitzu bat ezartzeko. Proposamenaren arabera, Bilboko auzo nagusienak elkartuko zituen lurpeko trenbide linea biribil bat eraikiko zen. Garai hartan, Bilboren erdigunea oraindik ere Zazpi Kaleak ziren. Abandon zabalgune proiektuarekin hasiak ziren arren, hiriko alderdi hori garatu gabe zegoen. Dena den, Bide Nagusian zehar hainbat geltoki eraikiko ziren, etorkizuneko eskariari aurre egiteko asmoarekin.

Ondoren gaur egungo Ametzola eta Errekaldeberriko auzoak igarota San Frantzisko zeharkatu ondoren Zazpi Kaleetara itzuliko zen metro linea hura. Garai hartako hainbat azpiegitura proiekturen modura, bertan behera geratu zen gerra zibilak eta diru ezak eraginda.

Y formako metro sarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1971an Bizkaiko Foru Aldundiak, Bilboko Udalak eta Bilboko Merkataritza Ganbarak, batzorde bat osatu zuten, Bilboaldeak zeuzkan garraio beharrizanei erantzun bat emateko. Urte batzuk geroago, 1976. urtean, Bizkaiko Garraio Partzuergoa eratu zen.

Urte geroago, Bilboko hiri trenaren sarea eraikitzeko planaren lehenengo bertsio bat onartu zen. Dena dela, plan honek alegazio ugari jaso zituen. Administrazio ezberdinen arteko desadostasunek proiektua blokeatu zuten. 1983. urtean, Eusko Jaurlaritzako Lurralde Politika eta Garraioen Sailak, eskualdeko garraioa aztertu zuen, eta urte amaieran txosten bat plazaratu zuen.

Metroa nola eraiki pentsatu beharra zegoen, eta ingeniari eta adituek hainbat proposamen jarri zituzten mahai gainean. Batetik, gaur egun ezagutzen den bi lineako Y egitasmoa. Bi linea horiek tarte bat bera zuten San Ignazio eta Basauri bitartean, eta ondoren Bilboko itsasadarreko bi aldeetara banatzen dira. Beste proposamen baten arabera, lineetako bat Leioan amaitzen zen, eta itsasadarreko ezkerraldeko linearen Portugaleteko geltokitik hasita Getxo eta eskuinaldeko herrietara luzatuko zen linea bat eraikiko litzateke.

1985. urtean, Hasierako Eraikuntza Plana aldatu eta dokumentu berri bat idatzi zen. 1987an, Eusko Jaurlaritzak metroa eraiki eta finantziatzeko plana onartu zuen. Eta aipaturiko lehen proposamena aukeratu zen.

Obrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obrak ofizialki 1988. urtean hasi ziren, Erandioko trenbidearen lurperatze lanekin batera. Horrekin batera, metroaren diseinu arkitektonikorako lehiaketa internazional bat antolatu zen. Lehiaketa, Norman Foster arkitekto britainiarrak irabazi zuen. Urte bat geroago, Bilboko zabalguneko metroaren tartearen obrak hasi ziren. Hiriaren erdigunean Moiua plaza erabat hankaz gora egon zen lanak iraun bitartean. Deustu eta San Ignazio auzoetan, Lehendakari Agirre etorbideko eta Iruña kaleko zulaketei hasiera eman zitzaien. Azken auzo honetan obrek arrakala eta kalte txikiak eragin zituzten inguruko etxeetan.

Metroak San Ignazio eta Plentzia arteko ibilbidea EuskoTrenek eginiko berbera izanik, ez zegoen Bilbo erdigunean bezain beste lanik egiteko beharrik. Erandio, Areeta eta Algortan trenbidea lurperatu egin zen. Hasierako plangintzak Barakaldoko Gurutzeta auzotik Barakaldo erdigunera geltokirik egongo ez zela aurreikusi bazuen ere, Bilbao Exhibition Centre azpiegituraren eraikitzeak, ondoan geltoki bat eraikitzeko beharra sortu zuen, Ansioko geltokia alegia.

Inaugurazioa eta osteko luzapenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Metroa 1995eko azaroaren 11n inauguratu zuten, goizeko 11:11etan. Bertan Jose Antonio Ardanza lehendakaria, Josu Ortuondo Bilboko alkatea eta Josu Sagastagoitia Metro Bilbaoren gerentea, besteak beste, egon zirelarik. Metroa zabaldu ostean obrak ez ziren gelditu, izan ere, bai 1. linea bai 2. linea zabaltzeko egitasmoak zeuden.

1996. urteko ekainaren 24an Gobelako geltokia zabaldu zen.

Urte bereko azaroaren 1.an Zazpi Kaleetako geltokia ireki zen, metro sarearen lehenengo geltoki intermodala sortuz, metroa eta Euskotren Trenaren Txorierriko trenbidearen artean.

Hurrengo urtean, martxoaren 21ean, metroaren 2. linea eraikitzeko lanei ekin zitzaien, Ansion.

