Eurovision Abesti Lehiaketa

Wikipedia, Entziklopedia askea
Eurovision Abesti Txapelketa» orritik birbideratua)
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Eurovision Abesti Lehiaketa
Eurovision Song Contest
Concours Eurovision de la Chanson
Pht-Vugar Ibadov eurovision (30).jpg
Mota Abesti lehiaketa
Sorrera 1956ko maiatzaren 24a
Sortzailea Marcel Bezençon
Iraupena Finala: 3 ordu t'erdi - 4 ordu
Hizkuntzak Ingelesa eta frantsesa
Ekoizlea Europako Irrati-Telebista Batasuna
Banatzailea Eurovision
Webgunea Webgunea

Eurovision Abesti Lehiaketa edo Eurovision (ofizialki ingelesez Eurovision Song Contest eta frantsesez Concours Eurovision de la Chanson) 1956an hasita urtero ospatzen den Europa mailako abesti lehiaketa da. San Remoko Abesti Lehiaketan oinarrituz sortua izan zen. Bertan Europako Irrati-Telebista Batasunaren kide diren herrialde ugarik hartzen dute parte beraien telebista publikoen bitartez. Herrialde partaide bakoitzak abesti bat aurkezten du, saioan zuzenean kantatua izango dena, eta beste herrialdeen ordezkaritzen artean botoak banatzen ditu, lehiaketako abesti gustokoena aukeratua izan dadin.

Kirol txapelketez aparte, munduan ikusle gehien lortzen dituen telebista saioetako bat da. Europaz gain munduko beste zenbait lekutan ere telebistaz ematen da, besteak beste Txina eta Estatu Batuetan. Australian bereziki jarraipen nabarmena du, eta honen ondorioz 2015an ezohikoz Australia parte hartzera gonbidatu zuen Europako Irrati-Telebista Batasunak. 2000 urtetik, lehiaketa Internet bidez ere jarraitu daiteke.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1950. hamarkadan, Europako Irrati-Telebista Batasunak Europako herrialdeak elkartuko zituen "entretenimendu arin telesaio" bat sortzeko komitea antolatu zuen. 1955an Monakon egindako bilera batean, Marcel Bezençon telebista suitzarreko buruak nazioarteko abesti lehiaketa bat proposatu zuen, Sanremoko kantu jaialdian oinarriturik. 1956ko maiatzak 24an gauzatu zen lehen edizioa, Luganon.

Formatua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Partaide kopurua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1956an ospaturiko lehen edizioan herrialde bakoitzak bi kanta aurkeztu zitzakeen, baina bigarren ediziotik hasita herrialde partaideen zenbakia hasi zen heinean, herrialde bakoitzak kanta bat bakarrik aurkeztu dezake. 1990. hamarkadatik aurrera, aldaketa politikoen ondorioz, Europa ekialdeko herrialde gehienek parte hartzeko interesa adierazi zuten, gau bakar baterako partaide kopurua handiegia izanik. Hori zela eta, partaide kopurua bakoitzak aurreko urteetan lortutako emaitzen arabera murriztea erabaki zen, emaitza txarrak lortutako herrialdeak kanpoan utziz. Hala ere, 2004 urtean parte hartu nahi zuten herrialde kopurua hain handia zen non txapelketa bi gauetan banandu behar izan zen denei lekua emateko: finalaurrekoa eta finala. Europa mendebaldeko herrialdeak sistemak ekialdeko herrialdeak laguntzen dituela kexu ziren haien kopuru handiagoa dela eta, eta horregatik 2008an sistema berriz aldatzea erabaki zen, bi finalerdirekin. Finalerdi bakoitzetik hamar herrialde pasa daitezke final handira. Horrez gain, herrialde antolatzailea (normalean aurreko urteko irabazlea) eta Big 5 delako herrialdeak (Alemania, Espainia, Erresuma Batua, Frantzia eta Italia) finalerako zuzenki sailkatuak daude, azken bost hauek Europako Irrati-Telebista Batasunari ematen dioten ekarpen handiagoagatik.

