Berriobeiti
|
Berriobeiti |
|||
|---|---|---|---|
 Nafarroa |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Berrioplano-Berriobeiti | ||
| Estatua Erkidegoa Merindadea |
Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Iruñeko merindadea |
||
| Alkatea | José María Irisarri Ollakarizketa (AAB, indep.) | ||
| Herritarra | berriobeitiar | ||
| Koordenatuak | 42°51′9″N 1°41′33″W / 42.8525°N 1.6925°WKoordenatuak: 42°51′9″N 1°41′33″W / 42.8525°N 1.6925°W | ||
|
|
|||
| Eremua | 25,70 km2 | ||
| Garaiera | 456 m | ||
| Distantzia | 7 km Iruñera | ||
| Posta kodea | 31195 |
||
| Biztanleria | 5,366 bizt (2011) | ||
| Dentsitatea | 0,21 bizt/km² | ||
| Sorrera | 1991 | ||
| www.berrioplano.es http://www.berrioplano.es/eu/index.aspx www.berrioplano.es | |||
Berriobeiti (gaztelaniaz Berrioplano) Nafarroako udalerria da, 1991n eratua. Iruñerriko eskualdean kokatzen da Iruñeko merindadearen barnean. Hamar herriz osatutako udal konposatua da.
2010ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera 4.852 biztanle zituen, kontzejurik jendetsuena Artika da. Udaletxea Berriobeitin dago.
Iruñerriko Mankomunitatean integraturik, zaborra biltzea, ur-hornidura eta bestelako zerbitzuak erakunde horretatik jasotzen ditu, Iruñea inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herrik bezala.
Eduki-taula |
[aldatu] Inguru naturala eta kokapena
Berriobeiti Iruñerriaren ipar-ekialdean kokatzen da, Iruñetik zazpi kilometrora Nafarroa erdialdean.
Udalerriak Itzarekin egiten du muga mendebaldean, Txulapainekin iparraldean, Berriozar eta Ezkabarterekin ekialdean, eta Iruña eta Orkoienekin hegoaldean.
[aldatu] Klima eta landaredia
Klimaren ezaugarriak mediterraneo eta atlantiar motako klimari dagozkio, eta herriaren inguruko landaredia ere, trantsizioko klimaren ezaugarriak ditu. Urteko batez besteko tenperatura 12 gradukoa eta prezipitazioak 800-900mm ingurukoak izaten dira. Iruñetik gertu egon arren, Nafarroako hiriburuan baino euri gehiago jausten da Berriobeitin. Urteroko egun euritsuak 100 inguru izaten dira.
Herrigunearen inguruko mendietan, arte, pago eta haritzak daude. Horrez gain, XX. mendearen hasieran birlandaturiko hainbat pinu ere badaude.
[aldatu] Natura
Ez dago ibai edo erreka garrantzitsurik, baina bai iturri ugari, garrantzitsuena Txulapain, Ballariain eta Berriogoiti kontzejuak zeharkatzen dituena. Horrez gain, Lotza eta Putzu Berriko urmaela hainbat hegaztiren babeslekua da. Otsailetik ekainera izaten dute ur gehien, udaberrian jausitako euria zenbat den.
[aldatu] Herriak
Berriobeiti honako herriek osatzen dute: Aitzoain, Añezkar, Artika, Ballariain, Berriobeiti, Berriogoiti, Elkarte, Larrageta, Lotza eta Oteitza. Artika kontzejua gainerako herrietatik bananduta legoke, mendiko lur zerrenda batez loturik ez balego, eta Berriozarren eta Antsoainen artean dago.
[aldatu] Historia
Historiaurreko aztarnak aurkitu dira Berriobeitiko herrietan, Artika kontzejuan topatutako Brontze Aroko harri leundua, eta Burdin Aroko arrastoak Añezkar mendian. Erromatar inperioaren garaian ere, bizi izan zen jendea herrian, Oteitzan topatutako bi hilobi-inskripzioek argitu zutenaren arabera. Erdi Aroan bi herrixka ziren Berriobeitiko lurretan, Lakidain batetik, Larragetatik hurbil, eta Osabide bestetik, Eltxumendin. Jose Maria Jimeno Jurioren esanetan, bi herrien artean 100 biztanle inguru zituzten.