1997ko uztailaren 5ean Santutxu, Basarrate eta Boluetako geltokiak zabaldu ziren. Boluetan, metroa eta Euskotren Trenaren Bilbo-Donostia, Durangalde eta Urdaibaiko lineekin bigarren intermodala jarri zen martxan.

1999. urtean, San Mames geltokian, beste intermodal bat sortzeko lanak abiatu ziren, gaur egun metroaz gain Renfe Aldiriak, Euskotren Tranbia eta Termibus zerbitzuak batzen diren geltokia egiteko.

2001. urteko ekainaren 27an, Sestaorako luzapen lanak hasi ziren.

Hurrengo urteko apirilaren 13an metroaren 2. linea inauguratu zuten, Gurutzeta/Cruces eta Urbinagako geltokien artean.

2003ko martxoaren 6an zabaltze lanak hasi ziren Portugaleten.

2005. urteko urtarrilaren 8an Sestao eta Etxebarriko geltokiak inauguratu zituzten.

2007ko urtarrilaren 20an, metroa Portugaleteko geltokira heldu zen, Abatxoloko geltokia ere ireki zela.

2009ko uztailean, 2. lineari Peñota eta Santurtziko geltokiak gaineratu zitzaizkion.

2011ko otsailaren 28an, Basauriko udalerrian Arizko geltokia ireki zen, eta hilabete batzuk beranduago, azaroaren 11n Basauriko geltokia.

2014ko ekainaren 28an, Santurtziko udalerrian Kabiezesko geltokia inauguratu zen, 2. lineari amaiera emanez.

Etorkizunari begira[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Maidaganen egindako trenbide lurperatzearekin batera, Getxo eta Berangoko udalerrien artean, Ibarbengoa-Getxoko geltokia eraiki da, 2015eko lehenengo seihilekoan irekiko dena. Geltokiak bi helburu nagusi ditu, alde batetik Getxoko Andra Mariko auzoan eraikiko den 8.000 etxebizitzetako bizilagun berrien garraio beharra asetzea, eta bestetik disuazio-aparkalekudun geltokia izatea, autoa hobaridun tarifarekin aparkatu eta bezeroak garraio publikoko sarera pasarazteko.

Euskal Trenbide Sareak aurkeztutako informazio-proiektuan, Galdakaoko udalerrian amaituko da metroaren ibilbidea. Azken aurreikuspenen arabera metroaren etorrera 2016. urtera berandutuko da. Etxebarriko geltokitik Galdakaorainoko tartea hasiko da, eta guztira bost geltoki berri izango dira, Basauriko Sarratu auzoan, eta Galdakaoko udalerrian Aperribai, Bengoetxe, Zentroa eta Ospitalean.

Horrez gain, Bilboko iparraldeko auzoak (Matiko, Uribarri, Zurbaranbarri, Txurdinaga eta Otxarkoaga) lotuko dituen 3. linea eraikitzen ari dira 2009. urtetik. 2007ko martxoan bi urte lehenago aurkezturiko metro lineari aldaketa batzuk gehitu zitzaizkion. Eusko Jaurlaritzaren asmoa, Matikotik Bilboko aireportura trenbidea luzatzea da, Artxanda mendian eraikitzen ari diren trenbide tunel berriak erabiliz.

Etorkizuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko metro sarea etorkizunean.
Linea Nondik norakoak Egoera Luzera Geltoki kopuru totala Kudeatzailea
1. linea (Bilboko metroa)Mb1icono.png
Etxebarri - Plentzia Martxan 28,830 km 29 Metro Bilbao S.A.
2. linea (Bilboko metroa)Mb2icono.png
Basauri - Kabiezes Martxan 22,985 km 25 Metro Bilbao S.A.
Mamarigako anezkaMblicono.png
Santurtzi - Mamariga Martxan 0,500 km 2 Metro Bilbao S.A.
3. linea (Bilboko metroa)Mb3icono.png
Sarratu - Matiko Eraikitzen 12,376 km 10 Eusko Trenbideak S.A.
4. linea (Bilboko metroa)Mb4icono.png
Matiko - Rekalde Informazio Azterlana idatzita 5,325 km[6] 7 Metro Bilbao S.A.
5. linea (Bilboko metroa)Mb5icono.png
Etxebarri - Galdakaoko Ospitalea Eraikitze Azterlana idazten 6,4 km 6 Metro Bilbao S.A.
Guztira 67,381 km(*) 62(*)

(*) Geltoki eta kilometro komunak ez dira birritan kontatzen; San Inazio eta Etxebarriko geltokien arteko tartea 1. eta 2. lineei dagokie. Tarte horrek 10,5 kilometro eta 12 geltoki ditu. Casco Viejo, Moyua, Etxebarri, Ariz eta Matiko geltokiak linea ezberdinei dagozkien geltokiak izango dira.

