Fisikaren historia

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Misc.png
Wikiproiektu bat abian da
Fisika gaiari buruz.
Sidereus Nuncius, Galilei, 1610.

Fisikaren historian zehar mundu materialaren ulertzean aldaketa garrantzitsuak gertatu izan dira, matematika eta filosofia arloetan, esaterako, baina baita teknologia arloan ere. Azken honetan ia egunero gertatzen diren aurrerapenak direla eta azkenengo mendeetan gizarteak eraldaketa sakona jasan du. Fisika jakintza bat izateaz gain, praktikan jartzen eta transmititzeaz ere arduratzen da. 1600 urtearen hasieran gertatutako iraultza zientifikoa antzinako pentsamoldea eta pentsaera klasikoaren arteko mugatzat har daiteke. Horrela bada, XX. mendearen hasieran gertatutako bigarren iraultza zientifikoak fisika modernoaren jaiotza ekarri zuen. Gaur egun oraindik galdera asko daude erantzuteke eta beraz fisika osatu gabeko zientzia dela esan daiteke. Fisikaren helburua unibertsoaren adinetik partikula subatomikoen izaerara doa eta erantzun gabeko buruhausteak asko dira. Azken xedea mundu materiala deskribatzen duen teoria bakarra bilatu eta aurkitzea da eta gaur egun nahikotzo urrun gaude teoria bakarra lortzetik, eta beraz teoria partzialak erabili behar ditugu natura ulertzeko.

Aintzinako fisika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antzinatik dator gizakiak naturaren jokaera ulertzeko grina, adibidez materia ezberdinen ezaugarri ugari edota zergatik erortzen diren gauzak lurrerantz aske uztean. Eguzki eta ilargiaren mugimenduak edota lurraren forma mendeetan zehar fisikari askoren jakin-mina sorrarazi du. Antzinan hauetako fenomeno asko jainkoen ekintzak bezala ulertzen ziren, hots, jainkoek eragiten zituztelako ustea zegoen. Ildo horretatik, azalpen espekulatiboak baino ez ziren asmatzen inolako frogarik bilatu gabe. Adibidez Ptolomeok, bere "Almagesto" liburuan esan zuenez, lurra unibertsoaren erdian dago eta gainontzeko izarrek eta planetek bira egiten dutela haren inguruan. Ideia honek erdi aroan zehar unibertsoaren teoria bezala iraun zuen. Beraz, esan daiteke antzinako teoria fisikoek filosofian zutela oinarria eta teoriaren zuzentasuna frogatzeko saiakuntzarik ez zela ia egiten.

Indiako ekarpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kristo aurreko 2400 urte aldera, antzinako Harappan zibilizazioaren portu nagusiko hirian, Lothalen, maskorrak erabiltzen zituzten konpas baten antzera zeruertzaren angeluak neurtzeko, bai eta izarren posizioa ezagutzeko ere. Vedic zibilizazioan, kristo aurreko 9. mendetik kristo aurreko 6. mendera, Yajnavalkya astronomoak bere Shatapatha Brahmana liburuan heliozentrismoaren lehen aipamenak egin zituen, lurra biribila dela eta hainbat gorputz esferikorekin batera, eguzkiaren inguruan biraka dabil. Lurra eta eguzki eta ilargiaren arteko urruntasuna ere neurtu zituen, distantzia beraien diametroak 180gatik neurtuz, egungo balioetatik nahiko hurbil: ilargi eta lurraren arteko distantzia ilargiaren diametroa bider 110.6 da eta eguzki eta lurraren artekoa 107.6. Hortaz, esan daiteke garai honetan saiakuntzak egiten hasi zirela teoriak edo ideiak frogatzeko. Onarri filosofikoa baztertuz joan zen eta oinarri zientifikoa nagusitu egin zitzaion.

Vedic garaiko indioek mundu materiala oinarrizko bost elementuk osatua zela pentsatu zuten: lurra, sua, haizea, ura eta eterrra edo espazioa. Kristo aurreko 6. mendetik aurrera teoria atomiko sistematiko bat proposatu zuten, haien artean Kanada (filosofo) and Pakudha Katyayanaek. Atomista indio hauen ustetan, 9 elementuren atomo ezberdinak daude eta atomo bakoitzak 24 ezaugarri ditu. Atomo hauek nola elkartzen, erreakzionatzen, dardaratzen, mugitzen edo beste edozein ekintza azaltzen zuten teoriak garatu zituzten, eta halaber, nola atomoek molekulak binarioak nola eratzen dituzten eta nola molekula binario hauek handiagoak diren molekulak sortzen dituzten. Partikulak lehen bikoteka nola konbinatzen diren ere azaldu zuten, bai eta nola bikote hauek beste bikote partikulekin "bikote hirukoteak" sortzen dituzten, ikusi daitezkeen materiaren unitaterik txikienak. Ideia hauek egungo teoria atomikoarekin bat dator, non partikula zatigaitzak (quarkak) hirukotetan elkartzen diren materiaren formarik ohikoenak sortzeko (protoi eta neutroiak, esaterako). Atomoaren banaketa ere aurresan zuten, gaur egun energia atomikoa sortzeko erabiltzen den prozesu bera.