Erdi Arotik XX. mendera arte, nekazaritza izan zen Berriobeititarren jarduera nagusia. Nekazariek elizari ordaindu behar zizkieten tributuak eta lurretik ateratzen zutenaren zati bat. 1607. urtean, esaterako, hamabi etxe zeuden Aitzoainen eta horietatik zortzik lurretik ateratako gariaren zati bat ordaindu behar izan zioten Ganberako Kalonje Artxidiakonoari. Añezkar auzoko bizilagunak Iruñeko San Agustin monasterioaren menpekoak ziren, eta Berriobeiti kontzejukoak Orreagako kolegiatari eta Iruñeko katedralari.
XVII. mendean Nafarroan eztabaida sortu zen, Nafarroako zaindaria nor izan behar zen erabakitzeko. Aldundiak eta jesuitek San Frantzisko Xabier proposatu zuten, eta Iruñeko udalak eta apaiz batzuek San Fermin. Antsoaingo Zendeako zati zen Berriobeitik, San Frantzisko Xabierren alde egin zuen.
Gerrate Karlisten ondoren, Ezkaba mendian Alfontso XII.aren gotorlekua eraiki zen, herritik gotorlekuraino zihoan errepidearekin batera. Gotorleku horren eraikitzea, Ezkaba menditik etor zitezkeen eraso militarrak ekiditzea zen. XX. mendean biztanleriak izugarri egin du gora, eta herrixka bat baino ez zena 3.000 biztanletik gorako herri bihurtu da. Iruñatik hurbil dagoen Artikako kontzejuan 3.000 etxebizitza eraiki dira eta biztanleria ia bikoiztu egin da 2000. urtetik.
[aldatu] Antsoaingo Zendeatik bereiztea
Berriobeitiko udala 1991n eratu zen. Urte hartan, Antsoain eta Berriozar Antsoain Zendeatik bereizi ziren.
Gainerako herriak izan ziren Berriobeiti udalerria osatu zutenak, hala nola Aitzoain, Añezkar, Artika, Ballariain, Berriobeiti, Berriogoiti, Elkarte, Larrageta, Lotza, eta Oteitza). Oronsuspe Aitzoaingo auzoa da.
[aldatu] Artika Berria
Artika Berria Berriobeitiko enklabea da, udalerritik banatuta Berriozarrek eta Iruñeak inguraturik. Guztira, 1.800 etxebizitza eraiki dira eta Iruñerriko beste egitasmoetan ez bezala, Artika Berrian etxebizitza libreak nagusi dira, babes ofizialekoen ordez, Iruñerriko Sarriguren, Ardoi edo Erripagaina bezalako babes-ofizialeko etxebizitzadun proiektuekin kontrajarriz.
Proiektuaren hegoaldera "Artiberri" izeneko auzo berria eraikitzea aurrikusten da, Artika Berria, Iruñeko Buztintxuri auzoaren ondoan.
[aldatu] Demografia
| 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2006 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | * | 1.285 | 2.347 |
- 2001. urtetik atzeragoko daturik ez dago, Berriobeiti Antsoaingo zendeako herria zen eta.
2011aren amaieran erroldaturiko bizilagunen kopurua 5.000 inguru izatera iritsi da.
[aldatu] Etorkinak
2008ko erroldaren arabera, 291 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %10,01 (Nafarroako batezbestekoaren antzera).