2008, 2011 eta 2018 izan dira partaide gehien izan dituzten urteak, 43 partaiderekin. 52 herrialde gutxienez aldi batez partide izan dira. Hurrengo taulan lehen partaidetzaren arabera zerrendatzen dira:

Urtea Lehen partaidetza
1956  Alemania[a 1],  Belgika,  Frantzia,  Herbehereak,  Italia,  Luxenburgo,  Suitza
1957  Austria,  Danimarka,  Erresuma Batua
1958  Suedia
1959  Monako
1960  Norvegia
1961  Espainia,  Finlandia,  Jugoslavia
1964  Portugal
1965  Irlanda
1971  Malta
1973  Israel
1974  Grezia
1975  Turkia
1980  Maroko
1981  Zipre
1986  Islandia
1993  Bosnia-Herzegovina,  Eslovenia,  Kroazia
1994  Errumania,  Errusia,  Eslovakia,  Estonia,  Hungaria,  Lituania,  Polonia
1998  Mazedonia
2000  Letonia
2003  Ukraina
2004  Albania,  Andorra,  Bielorrusia,  Serbia eta Montenegro
2005  Bulgaria,  Moldavia
2006  Armenia
2007  Georgia,  Montenegro,  Serbia,  Txekia
2008  Azerbaijan,  San Marino
2015  Australia
  1. 1990 arte batzuetan Mendebaldeko Alemania bezala aurkeztua, beti ere Alemaniako Errepublika Federala ordezkatuz. Alemaniako Errepublika Demokratikoa ez zen inoiz partaide izan.

Irabazlearen hautaketa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urteetan zehar sistema ezberdinak erabili dira garailea hautatzeko. 1975. urtetik aurrera irabazlea herrialde guztien artean erabakitzen da: bakoitzak lehiakideen artean 12 puntu ematen dizkio gustukoenari, 10 puntu bigarren gustukoenari, 8 puntu hirugarrenari, 7, 6, eta horrela puntu bat eman arte hamargarren gustukoenari. Herrialdeek ezin dizkiote punturik eman bere buruari.

2016. ediziotik aurrera , herrialde bakoitzak bi aldiz ematen ditu 12, 10, 8-1 puntu. Herrialdez herrialdeko epaimahi bakoitzak, alde batetik, eta ikusleen telebozketak, bestetik, guztiz bereizeita, 12, 10, 8-1 puntu ematen ditu. Horrela, herrialde bakoitzak bi aldiz ematen ditu 12, 10, 8-1 puntu.

1997 arte puntu hauek herrialde bakoitzeko epaimahai batek ematen zituen soilik, baina urte hartan zenbait herrialdetan ikusleen bozketak ordezkatu zuen epaimahaia puntuen banaketa, telefono bidezko bozketa erabiliz. 1998tik herrialde guztiek erabili behar zuten telefono eta sms bidezko botoa, baina 2009tik hasita, telefono bidezko botoari musika munduan lanean ari den epaimahai baten botoa gehitu zitzaoin, honek sailkapenean %50eko eragina zuelarik. 2016tik hasita, herrialde bakoitzeko ikusleen bozketa eta epaimahiarena %50ean jasotzen dituen sailkapen bakar bat kalkulatu beharrean, epaimahi eta ikusle bozketa bakoitzaren puntuak bereizita gehitzen dira.

Arau orokorrak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Ordezkapen bakoitzeko gehienez 6 pertsona egon daitezke eszenatokian.
  • Partaide guztiek gutxienez 16 urte beteta izan behar dituzte lehiaketari dagokion urteko abenduak 31an.
  • Herrialde bakoitzeko ordezkariek ez daukate zertan lekukoak izan behar, edozein nazionalitate eduki dezaketelarik.
  • Abestiek gehienez 3 minutu iraun dezakete.
  • Abestietako ahots guztiak zuzenean kantatu behar dira.
  • Aurkeztutako kantak ezin dira argitaratu lehiaketaz aurreko irailak 1 baino lehen.
  • Abestiek ezin dituzte mezu politiko edo iraingarriak jaso olerkietan.
  • Herrialde irabazleak hurrengo urteko lehiaketa antolatzeko gonbidapena jasotzen du.