Erlatibitatearen printzipioa (Einsteinen erlatibitatearen teoriarekin ez nahastu) enbrioi-egoeran egon da kristo aurreko 6.mendetik eta filosofo indioek "sapekshavad" deitzen zioten, hau da, "erlatibitate teoria" sanskritoz.

Samkhya eta Vaisheshika eskolak argiaren teoriak eratu zituzten kristo aurreko 5. eta 6. mendeetan. Samkhya eskolaren ustetan, argia oinarrizko elementuetako bat da, beste materia guztia eraikitzeko behar diren oinarrizko elementuetako bat. Beraien sinesmenean, argia jarraia da. Vaisheshika eskolan beste alde, higidura atomoen mugimenduaz neurtzen zuten, hau da, argiak izaera gorpuskularra zutela sinesten zuten: argia higidura handiko suzko atomoaz eratuta dago. Su atomo hauen abiadura eta antolamenduaren arabera, argiak ezaugarri ezberdinak izango ditu. Dignāga (ka V. mendea) eta Dharmakirti (ka VII. mendea) budistek argiaren izaera gorpuskularraren inguruko teoria bat egin zuten, egungo fotoien antzera.

499 urtean, Aryabhata matematikari eta astronomoak eguzki sistemaren eredu heliozentrikoa proposatu zuen, grabitate eta guzti, non planetek beren ardatzem inguruan buelta ematen zuten, egun eta gaua sortuz; eta, halaber, nola eguzkiaren inguruan ere biratzen zuten, orbita eliptiko bati jarraituz. Lurrari dagokionez, eguzkiaren inguruan bira oso bat egitko urte bat behar du. Planetek eta ilargiak argi propiorik igortzen ez dutela eta eguzkiarena islatzen dutela aurresateaz gain eguzki eta ilargiaren eklipseak ere iragarri zituen. Eta aipatu beharra dago Brahmaguptak bere 628. urteko Brahma Sputa Siddhanta liburuan grabitazioa indar bezala deskribatzen du.

Indiako fisikarien ekarpen garrantzitsuenetakoa zenbaki Indio-Arabikoak izan ziren, 0 zenbakia eta hainbat kontzeptu trigonometrikoak, kosinua eta sinuak. Islamek ideia hauek Indiatik hartu eta Europan zehar zabaldu zituen.

Txinako ekarpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

ka 1115 urtean, txinatarrek Hegoaldera Hatzez Erakusten duen Gurdia Zhi Nan Ju 指南車 asmatu zuten. Bertan hainbat engranajez bi gurpiletara konektaturiko estatuatxo bat dago eta gurpil tamaina, bide eta engranajeak ondo hautatuz gero, estatuatxoaren hatzak norabide berera apuntatuko du.

Antzinako Greziako ekarpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Mendebaldeko fisika filosofo aurresokratikoekin hasi zen: Tales, Anaximandro, Pitagoras, Heraklito, Anaxagoras, Enpedokles eta Filolaos.

Platonek eta Aristotelesek beren lanetan naturaren ikerketei buruz hainbat lan idatzi zuten, filosofia natural gisa. Demokrito, garaiko atomista bat, materiaren izaera atomikoa azaldu zuen lehenetarikoa izan zen.

Teleskopio eta beste neurtzeko gailurik ez zutenez (erlojuak), teoria hipotetikoen saiakuntza ia ezinezkoa zen. Hala ere, Arkimedes bezalako hainbat hidrostatika arloan hainbat saiakuntza egin zituen- Kontaerak dio egun batean bainuontzian zegoela, sartzerakoan bere gorputzaren bolumena berdineko ura kanporatzen zuela konturatu zenean hasi zitzaiola hidrostatikarenganako pasioa. Bitartean, Eratostenesek lurra esferikoa zela ondorioztatu zuen eta zehaztasun handiz bere zirkunferentzia kalkulatu zuen, elkarrengandik urrun dauden bi makilen itzalaz lurraren angelua neurtu eta gero. Greziar matematikariek ere esfera eta konoen bolumena kalkulatzeko objektuak hainbat disko meheetan zatitzea proposatu zuten; objektuaren bolumen totala disko guzti hauen bolumenaren batuketa da (hau da, gaur egungo kalkulu integralaren berdina).