[aldatu] Ekonomia
Historikoki nekazaritza izan da Berriobeitiko ekonomiaren ardatza, baina 1960ko hamarkadatik aurrera, Iruñerriko hazkundea dela eta, metropoliaren erdigunetik kanpora ateratako industriak herrian ezarri dira, eta horrela, gaur egun Berriobeitik bost industrialde dauzka:
[aldatu] Industrialdeak
- Landazabal Industrialdea
- Sarrió Enpresa Zentroa
- Iruregaña Industrialdea, (Aitzoain)
- Plazaola Industrialdea, (Aitzoain)
- El Soto Industrialdea, (Aitzoain)
[aldatu] Politika
[aldatu] Udal hauteskundeak
Berriobeitiko alkatea Agrupación Ayuntamiento de Berrioplano (AAB) zerrendako José María Irisarri da 2007ko maiatzeko hauteskundeez geroztik. AAB talderik bozkatuena izan zen, guztira hiru zinegotzi eskuratu baitzituen. UPNek, Nafarroa Baik eta Candidatura Independiente de Berrioplano (CIB, eskuindarra) taldeak bina zinegotzi lortu zituzten, eta Herri Kandidaturak (HK, ezkerreko abertzaleak) eta AVAP herri plataformak zinegotzi bana.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| AAB | 409 | 3 |
| UPN | 323 | 2 |
| Nafarroa Bai | 243 | 2 |
| CIB | 236 | 2 |
| HK | 115 | 1 |
| AVAB | 115 | 1 |
2011n zerrenda hauek aurkeztu ziren: AAB (4 zinegotzi eta Irisarri alkatetzan), UPN (2, CIBekin batera aurkeztu zen[1]), NaBai 2011 (2), Bildu (1), PP (1), PSN (1) eta I-E (0).
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| AAB | 613 | 3 |
| UPN | 485 | 3 |
| NaBai 2011 | 367 | 2 |
| Bildu | 255 | 1 |
| PP | 173 | 1 |
| PSN | 172 | 1 |
| I-E | 135 | 0 |
[aldatu] Udaletxea
Udaletxea XX. mendearen amaieran altxatutako eraikin modernoa da eta Berriobeiti kontzejuko plaza nagusian dago. Udala alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute. Bestalde, udalerria osatzen duten kontzeju guztiek, ordezkari bat dute.
- HELBIDEA: Udaletxe Plaza, 1 (Berriobeiti kontzejua)
[aldatu] Alkateak
1991n udalerri bihurtu zenetik hauek izan dira alkateak:
| 1991 | ||
| 1991-1995 | ||
| 1995-1999 | ||
| 1999-2003 | ||
| 2003-2007 | ||
| 2007-2011 | José María Irisarri | AAB, indep. |
| 2011- | José María Irisarri | AAB, indep. |
[aldatu] Kultura
- Musika: Artsaia aretoa.
- Kirola: Rocópolis rokodromoa.
[aldatu] Azpiegiturak eta garraioa
Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren honako lineek eskaintzen dute zerbitzua Berriobeitin:
| Línea | Ibilbidea | Ordutegia | Maiztasuna | Oharrak |
|---|---|---|---|---|
 |
Udaletxea - Arrotxapea - Artika | 06:40 - 22:20 | 21 zerbitzu eguneko | |
 |
Aitzoain - Noain - Beriain | 06:26 - 22:28 | 12´ | |
 |
Yanguas eta Miranda - Berriogoiti | 06:30 - 22:30 | 60´ | |
| N4 | Sarasateko Pasealekua - Aitzoain | Gauez | 40´- 50´ |
[aldatu] La Muguiroarra
La Muguiroarra autobus konpainiak Eritzeko kontzejua eta Berriobeitiko erdigunea Iruñearekin batzen ditu. Autobus lineak, honako ibilbidea egiten du:
- Aldatz - Lekunberri - Irurtzun - Berriobeiti - Iruñea
[aldatu] Jai eta ospakizunak
Berriobeitiko herri bakoitzak bere jai propioak ospatzen ditu. Aitzoainek Santa Ageda eguna ospatzen du otsailean. Larragetako auzoak urriaren 2an ospatzen ditu Errosarioko Ama Birjinaren omenez.
Jaiez jain, urtean behin, zendearen eguna ospatzen da, iraileko azken larunbatean normalean. Hamar herrietan bizi diren bizilagunen topaketa eguna izaten da eta urtero herri desberdin batek antolatzen du jaieguna.
[aldatu] Erreferentziak
[aldatu] Ikus, gainera
[aldatu] Kanpo loturak
- (Euskaraz) Berriobeitiko udalaren webgunea.
- (Gaztelaniaz) Berriobeitiri buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
- Gipuzkoako errepidea Berriobeiti parean Google Street View-n.
| Berriobeitiko herriak: Berriobeiti | ||
|---|---|---|
|
Aitzoain • Añezkar • Artika • Ballariain • Berriobeiti • Berriogoiti • Elkarte • Larrageta • Lotza • Oteitza |
||
.svg)
