Obanos

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Obanos

 Nafarroa Garaia
Obanosko bandera

Obanosko armarria

Izen ofiziala Obanos
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Eskualdea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Iruñeko merindadea
Izarbeibar
Alkatea Jesús María Puy Lanas
(Nekeas, ezkerreko indep.)
Herritarra obanostar
Koordenatuak 42°40′46″N 1°47′8″W / 42.67944°N 1.78556°W / 42.67944; -1.78556Koordenatuak: 42°40′46″N 1°47′8″W / 42.67944°N 1.78556°W / 42.67944; -1.78556

Nafarroa municipalities Obanos.PNG

Eremua 19,89 km2
Garaiera 412 m
Distantzia 15 km Iruñera
Posta kodea 31151
Biztanleria 911 bizt. (2012)
Dentsitatea 45,8 bizt./km²
www.obanos.es http://www.obanos.es/es www.obanos.es

Obanos[1] Nafarroako udalerria da. Iruñeko merindadeko herri honek 911 biztanle zituen 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 15 kilometrora dago.

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Nafarroa erdialdean kokatzen da, Iruñeko merindadearen hegoaldeko muturrean eta Izarbeibarrean. Campanas eta Obanos elkartzen dituen errepideak Iruñerriarekin komunikatzen du udalerria. Obanosek lau auzo ditu, San Juan, San Lorentzo, San Martin eta San Salvador.

Herriak Legardarekin egiten du muga iparraldean, Muruzabal, Eneritz eta Añorberekin ekialdean, Garesekin mendebaldean, eta Artaxoa eta Mendigorriarekin hegoaldean.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obanosko klima mediterraneo-kontinentala da, Izarbeibarko gainontzeko herriek duten klima bera. Haraneko lurrak oso emankorrak dira, Errobo ibaiaren urei esker. Ibai horretan mendietatik datozen hainbat errekastoren urek egiten dute bat. Neguak hotzak dira eta udak beroak, dena den, ez hegoalderago dagoen Erriberan bezain beroak. Urteko batez besteko tenperatura 13 eta 14 gradu artekoa eta prezipitazioak 500 eta 800mm bitartekoak dira (egun euritsuak aldakorrak dira garaieraren arabera, 70-90 egun batez beste).

Gizakia agertu aurretik, udalerrian ameztiak eta zumelak nagusi ziren. Ameztiak gunerik hezeenetan ziren. Baina, zoritxarrez, nekazaritzaren hedapena dela eta, gaur egun ez dago jatorrizko landarediaren arrastorik. Herriaren inguruko basoak, birlandaturiko pinu beltz eta lariziarren hektarea gutxi batzuek osatzen dituzte.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Obanosko Infantzoien Biltzarrak»
Atea Obanosen

Obanos 1665. urtean bihurtu zen hiribildu, baina jada XIII. mendean monarkiaren gehiegikeria salatzeko bilduriko nobleen "Infantzoien Biltzarra" delakoa herrian bildua zen. Erakunde hori, Nafarroan eta Euskal Herrian izandako lehen erakunde "demokratikotzat" hartua izan da. XIII. mendearen hasieran Antso VII.a erregeak erakundea onartu eta bere konpetentziak zabaldu zituen eta gaizkileak harrapatu eta zigortzeko eskubidea eman.

Infantzoien Biltzarrak, nobleziako behe-estamentuetako kideak ziren, goi-burgesiaren azpian. Dena den, nobleez gain, nekazari, artisau, abade, eta merkatariek ere osatzen zuten elkartea, euren pribilegioak defendatzeko asmoarekin. Partaideak ez ziren soilik obanostarrak, inguruko herrietako biztanleek ere hartzen zuten parte bertan, eta Obanosez beste eskualdeetan ere bildu izan ziren. Dena den, Obanosen kokapen geografiko estrategikoa zela eta, bilera gehien egiten zen herria izan zen eta horregatik erlazionatzen da erakundea udalerriarekin gaur egun.

1512an, Gaztelak Nafarroa konkistatzean Obanos Izarbeibarreko udal bihurtu zen. XIX. mendean udalerri independente bihurtu zen.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obanosko biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
1.238 1.203 1.075 1.114 1.083 1.053 997 794 690 695 704 785 889

2008ko erroldaren arabera, 109 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %11,87 (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).

Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Joan bataiatzailearen eliza.

Obanosek, portiko ikusgarridun eta pizkundeko erretauladun eliza gotikoa izan zuen. Eraikinaren egoera txarra zela eta, eta herriko biztanleria haztearekin batera, eliza berria eraiki zuten 1912. urtean, San Joan bataiatzailearen eliza. Jatorrizko elizatik XIV. mendeko portada, dorrea eta Blankako Andrearen ganga nagusia kontserbatzen dira. Horrez gain, Joanes Antxetaren XVII. mendeko erretaulako eskultura batzuk aurkitu daitezke. Eliza 2007. urtean zaharberritu zuten.

Bestalde, San Lorentzo eta Salbatore baseliza, herriaren erdigunetik bi kilometrora kokatzen da, Iruña eta Garesko errepideak Obanosera doan errepidearekin bat egiten duten tokitik gertu.

Eraikuntza zibilari dagokionez honako egiturak dira aipagarri:

  • Muzkiz etxea, XVII. mendearen lehen erdikoa.
  • Zabalegi etxea, etxe barruko patioarekin.
  • Tximonko etxea, XIX. mendeko blasoiduna.
  • On Fidel etxea, erdi puntuko ateduna.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Azken agintaldietan Obanosko alkatea 1995ean sortutako Agrupación Nekeas herri ekimenekoa izan da. 1999tik 2007ra Fernando Lanas Guembek hartu zuen alkatetza. 1999an Nekeasek 3 zinegotzi lortu zituen eta UPNk hiru. 2003an Nekeasek 5, Ultreiak 1 eta UPNk 1[2].

2007an talde hau izan zen aurkeztutako bakarra. Baliogabeko botoak 81 izan ziren (emandako guztien %15,20) eta 84 boto zuri(%18,58). Abstentzioa %24,29koa izan zen.

Obanosko Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Nekeas 368 7

2011ko udal hauteskundeetan hiru zerrenda aurkeztu ziren: ezkerrekoak eta euskaltzaleak biltzen dituen Nekeas (berriz ere garaile, 4 zinegotzi eta alkatetza Jesús María Puyrentzat), eskuineko Proyecto por Obanos (3 zinegotzi) eta PP (bat ere ez)[3].

Obanosko Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Nekeas 330 4
Proyecto por Obanos 216 3
PP 19 0


Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obanosko udaletxeko idazkaria, Adios, Legarda, Muruzabal, Eneritz, Tirapu, Ukar eta Utergako idazkari ere bada.

  • HELBIDEA: Foruen Plaza, 1

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003 Fernando Lanas Genbe Nekeas
2003-2007 Fernando Lanas Genbe Nekeas
2007-2011 Fernando Lanas Genbe Nekeas
2011-2015 Jesús María Puy Lanas Nekeas

Azpiegitura eta garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

La Estellesa autobus konpainiak Aguilar Kodes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka Aguilar Kodesko norantzan eta lau zerbitzu kontrako norabidean. Linearen ibilbidea honakoa da:

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Obanos eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %5,97k zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Obanos) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak atzera bota zuen gune mistoaren hedapena[4].

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Obanos Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Euskal Herriko Wikiatlasa