Hizkuntzak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hasiera batean ez zegoen araurik herrialde bakoitzak zein hizkuntzatan abestu behar zuen esaten zuenik, baina Suediak 1965ean ingelesez kantatu zuenez, herrialde bakoitza bere hizkuntza ofizial batean abestera behartu zen. 1973-1976 urte bitartean arau hau ez zen indarrean egon, eta 1999tik aurrera ere ez. Horrela, azken urteotan ordezkapen gehienek ingelesez abesten dute, beste batzuek hizkuntza ezberdinak nahasten dituzten bitartean.

Hona hemen Eurovisionen entzun diren hizkuntza guztien taula bat, non hizkuntza bakoitzaren lehen agerpena adierazten den.

Hizkuntza Urtea Herrialdea Abestia Abeslaria/Taldea
Nederlandera 1956  Herbehereak "De vogels van Holland" Jetty Paerl
Alemaniera 1956 Suitza Suitza "Das alte Karussell" Lys Assia
Frantsesa 1956 Belgika Belgika "Messieurs les noyés de la Seine" Fud Leclerc
Italiera 1956 Italia Italia "Aprite le finestre" Franca Raimondi
Ingelesa 1957 Erresuma Batua Erresuma Batua "All" Patricia Bredin
Daniera 1957 Danimarka Danimarka "Skibet skal sejle i nat" Birthe Wilke & Gustav Winckler
Suediera 1958 Suedia Suedia "Lilla stjärna" Alice Babs
Luxenburgera 1960 Luxenburgo Luxenburgo "So laang we's du do bast" Camillo Felgen
Norvegiera 1960 Norvegia Norvegia "Voi voi" Nora Brockstedt
Samiera 1960 Norvegia Norvegia "Voi voi" Nora Brockstedt
Gaztelania 1961 Espainia Espainia "Estando contigo" Conchita Bautista
Finlandiera 1961 Finlandia Finlandia "Valoa ikkunassa" Laila Kinnunen
Serbiera 1961 Jugoslavia Jugoslavia "Neke davne zvezde" Ljiljana Petrović
Kroaziera 1963 Jugoslavia Jugoslavia "Brodovi" Vice Vukov
Portugesa 1964 Portugal Portugal "Oração" António Calvário
Bosniera 1964 Jugoslavia Jugoslavia "Život je sklopio krug" Sabahudin Kurt
Esloveniera 1966 Jugoslavia Jugoslavia "Brez Besed" Berta Ambrož
Vienera
(Alemanieraren dialektoa)
1971 Austria Austria "Musik" Marianne Mendt
Maltera 1971 Malta Malta "Marija l-Maltija" Joe Grech
Irlandako gaelera 1972 Irlanda Irlanda "Ceol an Ghrá" Sandie Jones
Hebreera 1973 Israel Israel "Ey Sham" Ilanit
Greziera 1974 Grezia Grezia "Krasi, thalassa kai t'agori mou" Marinella
Turkiera 1975 Turkia Turkia "Seninle bir dakika" Semiha Yanki
Arabiera 1980 Maroko Maroko "Bitaqat hub" Samira Bensaïd
Montenegroera 1983 Jugoslavia Jugoslavia "Džuli" Daniel Popović
Islandiera 1986 Islandia Islandia "Gleðibankinn" ICY
Erromantxea 1989 Suitza Suitza "Viver senza tei" Furbaz
Napoliera 1991 Italia Italia "Comme è ddoce ò mare" Peppino di Capri