Luzapenak 1. linean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015. urtean Ibarbengoa-Getxoko geltokia eta disuasio-aparkalekua jarriko dira martxan, Bidezabal eta Berangoko geltokien artean, Getxoko Andra Mari auzoan.

Bestalde, 2016rako Urdulizko geltokia eta udalerrian dagoen pasonibela ere lurperatuko dira. Urdulizko pasonibela Bilboko metro sareko bakarra da.[7]

Luzapenak 2. linean[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kabiezesko geltokia martxan jarri eta gero, ez da linea honetan luzapenik espero.

3. linea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2016. urterako 3. linea irekitzea espero da,[8] 5,886 kilometroko luzerarekin eta zazpi geltokirekin. Linea berriak 71.000 laguni egingo die zerbitzu, eta hasiera batean geltokiak Etxebarri-Norte, Otxarkoaga, Txurdinaga, Zurbaranbarri, Casco Viejo, Uribarri eta Matiko izango dira.

Gerora, 3. linea Bilboko Aireportura helduko da, Artxanda mendiaren azpitik eraikitzen ari den 1,875 kilometroko tunel berriak erabiliz, zeintzuek, gainera, Euskotren Trenaren Txorierriko lineari ere zerbitzu emango dioten.

4. linea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

4. linearen informazio azterlana idatzi eta argitaratu ostean, Euskal Trenbide Sarearen arabera, linea berri honek metroaren 3. linea eta Errekaldeko geltokia lotuko ditu, Matiko, Deustuko Unibertsitatea, Parkea, Moyua, Zabalburu eta Iralako geltokietatik pasatzen.

5. linea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

5. lineak Etxebarriko geltokia eta Galdakaoko erdialdea lotuko ditu, Galdakaoko auzoetatik pasaz. Egun, eraikitze azterlana idazten ari dira, proiektatu diren geltokiak hurrengoak direla: Sarratu, Aperribai, Bengoetxe, Galdakao Zentroa eta Galdakaoko Ospitalea, azkenik Usansoloko geltokian Euskotren Trenarekin aurreikusia zegoen intermodala ezabatuz.

Lineak eta geltokiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Bilboko metroko geltokien zerrenda»
Logotipo metro bilbao.png
Bilboko metro sarea
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg KBHFa orange BSicon .svg
Plentzia
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
5'
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Urduliz
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
2'
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Sopela
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
2'
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Larrabasterra
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
2'
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Berango
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
1'
BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg eBHF orange BSicon .svg
Ibarbengoa-Getxo
Kabiezes
KBHFa black BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
2'
2'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Bidezabal
Mamarigako anezka Santurtzi
INT black FUNI BSicon .svg STR orange BSicon .svg
1'
2'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Algorta
Peñota
BHF black BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
2'
1'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Aiboa
Portugalete
BHF black BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
1'
1'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Neguri
Abatxolo
BHF black BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
2'
1'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Gobela
Sestao
BHF black BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
2'
2'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Areeta Letter i in a red circle.svg
Urbinaga
BHF black BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
1'
1'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Lamiako
Bagatza
BHF black BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
2'
2'
STR black BSicon .svg PARKING BHF orange BSicon .svg
Leioa
Barakaldo
BHF black BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
1'
1'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Astrabudua
Letter i in a red circle.svg Ansio
BHF black PARKING BSicon .svg STR orange BSicon .svg
2'
1'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Erandio
Gurutzeta/Cruces
BHF black BSicon .svg BSicon .svg STR orange BSicon .svg
3'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BHF orange BSicon .svg
Lutxana
4'
STRlf black STRlg black STRrg orange STRrf orange BSicon .svg
2'
Letter i in a red circle.svg San Inazio
BSicon .svg INT-L black INT-R orange BSicon .svg BSicon .svg
1'
BSicon .svg STR black STR orange BSicon .svg BSicon .svg
Sarriko
BSicon .svg BHF-L black BHF-R orange BSicon .svg BSicon .svg
2'
BSicon .svg STR black STR orange BSicon .svg BSicon .svg
Deusto
BSicon .svg BHF-L black BHF-R orange BSicon .svg BSicon .svg
1'
BSicon .svg STR black STR orange BSicon .svg BSicon .svg
Cercanias Logo.svg C-1, C-2 Euskotren Tranbia Logo.svg Letter i in a red circle.svg San Mamés
BSicon .svg INT-L black INT-R orange BUS BSicon .svg
2'
BSicon .svg STR black STR orange BSicon .svg BSicon .svg
Indautxu
BSicon .svg BHF-L black BHF-R orange BSicon .svg extCONTg violet
Aireportura
1'
BSicon .svg STR black STR orange BSicon .svg extSTR violet
7'
Moyua
BSicon .svg BHF-L black BHF-R orange BSicon .svg extINT violet
Matiko
1'
BSicon .svg STR black STR orange BSicon .svg extSTR violet
1'
Cercanias Logo.svg C-1, C-2, C-3, feve Euskotren Tranbia Logo.svg Abando
TRAIN2 INT-L black INT-R orange BSicon .svg extBHF violet
Uribarri
2'
BSicon .svg STR black STR orange extSTRrg violet extSTRrf violet
2'
Euskotren Trena Logo.svg 4 Letter i in a red circle.svg Casco Viejo
BSicon .svg INT-L black INT-M orange extINT-R violet BSicon .svg
1'
BSicon .svg STR black STR orange extSTRlf violet extSTRlg violet
2'
Santutxu
BSicon .svg BHF-L black BHF-R orange BSicon .svg extBHF violet
Zurbaranbarri
2'
BSicon .svg STR black STR orange BSicon .svg extSTR violet
2'
Basarrate
BSicon .svg BHF-L black BHF-R orange BSicon .svg extBHF violet
Txurdinaga
1'
BSicon .svg STR black STR orange BSicon .svg extSTR violet
1'
Euskotren Trena Logo.svg 1, 1D, 3 Bolueta
BSicon .svg INT-L black INT-R orange BSicon .svg extBHF violet
Otxarkoaga
1'
BSicon .svg STR black STR orange BSicon .svg extSTR violet
2'
Etxebarri
PARKING INT-L black KINT-Re orange BSicon .svg extKBHFe violet
Etxebarri-Norte
2'
STRrg black STRrf black BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg
Ariz
BHF black BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg
1'
STR black BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg
Basauri
KBHFe black BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg BSicon .svg