Garaiko ideia fisiko asko galdu egin ziren Alexandriako liburutegia erre egin zenean, kristo aurreko 400 urte aldera, baina Samoseko Aristarkoren ideiak aipagarriak dira: lurrak eguzkiari buelta emateko urtebete hartzen duela eta bitartean bere ardatzari ere bueltak ematen dizkionez, egun eta gauen zergatia azaldu zuen, bai eta zeruko beste izar asko gure eguzkiaren antzera bueltaka planetak izan ditzaketela eta planeta hauetan bizitza egon daitekeela esan zuen.

Txinatarrak ez ezik, grekoek lehen engranajezko makinak erabili zituzten eta Antikythera bezalako mekanismoak neurketa astronomikoak egiteko balio zuten.

Aeopila, Alexandriako heroiaren lurrinezko motorraren aitzindari bat, kuriositate antzera gelditu zen, makinaren energia errotatiboa beste erabilgarriagoak diren beste energietara pasatzeko gai ez baitziren izan, nahiz eta engranajeak erabili. Zenbait asmakizun egun erabiltzen dira, adibidez ibaietatik landak ureztatzeko balio duen Arkimedesen torlojua. Hala ere, ia asmakizun guztiak erabilgarriak baino, bitxiak izan ziren. Grekoek beste zibilizazioetatik kopiatutako asmakizun praktikoen artean arrapala dago, egiptoarrek pare bat milenio lehenago piramideak eraikitzeko erabili zituztenak.

Greziatar hegemoniaren bukaeran naturaren izaeraren galdeketan filosofoak buruzagi bilakatu ziren, eta bere ideiak itsuan jarraitu ziren itaundu eta aztertu gabe. Pitagorasek, esaterako, zenbaki irrazionalen izaera ezeztu zuen, nahiz eta bere eskolak berak aurkitutakoak; zenbakien mistizismoarekin ez zetozen bat. Dirudienez. Alexandriako liburutegiaren suntsipena izan eta mila urtez Ptolomeoren ideia geozentrikoak jarraitu ziren, non planetek epiziklo deritzon biribil txiki batean lurraren inguruan biratzen duten eta unibertsoa deferente deritzon biribil askoz handiago batean mugitzen den.

Persiarren ekarpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erromatar Inperioa boteretsuena zen bitartean, Greziako hainbat sendagai medikuntza erromatar elitearentzat jarduten hasi ziren. Hala ere, zientzia fisikoek, tamalez, ez zuten hainbeste sostengu izan, eta Erromatar Inperioaren gainbehera etorri zenerako (Erdi Aroaren hasiera), Europan fisikak interes gutxi jaso zuen: ikerketa zientifiko guztiak gelditu egin ziren.

Ekialde Hurbilean, ordea, greziar natural filosofoek beren lanen babesa aurkitu zuten, eta Islamiar adituek beren aurrekoek egindako astronomia eta matematikaren jakintza handitzeaz gain, hainbat eremu desberdinetan ikertzen hasi ziren, esaterako alkimian (kimikaren aitzindaritzat hartu daitekeena). Musulmanek Persia konkistatu zutenean Indiatik hainbat kontzeptu berri ekarri zituzten eta beraz persiar jakintsuek beren aurrekoen aurkikuntzei ideia indio eta helenikoak batu zizkioten.

Mohammad al-Fazari persiar zientzialariak astrolabioa asmatu zuen, eguzki, ilargi, planeta eta izarrak kokatzeko balio zuen instrumentu astronomikoa. Gorputz astronomiko hauek kokatzeaz gain, beren geroko kokalekua aurresateko ere balio zuen. Muḥammad ibn Mūsā al-Ḵwārizmī matematikariak aljebrari bere izena jartzeaz gain (al-jabr hitz arabikotik datorrena, bere liburuaren izenetik, Hisab al-jabr w’al-muqabala), gaur egun jakintza honetan erabiltzen diren hainbat printzipio ere egiaztatu zituen.