Antillar kreolera 1992 Frantzia Frantzia "Monté la riviè" Kali
Korsikera 1993 Frantzia Frantzia "Mama Corsica" Patrick Fiori
Estoniera 1994 Estonia Estonia "Nagu merelaine" Silvi Vrait
Errumaniera 1994 Errumania Errumania "Dincolo de nori" Dan Bittman
Eslovakiera 1994 Eslovakia Eslovakia "Nekonečná pieseň" Tublatanka
Lituaniera 1994 Lituania Lituania "Lopšinė mylimai" Ovidijus Vyšniauskas
Hungariera 1994 Hungaria Hungaria "Kinek mondjam el vétkeimet?" Friderika Bayer
Errusiera 1994 Errusia Errusia "Vyechniy stranik" Youddiph
Poloniera 1994 Polonia Polonia "To nie ja" Edyta Górniak
Antzinako greziera 1995 Grezia Grezia "Pia Prosefhi" Elina Konstantopoulou
Vorarlbergera
(Alemanieraren dialektoa)
1996 Austria Austria "Weil's dr guat got" Georg Nussbaumer
Bretainiera 1996 Frantzia Frantzia "Diwanit Bugale" Dan Ar Braz
Mazedoniera 1998 Mazedoniako Errepublika Mazedonia "Ne zori, zoro" Vlado Janevski
Samogitiera 1999 Lituania Lituania "Strazdas" Aistė
Estiriera
(Alemanieraren dialektoa)
2003 Austria Austria "Weil der Mensch zählt" Alf Poier
Asmatutako hizkuntza 2003 Belgika Belgika "Sanomi" Urban Trad
Letoniera 2004 Letonia Letonia "Dziesma par laimi" Fomins & Kleins
Katalaniera 2004 Andorra Andorra "Jugarem a estimar-nos" Marta Roure
Ukrainera 2004 Ukraina Ukraina "Wild Dances" Ruslana
Võroera 2004 Estonia Estonia "Tii" Neiokõsõ
Amerikar keinu hizkuntza 2005 Letonia Letonia "The War is Not Over" Valters & Kaža
Albaniera 2005 Albania Albania "Zjarr e ftohtë" Luiz Ejlli
Tahitiera 2006 Monako Monako "La Coco-Dance" Sévérine Ferrer
Bulgariera 2007 Bulgaria Bulgaria "Water" Elitsa Todorova & Stoyan Yankulov
Txekiera 2007 Txekia Txekia "Malá dáma" Kabát
Armeniera 2007 Armenia Armenia "Anytime You Need" Hayko
Swahili 2011 Norvegia Norvegia "Haba Haba" Stella Mwangi
Udmurtera 2012 Errusia Errusia "Party for Everybody" Buranovskiye Babushki
Mühlviertierera
(Alemanieraren dialektoa)
2012 Austria Austria "Woki mit deim Popo" Trackshittaz
Azerbaijanera 2012 Bulgaria Bulgaria "Love Unlimited" Sofi Marinova
Georgiera 2012 Georgia Georgia "I'm a Joker" Anri Jokhadze
Erromaniera 2013 Mazedoniako Errepublika Mazedonia "Pred da se razdeni" Esma & Lozano
Greziera pontikoa 2016 Grezia Grezia "Utopian Land" Argo
Krimeako tatarera 2016 Ukraina Ukraina "1944" Jamala
Bielorrusiera 2017 Bielorrusia Bielorrusia "Story of My Life" Naviband
Sanskritoa 2017 Italia Italia "Occidentali's Karma" Francesco Gabbani
Torlakiera 2018 Serbia Serbia "Nova deca" Sanja Ilić & Balkanika