L1nombremb.png[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «1. linea (Bilboko metroa)»

Metrobilbaol1.png

L2nombremb.png[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «2. linea (Bilboko metroa)»

Metro Bilbao L2.svg

L3nombremb.png (Eraikitzen)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «3. linea (Bilboko metroa)»

Metrobilbaolinea3.png

L4nombremb.png (Proiektuan)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «4. linea (Bilboko metroa)»

Metrobilbaolinea4.png

L5nombremb.png (Proiektuan)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «5. linea (Bilboko metroa)»

Metrobilbaolinea5.png

Funtzionamendua eta zerbitzuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Guneak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Metro sarea hiru gunetan banaturik dago:

Karnetak eta Barik txartela[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Barik txartela»

Barik txartela martxan hasi aurretik, Metro Bilbaok 3 karnet berezi zituen, pertsonal eta transferigabeak. Dagokion karneta edukitzea nahitaezkoa zen Hileko, Gazte, Gizatrans edota Super 50 abonu-txartelak erabili ahal izateko. Karnetak 2013ko abenduaren 31ra arte erabilgarri izan ziren, baina 2014ko urtarrilaren 1.tik, ordea, erabiltzaileak dagokion Barik txartela pertsonalizatua eduki behar du.

Gaur egun, beraz, Barik txartela erabiltzen da abonu-txartel bereziak erabili ahal izateko. Barik txartela Metro Bilbaoko bezeroei arreta egiteko bulegoetan eska daiteke, (Ansio, Casco Viejo, San Inazio eta Areetako geltokietan), eta baita San Mames geltokian dagoen Bizkaiko Garraio Partzuergoaren bulegoan, Bilbobusen bezeroentzako arretarako bulegoan, Durangoko geltokian eta Gernikako Artekale kalea, 8n. Txartelak 3€ko kostua dauka, eta bi motatakoa izan daiteke:

  • barik kide (zuria): Creditrans, Hirukotrans, Hilekoa, Gazte, Urtekoa 26 edota Super 50 tituluak erabili ahal izateko.
  • barik giza (gorria): Gizatrans titulua eta aurreko titulu guztiak erabili ahal izateko.

Bidaia-txartelak eta tarifak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Metroak ezarritako sistemaren arabera, bidaia-txartela balioztatu behar da bai sartzerakoan zein irteterakoan ere.

Hona hemen txartelak eta prezioak 2014. urterako:[9]