Abu Ali al-Hasan ibn al-Haytham zientzialari musulmanak, Alhazen bezala ere ezaguna zenak, geometria eta anatomia erabiliz bere teoria garatu zuen. Honen arabera, argitua den edozein gorputzek norabide guztietan argi izpiak igortzen ditu, baina begira perpendikularki iristen direnak bakarrik ikusi ditzakegu. Beste izpiak beste angeluekin iristen dira eta ezin ditugu ikusi. Buruz beherako irudiak erakusten dituen "orratz-zulo" kamera erabili zuen bere argumentua sostengatzeko. Ideia hau Ptolomeoren teorien kontrakoa erakusten zuen; Ptolomeoren ustetan begiek ikusteko balio duten argi izpiak igortzen dituzte. Baina Alhazen are gehiago ere aurresan zuen, argia partikula ñimiñoz osatuta dagoela egiaztatzeaz gain, abiadura finituz bidaiatzen dela esan baitzuen. Ptolomeoren argiaren zeiarkuntza teoria hobetu eta gero, zeiakurtzaren legeak ere egiaztatu zituen, argiaren abiadura elementu desberdinetan aldatzen dela esanez. Ispilu esferiko eta parabolikoekin saiakuntzak egin eta gero, irudiaren handitze eta aberrazioak nola sortzen diren azaldu zuen. Hau guztia dela eta, optika modernoaren aitatzat hartzen da Alhazen.

Argia osatzen duten koloreak ere banandu zituen, eta bere lanik garrantzitsuenak, Kitab al-Manazir izenekoa eta arratseko kolorei buruzko beste bat latinera itzulia izan ziren Erdia Aroan. Itzal, eklipse eta ostadarraren fenomeno fisikoak azaltzen ere saiatu eta gero, ikusmen binokularrean ere ibili zen. Azkenik, ilargi eta eguzkia zeruertzera iristerakoan ustezko handitzearen azalpena ere eman zuen.

Islamiar zientziaren beste garapenak aipamen zientifiko zehatz baten sorketa, "isnad"-a (edozein adierazpenaren iturriak bilatzea), edozeinek zalantzan jarri dezakeen metodo zientifikoa, "ijtihad"-a, galdeketak egiteko metodo kurioso bat. Metodologian aurrerapena esanguratsua egin zuten, saiakuntzak orientazio enpirikoa zuten aurkako hainbat teoriak baieztatzeko erabiliz.

Erdi Aroko ekarpenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XII. mendean, Europan zehar unibertsitateak sortzeaz gain, musulmanekin errekonkistan eta gurutzadetan izandako harremana zela bide, antzinako filosofoen lanaren interesa berreskuratu zen, Europako entelegua suspertzearekin.

XIII. mendearen hasierarako, gaur egungo metodo zientifikoa erabiltzen zutenak agertu ziren, esaterako Robert Grosseteste eta Roger Bacon. Grossetesteren ustetan, matematikak funtsezkoak dira natura deskribatzeko eta Baconek saiakuntza enpirikoak goratzen zituen.

Baconek hainbat saiakuntza egin zituen optikan eta oso bultzada handia eman zion metodo zientifikoari , nahiz eta baten baino gehiagoren ustez saiakuntza haiek musulmanek orduan egiten zituzten edo jada egindako saiakuntzen berdina izan. Horren ondorioz, zenbaitek iruzurgiletzat hartu zuten eta plagioa egotzi egin ziotea. Hala ere, Baconek ez zuen amore eman eta Aita santuari gutun bat idatzi zion natur zientziak unibertsitatean ikasi beharra azpimarratzen eta garaiko jakintza zientifikoa batzen zuten hainbat liburu ere idatzi zituen. Teleskopioa eraikitzeko modua deskribatu zuen, baina ez dago argi berak baten bat erak otei zuen. Edonola ere, Baconek metodo zientifikoaren oinarriak finkatu zituen, bere saiakuntzak xehetasun guztiaz azalduz, edonork saiakuntza berdinak berregin eta baieztatzeko. Saiakuntza hauetako batzuk Al Battaniren lanaren jarraipena izan ziren.