Garaileak urtez-urte[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Urtea Ospakizun hiria Herrialde irabazlea Abestia Abeslea/Taldea
1956 Suitza Lugano Suitza Suitza "Refrain" Lys Assia
1957 Alemania Frankfurt Herbehereak Herbehereak "Net als toen" Corry Brokken
1958 Herbehereak Hilversum Frantzia Frantzia "Dors mon amour" André Claveau
1959 Frantzia Cannes Herbehereak Herbehereak "Een beetje" Teddy Scholten
1960 Erresuma Batua Londres Frantzia Frantzia "Tom Pillibi" Jacqueline Boyer
1961 Frantzia Cannes Luxenburgo Luxenburgo "Nous les amoureux" Jean-Claude Pascal
1962 Luxenburgo Luxenburgo Frantzia Frantzia "Un premier amour" Isabelle Aubret
1963 Erresuma Batua Londres Danimarka Danimarka "Dansevise" Grethe & Jørgen Ingmann
1964 Danimarka Kopenhage Italia Italia "Non ho l'età" Gigliola Cinquetti
1965 Italia Napoli Luxenburgo Luxenburgo "Poupée de cire, poupée de son" France Gall
1966 Luxenburgo Luxenburgo Austria Austria "Merci, Chérie" Udo Jürgens
1967 Austria Viena Erresuma Batua Erresuma Batua "Puppet on a String" Sandie Shaw
1968 Erresuma Batua Londres Espainia Espainia "La, la, la" Massiel
1969[b 1] Espainia Madril Erresuma Batua Erresuma Batua "Boom Bang-a-Bang" Lulu
Espainia Espainia "Vivo cantando" Salomé
Frantzia Frantzia "Un jour, un enfant" Frida Boccara
Herbehereak Herbehereak "De troubadour" Lenny Kuhr
1970 Herbehereak Amsterdam Irlandako Errepublika Irlanda "All Kinds of Everything" Dana
1971 Irlandako Errepublika Dublin Monako Monako "Un banc, un arbre, une rue" Séverine
1972 Erresuma Batua Edinburgh Luxenburgo Luxenburgo "Après toi" Vicky Leandros
1973 Luxenburgo Luxenburgo Luxenburgo Luxenburgo "Tu te reconnaîtras" Anne-Marie David
1974 Erresuma Batua Brighton Suedia Suedia "Waterloo" ABBA
1975 Suedia Stockholm Herbehereak Herbehereak "Ding-a-dong" Teach-In
1976 Herbehereak Haga Erresuma Batua Erresuma Batua "Save Your Kisses for Me" Brotherhood of Man
1977 Erresuma Batua Londres Frantzia Frantzia "L'oiseau et l'enfant" Marie Myriam
1978 Frantzia Paris Israel Israel "A-Ba-Ni-Bi" Izhar Cohen & The Alphabeta
1979 Israel Jerusalem Israel Israel "Hallelujah" Gali Atari & Milk and Honey
1980 Herbehereak Haga Irlandako Errepublika Irlanda "What's Another Year" Johnny Logan
1981 Irlandako Errepublika Dublin Erresuma Batua Erresuma Batua "Making Your Mind Up" Bucks Fizz
1982 Erresuma Batua Harrogate Alemania Alemania "Ein bißchen Frieden" Nicole
1983 Alemania Munich Luxenburgo Luxenburgo "Si la vie est cadeau" Corinne Hermès
1984 Luxenburgo Luxenburgo Suedia Suedia "Diggi-Loo Diggi-Ley" Herreys
1985 Suedia Göteborg Norvegia Norvegia "La det swinge" Bobbysocks
1986 Norvegia Bergen Belgika Belgika "J'aime la vie" Sandra Kim
1987 Belgika Brusela Irlandako Errepublika Irlanda "Hold Me Now" Johnny Logan
1988 Irlandako Errepublika Dublin Suitza Suitza "Ne partez pas sans moi" Céline Dion
1989 Suitza Lausana Jugoslavia Jugoslavia "Rock Me" Riva
1990 Jugoslavia Zagreb Italia Italia "Insieme: 1992" Toto Cutugno
1991 Italia Erroma Suedia Suedia "Fångad av en stormvind" Carola
1992 Suedia Malmö Irlandako Errepublika Irlanda "Why Me?" Linda Martin
1993 Irlandako Errepublika Millstreet Irlandako Errepublika Irlanda "In Your Eyes" Niamh Kavanagh
1994 Irlandako Errepublika Dublin Irlandako Errepublika Irlanda "Rock 'n' Roll Kids" Paul Harrington & Charlie McGettigan
1995 Irlandako Errepublika Dublin Norvegia Norvegia "Nocturne" Secret Garden
1996 Norvegia Oslo Irlandako Errepublika Irlanda "The Voice" Eimear Quinn
1997 Irlandako Errepublika Dublin Erresuma Batua Erresuma Batua "Love Shine a Light" Katrina & The Waves
1998 Erresuma Batua Birmingham Israel Israel "Diva" Dana International
1999 Israel Jerusalem Suedia Suedia "Take Me to Your Heaven" Charlotte Nilsson
2000 Suedia Stockholm Danimarka Danimarka "Fly on the Wings of Love" Olsen Brothers
2001 Danimarka Kopenhage Estonia Estonia "Everybody" Tanel Padar, Dave Benton & 2XL
2002 Estonia Tallinn Letonia Letonia "I Wanna" Marie N
2003 Letonia Riga Turkia Turkia "Everyway That I Can" Sertab Erener
2004 Turkia Istanbul Ukraina Ukraina "Wild Dances" Ruslana
2005 Ukraina Kiev Grezia Grezia "My Number One" Helena Paparizou
2006 Grezia Atenas Finlandia Finlandia "Hard Rock Hallelujah" Lordi
2007 Finlandia Helsinki Serbia Serbia "Molitva" Marija Šerifović
2008 Serbia Belgrad Errusia Errusia "Believe" Dima Bilan
2009 Errusia Mosku Norvegia Norvegia "Fairytale" Alexander Rybak
2010 Norvegia Oslo Alemania Alemania "Satellite" Lena
2011 Alemania Düsseldorf Azerbaijan Azerbaijan "Running Scared" Ell & Nikki
2012 Azerbaijan Baku Suedia Suedia "Euphoria" Loreen
2013 Suedia Malmö Danimarka Danimarka "Only Teardrops" Emmelie de Forest
2014 Danimarka Kopenhage Austria Austria "Rise Like a Phoenix" Conchita Wurst
2015 Austria Viena Suedia Suedia "Heroes" Måns Zelmerlöw
2016 Suedia Stockholm Ukraina Ukraina "1944" Jamala
2017 Ukraina Kiev Portugal Portugal "Amar pelos dois" Salvador Sobral
2018 Portugal Lisboa Israel Israel "Toy" Netta
  1. 4 herrialdek puntu kopuru berdina lortu zuten, eta garaian berdinketa deuseztatzeko araurik ez zegoenez, laurak garaile izendatu zituzten.