Bilboko metroan besterik ez erabiltzekoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Joanaldikoa: Transferigarria. Bidaia bakarra egiteko. Tarifak: Gune 1: 1,50€; 2 Gune: 1,70€; 3 Gune: 1,75
  • Joan-etorrikoa: Transferigarria. 2 bidaia egiteko. Tarifak: Gune 1: 3,00€; 2 Gune: 3,40 €; 3 Gune: 3,50€
  • Egunekoa: Transferigarria. Egun jakin batean nahi beste bidaia egiteko. Tarifa: 4,60€ (edozein guneetarako)
  • Mallonako igogailua: Transferigarria. Zazpi Kaleetako geltokiko Mallonako igogailuan bidaia bakarra egiteko. Tarifa: 0,45€
  • Mallonako igogailua 10 bidaia: Transferigarria. Zazpi Kaleetako geltokiko Mallonako igogailuan 10 bidaia egiteko. Tarifa: 3,50€
  • Super 50: Pertsonal eta transferiezina. 30 egunetan 50 bidaia egiteko. Titulu hau erabiltzeko Barik txartela behar da, nahiz eta titulua Barik euskarrian kargatzen ez den. Tarifak: Gune 1 : 28,65€; 2 Gune: 34,00€; 3 Gune: 38,40€
  • Hilekoa: Pertsonal eta transferiezina. 30 egunetan nahi beste bidaia egiteko. Titulu hau Barik txartel batean kargatzen da. Tarifak: Gune 1: 34,60€; 2 Gune: 41,50€; 3 Gune: 47,80€
  • Gazte: Pertsonal eta transferiezina. 30 egunetan nahi beste bidaia egiteko. 26 urte baino gutxiagoko gazteek erabil dezakete. Titulu hau Barik txartel batean kargatzen da. Metro Bilbaoko Bezeroei Arreta egiteko bulegoetan eska daiteke. Tarifak: Gune 1: 29,00€; 2 Gune: 34,00€; 3 Gune: 39,00€
  • Urtekoa26: Pertsonal eta transferiezina. Urte batean nahi beste bidaia egiteko. 26 urte baino gutxiagoko gazteek erabil dezakete. Titulu hau erabiltzeko Barik txartela behar da, nahiz eta titulua Barik euskarrian kargatzen ez den. Metro Bilbaoko Bezeroei Arreta egiteko bulegoetan eska daiteke. Tarifak: Gune 1: 216,80€; 2 Gune: 253,00€; 3 Gune: 292,00€
  • Taldeentzakoa: Egun jakin batean bidaia bakarra edo joan-etorria egiteko. 20 edo pertsona gehiagoko taldetan bidaiatzeko. Txartela telefonoz eskura daiteke. Kostua: Creditransen tarifen parekoa, pertsona zenbakiaren arabera.

Bizkaiko Garraio Partzuergoak jaulkitakoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Bizkaiko Garraio Partzuergoa»
  • Creditrans: Titulu hau Barik txartel batean kargatzen da. Transferigarria da eta bidaia berean behin baino gehiagotan erabiltzekoa da, baldin eta Barik txartela anonimoa bada. Barik txartela pertsonalizatua bada, titulua pertsonal eta transferiezina da. Tarifak (bidaia bakoitzeko): Gune 1: 0,82€; 2 Gune: 0,99€; 3 Gune: 1,10€
  • Gizatrans: Titulu hau Barik txartel batean kargatzen da. Pertsonal eta transferiezina. 65 urte baino gehiagoko edota %65 edo gehiagoko minusbalio edo baliogabetasuna duten pertsonek erabil dezakete. Metro Bilbaoko Bezeroei Arreta egiteko bulegoetan eta Bizkaiko Garraio Partzuergoko bulegoan (San Mames geltokian) eska daiteke. Tarifa (bidaia bakoitzeko): 0,32€ (edozein guneetarako)
  • Hirukotrans: Pertsonal eta transferiezina. Familia Ugari Orokorra (FNG) eta Familia Ugari Berezietarako (FNE). Metro Bilbaoko Bezeroei Arreta egiteko bulegoetan eskura daiteke. Tarifak: Gune 1: (FNG): 0,62€ (FNE): 0,39€; 2 Gune: (FNG): 0,75€ (FNE): 0,47€; 3 Gune: (FNG): 0,84€ (FNE): 0,52€

Euskotrenekin konbinatzekoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskotren Trenaren zein Bilboko metroaren sareetan erabiltzeko txartelak dira. Hiru mota daude:

  • C10: Transferigarria eta bidaia berean behin baino gehiagotan erabiltzekoa. 10 bidaia egiteko. Euskotrenen Txorierriko linean ezin da erabili. Metro eta Euskotrenen geltokietako txartel-makinetan eskura daiteke.
  • CM: Transferiezina. Hileko txartel konbinatua. Erosi eta 30 egunetan nahi beste bidaia egiteko. Metro eta Euskotrenen geltokietako txartel-makinetan eskura daiteke.
  • CJ: Transferiezina. Urtebeterako gazte txartel konbinatua. Erosi eta 365 egunetan nahi beste bidaia egiteko. Euskotrenen geltokietan eskura daiteke.

Disuasio-aparkalekuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bizkaiko Garraio Partzuergoak hiru disuasio-aparkaleku kudeatzen ditu metro sarean zehar, Leioa, Etxebarri eta Ansioko geltokietan hain zuzen, autoa aparkalekuan utzi eta garraio publikoa erabilarazteko. Gainera, beste hiru aparkaleku daude proiektatuta, Plentzia, Ibarbengoa-Getxo eta Kabiezesko geltokietan.

Aparkalekuek hobaridun tarifak eskaitzen dituzte bezeroei, hurrengo baldintzapenak direla: bezeroak Creditrans sistemako garraio publikoren bat erabili behar du, autoa metro zerbitzua eskaintzen den ordutegiaren barruan besterik ez da aparkatuta egongo, eta autoak ezin izango du 24 ordu baino gehiago aparkatuta egon.