XIV. menderako Jean Buridan edo Nicolas Oresme bezalako zientzialariek Aristotelesen mekanikaren hainbat printzipio ezbaian jarri zituzten. Esaterako, Buridanek "inpetus"aren teoria aztertzen hasi zen, gaur egungo inertziaren kontzeptuaren aurrekoa. Oresmek, bestalde, Aristotelesek proposatutako lurraren mugimenduaren arrazonamendua fisikaren oinarrien ikuspegitik okerra zela erakutsi eta gero, zerua geldi dagoela eta lurra dela mugitzen dena adierazi zuen. Are gehiago, Orosmeren geozentrismoaren ideiak Copernico-k berrehun urte geroago emandako azalpenak baino zehatzagoak dira eta argiak atmosfera zeharkatzean hartzen duen ibilbidea zuzena izan beharrean, uste bezala, okertu egiten zela aurkitu zuen. Eta hori frogatzeko errefrakzio atmosferikoaren teoria osatu zuen. Tamalez, azken lorpen honen egiletzat Hook hartu zuten eta ez Oresme bera. Bestalde, Oresmeren beste ikergaietako bat argia eta kolorea izaera berdina dutela frogatzea izan zen.

Mundu zientifikoan aurrerapen hauek guztiak gertatzen ari ziren bitartean, Europa Izurri Beltzaren eraginpean zegoen. Izurri Beltzak gogotik astindu zuen Europako bazter guztiak eta hildako asko eragin zituen. Halaber, gizartean iskanbila eta altxamendu asko sorrarazi zituen eta etenaldi handia ekarri zion gizartearen ongizateari. Nolanahi ere, hondamendi honen erdian, XV. mendean, Pizkundea iritsi zen, arteak loratzearekin bat. Konstantinopla erori (1453) eta gero, hainbat bizantziar zientzialari mendebaldean errefuxiatu ziren, europarrei antzinako testuen jakintza berrekarriz. XV. mendekoa da ere inprentaren asmakuntza, ideia berrien zabaltzea azkartzeaz gain, ikasketen demokratizatzea ere ekarri zuena. Honek guztiak iraultza zientifikoa ekarri zuen, fisika modernoari bide eginez.

Fisika Modernoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Table of Mechanicks, 1728 Cyclopaedia.

XVI. mendearen bigarren aldera hasitako iraultza zientifikoa gorago aipatutako antzinako zibilizazioen (Grezia, India eta Txina) berraurkikuntzatik etorri zen. Zibilizazio hauen jakintza zientifikoa islameko kulturaren barruan gorde zen eta persiarrek VII. mendetik XV. mendera zientziak (astronomia, matematika, natur zientziak...) zabaltzen lan garrantzitsua eta eskerga egin zuten, hainbat dokumentutan ideia enpiriko eta zientifiko hauek jasoz. Idazki edo dokumentu guztiak geroago monje kristauek latinera itzuli zituzten eta Europa mailan jendarteratzeko ahaleginak egin zituzten Pizkundea edo Errenazimendua sorraraziz.

Horrela, Greziako filosofia naturalaren printzipioak, ideia enpirikoak, fisikaren legeetan batu eta errotzen ziren ondorengo mendeetan; eta horrekin batera,mundu zientifikoa gorpuztuz joan zen. Hau guztiaren ondorioz XIX. menderako gizarte zientifikoa jaio zen eta hainbar arlotan, matematika eta kimikia esaterako, ikerlari espezializatuak sortu ziren.

XVI. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVI. mendean, Nikolas Kopernikok berreskuratu zuen Aristarko Samoskoak eguzki sistemari buruz eginiko eredu heliozentrikoa (ordu arte Arkimedesen liburu batean iraun zuena). Kopernikok heliozentrismo ereduari buruzko liburua aurkeztu zuenean, Andreas Osiander teologoak hitzaurrea idatzi zion esanez Kopernikoren ideiak planeten orbitak deskribatzea baino, praktikotasun matematikoak zituztela buru, hots, ariketa matematiko hutsa zela eta inolako oinarri enpirikorik ez zuela

Ingalaterran, William Gilbert fisikariak magnetismoa ikasten jardun zen eta 1600. urtean, De Magnete zeritzon liburua argitaratu zuen bere saiakuntza guztiak azalduz.

XVII. mendea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVI. mendean Johannes Keplerrek bost solido platonikoetan oinarritutako eguzki sistemaren eredu bat proposatu zuen planeten orbitak dauzkaten diametroak azaltzeko saiakera batean. Keplerrek aurretik Tycho Brahek egindako neurketa zehatzak eskuratzeko aukera izan zuen eta honek behatutako orbitek bere ereduak aurresaten zituenetatik ezberdinak zirela konturatu ostean, zazpi urte eman zituen planeten higidura modu zehatzago batean deskribatuko zuen eredu planetario baten bila. Marte planetaren higidura bere ereduaren adibidetzat hartu zuen, eta gaur egun erabiltzen dugun kalkulu integralaren oinarriak ezarri ostean, orbitak zirkularrak baino eliptikoak direla frogatu zuen, non eguzkia elipsearen zentroa den. Ideia iraultzaile hauek milaka urtetan zehar Ptolomeoren jakintzan oinarritutako orbita zirkular "perfektu"ak zeruko gorputz "perfektu"entzako teoria gain-aizpikatu zuen. Keplerrek bere planeten higidura legeak argitaratzeaz gain, eguzkiak igortzen duen indar batek planeten higidura zuzena desbideratzen zuela proposatu zuen, planetak eliptikoki orbitatzera behartuz.