Garaipenak herrialdeka[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrialdea Garaipenak Urteak
Irlandako Errepublika Irlanda 7 1970, 1980, 1987, 1992, 1993, 1994, 1996
Suedia Suedia 6 1974, 1984, 1991, 1999, 2012, 2015
Frantzia Frantzia 5 1958, 1960, 1962, 1969[c 1], 1977
Luxenburgo Luxenburgo 5 1961, 1965, 1972, 1973, 1983
Erresuma Batua Erresuma Batua 5 1967, 1969[c 2], 1976, 1981, 1997
Herbehereak Herbehereak 4 1957, 1959, 1969[c 3], 1975
Israel Israel 4 1978, 1979, 1998, 2018
Norvegia Norvegia 3 1985, 1995, 2009
Danimarka Danimarka 3 1963, 2000, 2013
Espainia Espainia 2 1968, 1969[c 4]
Suitza Suitza 2 1956, 1988
Italia Italia 2 1964, 1990
Alemania Alemania 2 1982[c 5], 2010
Austria Austria 2 1966, 2014
Ukraina Ukraina 2 2004, 2016
Monako Monako 1 1971
Belgika Belgika 1 1986
Jugoslavia Jugoslavia 1 1989
Estonia Estonia 1 2001
Letonia Letonia 1 2002
Turkia Turkia 1 2003
Grezia Grezia 1 2005
Finlandia Finlandia 1 2006
Serbia Serbia 1 2007
Errusia Errusia 1 2008
Azerbaijan Azerbaijan 1 2011
Portugal Portugal 1 2017
  1. Elkarbanatutako garaipena.
  2. Elkarbanatutako garaipena.
  3. Elkarbanatutako garaipena.
  4. Elkarbanatutako garaipena.
  5. Mendebaldeko Alemania.

Kritikak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lehiaketak kritika ugari jasotzen ditu, bai musikaren kalitate ikuspuntutik, eta bai herrialdeen arteko lotura politiko, kultural eta demografikoek sailkapenean omen duten eraginagatik.

Musikari dagokionez, abesti partaide gehienak pop erraz eta itsaskorrenetik ateratzen ez direla leporatzen zaio lehiaketari, izan ere herrialde oso ezberdinetako ikusleen oniritzia lortzea dute helburu. Askotan hala nola deigarritasuna lortzeko musikarekin zerikusirik ez duten antzezpenak edo trikimailu ikusgarriak erabiltzea ere egotzi zaie maiz partaideei.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]


Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Eurovision Abesti Lehiaketa Aldatu lotura Wikidatan