Aurrean azaldutako baldintzak betetzen dituzten bezeroentzako hobaridun tarifak, 2013. urtean, hurrengoak dira: Leioa 0,70€; Etxebarri 0,55€; Ansio 0,70€. Baldintzak betetzen ez badira tarifa arruntak ezarriko dira: Leioa 0,05€/min; Etxebarri 0,05€/min; Ansio BEC tarifa propioa.

Ordutegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bidaiariak
Urtea Bidaiariak

1996 31.660.121
1997 41.493.501
1998 49.102.360
1999 50.866.407
2000 54.173.349
2001 55.894.768
2002 66.705.570
2003 72.609.409
2004 73.088.978
2005 77.801.841
2006 79.780.094
2007 85.864.456
2008 86.333.743
2009 87.043.712
2010 88.561.281
2011 89.616.398
2012 87.615.087
2013 87.133.034

Trenak goizeko 6etatik gaueko 23ak arte ibiltzen dira igandetik ostegunera. Ostiraletan zerbitzua gauerdiko ordu biak arte luzatzen da, eta larunbat gauetan trenak gau osoan aritzen dira. Gainera, astean zeharreko gauetan, metro zerbitzua bukatu ostean, autobus zerbitzu gehigarria dago. Autobus zerbitzuak 1. linearen ibilbideari jarraitzen dio, Zazpi Kaleetako geltokia eta Plentziako geltokien arteko geltokietatik pasatuz.

A gunean trenak 2,5 eta 5 minutuko maiztasunarekin ibiltzen dira, eguneko ordua eta asteko egunaren arabera. B guneetan, 1. eta 2. lineetan, 5 minuturo ibiltzen dira trenak astean zehar, eta 10 minuturo asteburuetan. C gunean 20 minuturo ibiltzen dira trenak, bai astegun zein jaiegunetan. Ostiral eta larunbat gaueko trenak 15 minutuko maiztasunaz ibiltzen dira A gunean, eta 30 minutukoaz B eta C guneetan.

Bestalde, autobus zerbitzu gehigarriak Bilboko San Nikolas plazatik Plentziaraino abiatzen dira 23:45, 00:30 eta 5:05etan. Areetatik, Bizkaiko Zubiaren paretik Plentziara 4:30etan ere beste autobus bat irteten da. Kontrako norantzan, Plentziako geltokitik Bilbora 23:15 eta 5:05etan irteten dira autobusak, eta Bidezabalgo geltokitik Bilbora 23:00 eta 4:35etan ere abiatzen dira.

Bidaiariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bilboko metroaren bidaiari kopuruaren bilakaera 1996-2013 (milioi bidaiari)

2007 urtean ia 86 milioi lagun bidaiatu zuten Bilboko metroan. Metroaren erabilpena urtero haziz joan da, 1995ean inauguratu zenetik.

Bereziki aipagarriak dira 1997 eta 2002 urteetako igoerak. Urte horietan Santutxu eta Basarrateko geltokiak eta Gurutzeta/Cruces eta Urbinaga bitarteko tarteak zabaldu ziren.

2006an bidaiarien handitzearen arrazoietako bat Basauriko udalak Etxebarriko metro geltokira arte jarritako doako autobus zerbitzua izan zen. Bost minutuko maiztasunarekin anezka batek Basauriko udalerriaren erdigunea Etxebarriko geltokiarekin lotzen zuen.

2007tik aurrera bidaiari handitzea egonkortuz joan da, 2011n 89.616.398 bidaiari lortuta.

2012an metroaren historian lehen aldiz bidaiari jeitsiera gertatu zen.

Geltokirik erabilienak 2013an[10][aldatu | aldatu iturburu kodea]


Errekorrak
Bidaiari gehien egun batean: 2012ko abenduaren 21a 386.089
Bidaiari gehien hilabete batean: 2011ko martxoa 8.683.312
Bidaiari gehien urte batean: 2011 89.616.398
Geltokirik erabiliena historian: Abando, 2007an 6.786.616

Ezaugarri teknikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

UT500 (ezkerrean) eta UT550 (eskuinean) serieetako trenak Boluetako geltokian.

1986an, Bilbo - Plentzia trenbidea Eusko Trenbideak sozietateak ustiatzen zuenean, Metro Bilbao S.A.k UT 200 serieko trenak eskuratu zituen, etorkizunean Bilboko metroan aritzeko. Metroa inauguratu zenerako, 1995ean, tren hauek zaharkiturik zeuden eta tren berriak eskuratzeko enkargua egin zitzaien CAF eta ABB enpresei. Hauek, UT500 eta UT550 serieko trenak eraiki zituzten, eta UT 200 seriea Euskotreni eman zitzaion, gaur egun Bilbo - Donostia eta Bilbo - Bermeo lineatan ibiltzen den seriea, hain zuzen. Serie berrien tren bakoitza lau kotxez osatuta dago, nahiz eta 2009an bostgarren kotxe bat gehitzen hasi zitzaion, eta kotxe guztiak dira motore. Motore bat dago ardatz bakoitzeko, orotara 16 motore batzen direlarik. Horietako bakoitzaren potenzia 180 kW da, beraz guztira unitate bakoitzean 2.880 kWko potentzia dago.[11]

Tren unitate bakoitzak bi motore-konpresore multzo dauzka, aire konprimatua 10 kg/cm2-ra ematen dutenak, minutuan 1.450 litro aireko emaria posible eginez.