Pierre Vernierrek 1631an vernierra asmatu zuen, angeluak eta distantzien neurtze zehatz eta mekanikoa egiteko balio duena. Vernierra gaur egun laborategi zientifiko eta lantegietan erabiltzen da.

1650ean Otto von Guericke lehenengo aire-ponpa eraiki zuen eta hutsaren eta presio atmosferikoaren printzipio fisikoak aurkeztu zituen. Geroago, bere interesak elektrizitate estatikora bideratu zituela, kargatzen eta deskargatzen zen biradera batean bueltaka zebilen sufrezko esfera bat zuen tresna mekaniko bat asmatu zuen, elektrizitatea ekoizten zuena.

1656an, berriz, Christian Huygens fisikari eta astronomo danimarkarrak erloju mekanikoa asmatu zuen, alde batetik bestera orbita eliptikoa jarraitzen zuen pendulu batekin. Pendulu honi erortzen zihoan kontrapisu batek ematen zion energia.

Argiaren abiadura neurtzeko lehen saiakerak ere egin ziren; 1676an Ole Rømerrek Jupiterren Io satelitearen higitzea teleskopio batekin neurtuz.

Etorkizuna – Teoria bateratuaren bila[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX.mendean zehar, gorago esan bezala, fisikan bi teoria nagusi egon dira, erlatibitate orokorra gorputz makroskopikoak (planetak, izarrak eta abar) deskribatzen dituena eta mekanika kuantikoa, partikula mikroskopikoez arduratzen dena (molekuletatik quarketara). Mendean zehar zenbait fisikarik bi teoria hauen aurresanak zehaztasun osoz frogatu dituzte eta fisikarientzat oso lanabes onak direla ukaezina da, baina bakoitza bere esparruan, bata mundu mikroskopikoan eta bestea makroskopikoan. Edozelan ere, teoria biak bateratzen edo elkartzen ahalegindu diren fisikariak ere izan dira. Baina fisikaren aurrerakuntzan hain garrantzitsuak diren bi teoria hauek, egun formulatuak dauden bezala, elkartezinak dira. Izan ere, irtenbide kontrajarriak aurresaten dituzte edo erantzun zentzugabea ematen dute hainbat fenomeno fisikoren aurrean.

Antagonismo hau hain denbora luzean erantzun gabe egotearen arrazoia da fisikariek muturreko egoeretan jardutea da. Batetik, gorputz txiki eta arinekin (partikula azpiatomikoak) lan egiten duten fisikariak ditugu eta, bestetik, gorputz astun eta handiak (galaxiak) ikertzen dituztenak. Eta lehenengoek mekanika kuantikoa baliatzen dute mundu mikroskopikoa ulertzeko eta bigarren taldekoek erlatibitate orokorra dute lanabes euren mundu makroskopikoa ulertu eta azaltzeko. Hots, elkarrengandik urrun dauden munduetan, makroskopikoan eta mikroskopikoan, aritzen direnez, teoria biak bateraezinak direlako pentsamoldea oso sustraituta dago komunitate zientifikoan.

Hala ere, hainbatetan (gorago aipatutako muturreneko egoeretan), unibertsoa handi/astun – txiki/arin izan daiteke aldi berean, esaterako zulo beltz baten erdian, non masa izugarrizko materia-azalera mikroskopikoan konprimitua dagoen. Unibertsoaren hasiera ere, Big Bang delakoa, unibertsoaren muturreko egoeretako bat da.

Erlatibitate orokorra eta mekanika kuantikoa bateratzen saiatzen diren hainbat teoria berri sortu dira, esaterako superkorden teoria (ingelesez Superstring theory deritzona. Teoria bateratu hauek unibertso osoa deskribatzeko balio duen printzipio fisiko edota ekuazio nagusi baten bila dabiltza eta denborak (eta saiakuntzek) esango du hauetako zein den zuzena.