Trenak Sopela eta Arizko deposituetan gordetzen dira, bertan noizean behineko azterketa teknikoak burutzen direlarik.

Lau kotxeko unitateen luzera 72,12 metrokoa da, eta bost kotxedunena 90 mkoa. Kanpo zabalera 2,8 metrokoa da. Edukierari erreparatuz, lau kotxeko trenen kasuan, 570 pertsonakoa da, zeinetatik 458 zutik eta 112 eserita kabitzen direla. Bost kotxedun trenen edukiera, aldiz, 718 lagunentzakoa da,[12] 574 zutik eta 144 eserita joan daitezkelarik, guztira lau pertsona metro koadroko. Eserlekuak binaka eta bata bestearen aurretik (2+2), eta binakakoetan antolatzen dira, eta Metro Bilbao enpresaren kolore korporatiboak daramatzate, gorria eta grisa.

Lehen 16 ibilgailuek UT501etik UT516ra bitarteko zenbakiak daramatzate eta 1995eko azaroan eman zizkion CAFek Metro Bilbaori. 1996an tren berri gehiago eskatu ziren, UT517 eta UT524 bitartekoak.

Metroaren 2. lineak eskarian eragindako igoerak eraginda, beste 13 tren eskatu zizkion Metro Bilbaok CAF eta Adtranzi (ABB izandakoaren izen berria). Tren hauek 2001eko urrian entregatu ziren. Entregatutako azken unitateak UT550 seriekoak izan dira, 2. linearen ezaugarrietara hobeto egokituta. Aire girotuan hobekuntzak izateaz gain, tuneletako maldak igotzeko potentzia handiagoa dute.

Metroa Santurtzira luzatzearekin batera jasan zuen bidaiari trafikoaren igoera aurreikusita, trenetan 5. bagoiaren gehiketa egiten hasi zen 2009an. Horretarako zenbait geltoki egokitzeko lanak egin ziren 2008ko udan, nasak luzatuz. 5. kotxearekin, trenen edukiera %25ean handitu da. Era berean, UT600 tren serie berria eskatu zen, honako hauek 5 kotxez osaturikoak.

1998 urteaz geroztik, metroak ATP (Automatic Train Protection)eta ATO (Automatic Train Operation) sistemak erabiltzen ditu. Azken honek trenaren kontrola metroaren gidariaren esku uzten du.

Gaur egun, UT500 serieko 24 tren, UT550ko 13, eta UT600ko 9 trenez osatutako flota dauka Metro Bilbaok.

Arkitektura eta diseinua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bagatzako geltokiko fosteritoa.

Norman Foster arkitekto ingelesaren estudioak diseinatu zuen metro sarea. Altzairua, beira eta hormigoia erabiliz, diseinu erabilgarri eta zabala lortzeko ideia landu zen. Diseinuaren adierazle nagusi dira metro sarrerak, fosterito ezizenez ezagutzen direnak, arkitektoaren izenari lotuta.

Akaba enpresa irundarrak geltokien altzariak diseinatu zituen. Lan honengatik, Espainiako Zientzia eta Teknologia ministerioak Akaba enpresari eman zion Diseinu Industrialaren Sari Nazionala, 2000. urteko azaroan.[13]

Otl Aicherrek metroaren markaren diseinua egin zuen. Honen baitan, logotipoa, seinaletika eta metro sarreren kokapenerako masta seinaleak diseinatu zituen.[14] Logotipoa zabalera ezberdineko hiru zirkunferentziaz dago osatuta, gurpilen mugimendua edota tunelak sinbolizatzen dituztenak. Seinaletika gorri kolorekoa da, tipografia Rotis SemiSans dela, zuri edo beltz kolorekoa, normalean. Metro Bilbao enpresak ere metro sarearen seinaletika eta tipografia bera erabiltzen du.

Sariak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zerbitzuan egondako urteetan, Bilboko metroak hainbat sari jaso ditu:

  • 1995: El Correo 1995 Saria.
  • 1997: Michael Weiss diseinugileak Diseinuaren Profesionalen Espainiako Elkartearen saria.
  • 1997: Espainiako Arkitekturako IV. Biurtekoa. Finalista Manuel de la Dehesa sarian.
  • 1997: Euskal Herriko Arkitektoen Elkargo Ofizialaren Sarien IV Edizioa. Epaimahaiaren aipamen berezia (Lehiaketatik kanpo).
  • 1998: Brunel trenbide arkitekturaren saria Metro Bilbaori orokorrean, eta Sarrikoko geltokiari bereziki.
  • 1999: AENOR elkartearen ISO 9002 ziurtagiria.
  • 1999: International Film and Video Festival. Silver Screen Award "Underground Bilbao, Engineering and Architecture" bideoari.
  • 2000: Laneko Segurtasuneko Estatuko Garaikurra eta Ohorezko Goraipamena Istripuen Prebentziorako Elkarteak.
  • 2000: Emakunde elkarteak emaniko Emakume eta Gizonentzako Aukera Berdintasunetan Erakunde Laguntzaile izendapena.
  • 2000: Metroaren eserlekuen diseinatzaileari, Zientzia eta Teknologiako Ministerioak ematen duen Industria Diseinuaren Estatuko Saria.
  • 2000: Bizkaiko Ahalmen Urrikoen Federazio Koordinatzaileak emaniko Irismen Saria.
  • 2002: Comeravasa Saria, metroaren bigarren lineari.
  • 2002: AENOR elkarteak emandako ISO 14001 ziurtagiria.
  • 2004: Orbere Saria, Genero Politikaren Sustapenarengatik.
  • 2005: Enpresarentzako GIMM Saria
  • 2006: Paperezko faroltxoa Saria, Bizkaiko liburu saltzaileen elkarteak eta Liburu Ganberak emana.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1.   Metro Bilbao, «Bidaiarien datuak», http://www.metrobilbao.net/eu/conocenos-eu/metro-en-cifras-viajeros-y-calidad-eu/datos-de-viajeros-y-viajeras-eu. Noiz kontsultatua: 2014-01-05 .
  2.   Metro Bilbao, «Azpiegitura», http://www.metrobilbao.net/eu/conocenos-eu/organizacion-eu/infraestructura-eu. Noiz kontsultatua: 2013-01-28 .
  3.   Metro Bilbao, «Memoria 2013», http://www.metrobilbao.net/eu/download?id=10251&model=PdfDocument. Noiz kontsultatua: 2013-06-28 .
  4.   Metro Bilbao, «"Y" trazadura», http://www.metrobilbao.net/eu/conocenos-eu/presentacion-eu/trazado-en-y-eu. Noiz kontsultatua: 2013-01-28 .
  5.   Metro Bilbao, «"Y" trazadura», http://www.metrobilbao.net/eu/conocenos-eu/presentacion-eu/trazado-en-y-eu. Noiz kontsultatua: 2013-01-28 .
  6.   Euskal Trenbide Sarea, «Bilboko Trenbide Metropolitarraren 4. linearen informazio azterlana, Memoria» (PDF), 27. orrialdea, http://www.garraioak.ejgv.euskadi.net/r41-430/es/contenidos/informacion/inf_publica/es_infpub/adjuntos/memoria_es_ei4.pdf. Noiz kontsultatua: 2013-01-28 .
  7. (Gaztelaniaz)  Deia, «El soterramiento del metro en Urduliz será realidad en 2016», http://www.deia.com/2014/10/01/bizkaia/el-soterramiento-del-metro-en-urduliz-sera-realidad-en-2016. Noiz kontsultatua: 2014-10-25 .
  8.   Deia, «El retraso de la estación del Casco Viejo deja aislada la línea 3 del resto del metro», http://www.deia.com/2012/10/06/bizkaia/el-retraso-de-la-estacion-del-casco-viejo-deja-aislada-la-linea-3-del-resto-del-metro. Noiz kontsultatua: 2013-01-28 .
  9.   Metro Bilbao, «Tarifak 2014», http://www.metrobilbao.net/eu/noticias-eu/noticias-eu/1511-tarifak-2014. Noiz kontsultatua: 2014-01-04 .
  10.   Metro Bilbao, «Memoria 2013», http://www.metrobilbao.net/download?id=10231&model=PdfDocument. Noiz kontsultatua: 2014-06-14 .
  11.   Metro Bilbao, «Tren unitatea», http://www.metrobilbao.net/conocenos/organizacion/unidad-tren. Noiz kontsultatua: 2013-01-28 .
  12.   Metro Bilbao, «Metroberri 55» (PDF), 4. orrialdea, http://www2.metrobilbao.net/img/metroberri/Metroberri-55.pdf .
  13.   Metro Bilbao, «Arkitektura eta altzariak», http://www2.metrobilbao.net/eus/metro/arquitecturamob.html. Noiz kontsultatua: 2013-01-28 .
  14.   Metro Bilbao, «Seinaletika», http://www2.metrobilbao.net/eus/metro/senaletica.html. Noiz kontsultatua: 2013-01-28 .

Bibliografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • RIECHERS, Daniel: Metros in Europa. Transpress Verlag, Stuttgart, 1996. ISBN 3-344-71049-4 (Kapitel „Madril“)
  • SCHWANDL, Robert: Metros in Spain – The Underground Railways of Madrid, Barcelona, Valencia and Bilbao. Capital Transport, London, 2001. ISBN 1-85414-242-9

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Commons-logo.svg
Commonsen fitxategi gehiago dago honi buruz:
Bilboko metroa