Barasoain
|
Barasoain |
|||
|---|---|---|---|
 Nafarroa |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Barásoain | ||
| Estatua Erkidegoa Merindadea |
Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Erriberriko merindadea |
||
| Alkatea | Rita Delia Roldán Murillo (AIB, eskuineko indep.) |
||
| Herritarra | barasoaindar | ||
| Koordenatuak | Koordenatuak: 42°36′13″N 1°38′47″W / 42.60361°N 1.64639°W | ||
|
|
|||
| Eremua | 14,05 km2 | ||
| Garaiera | 492-644 m | ||
| Distantzia | 25 km Iruñera | ||
| Posta kodea | 31395 |
||
| Biztanleria | 631 bizt (2009) | ||
| Dentsitatea | 44,91 bizt/km² | ||
| http://www.barasoain.net | |||
Barasoain (azentua bigarren silaban) Nafarroako udalerria da, Iruñetik gertu dagoen Orbaibarren kokatua. 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 631 biztanle zituen.
Eduki-taula |
[aldatu] Inguru naturala eta kokapena
Barasoain, Erriberriko merindadearen iparraldean dago, Iruña eta Tafalla bitartean, itsasoaren mailatik 523 metrora dagoen muino batean kokaturik. Herriko punturik baxuena 492 metroan dago, Zidakos ibaiaren ertzean, eta altuena 644 metroko Artebeltz mendia da.
Herriak Añorbe, Tirapu eta Untzuerekin egiten du muga iparraldean; Oloritzekin ekialdean; Garinoainekin hegoaldean; eta Artaxoarekin mendebaldean.
[aldatu] Klima eta landaredia
Klimaren ezaugarriak mediterraniar motakoak dira, eta herriko landaredia ere, klima horren ondorio da. Neguak hotzak eta lehorrak dira (klimak ukitu kontinentala dauka), eta udak nahiko beroak, uztaila eta abuztuan 30 gradutik gorako egunak ohikoak dira. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 gradukoa eta prezipitazioak 500 eta 700mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 80 izaten dira.
Jatorrizko landaredia, arte eta haritzek oastua, ia erabat desagertu da gizakiaren eragina dela eta. Gaur egun hektarea gutxi batzuk baino ez dira geratzen.
[aldatu] Estazio meteorologikoa
Barasoainen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[1]
[aldatu] Historia
Barasoainen aurkituriko lehen giza arrastoak brontze arokoak dira. 1264ean Teobaldo II.a erregeak hainbat eskubide eman zizkien barasoaindarrei, horien artean, euren legeak ezarri eta betetzeko aukera. 1417an Carlos III.a erregeari eman zioten herriko parrokiaren gaineko patronatua. Barasoainen, behartsuei laguntzeko montepio edo diru-gordailua izan zen, eta 1615. urtearen inguruan sortu zen, Mexikon bizi zen Leozko Martin eta San Juanek eginiko dohaintzari esker sorturiko fundazioaren diruarekin. Fundazio hark gari gordailu bat zeukan, behar handieneko nekazariei laguntzeko, eta, XIX. mendearen hasieran, oraindik ere, herritarrei laguntzen jarraitzen zuen.
1665an San Germango dukeak, Nafarroako erregeordeak, hiribildu titulua eman zion Barasoaini, Filipe IV.a erregeak agindutakoaren arabera. Herriak, horrela, 700 dukat ordaindu zituen, Portugalen aurkako gerra ordaintzeko erabili zirenak. Barasoainen ospitalea izan zen, eta horri buruzko dokumenturik zaharrena 1701ekoa den arren, litekeena da aurretik ere zabalik egon izana. Erlijioari dagokionez, 1802an Jasokundeko Andre Mariaren elizak, abadea eta lau onuradun zeuzkan. Onuradunetako bat abadeak izendatzen zuen, eta beste hirurak barasoaindarrek.
1492an Azpilikuetako Martin jaio zen, Navarrus Doktore izenaz ezagutua izan zena. 1550ean, berea zen orube batean, eraikin berri bat eraiki nahi izan zuen, bere etxebizitza eta kanpotik etor zitezkeen bisitariak hartzeko etxebizitza. Horrela, alboetan dorreak zituen harladuzko eraikin dotore bat altxatu zen, eta toki berean egondako eraikuntza zaharra, eraitsi egin zen. Coimbran zegoen Martin jaunak, eraikinaren luxua ikusita, jauregia eraisteko agindu zuen, izan ere, eraikin erraldoi hark ez zuen bere izateko era xume eta apalarekin bat egiten. Azkenik, Alburquerqueko dukeak, iritziz aldarazi zuen. Jauregian, erregetzako partaide askok hartu zuten ostatu, horien artean Filipe IV.a erregea, 1646an.
1579ean herriak Erradako Juanen aurka kereila ipini zuen, Barasoaingo jaunaren titulua hartu zuelako. Jauregi hori herritik kanpo zegoen eta Dundrin izena zeukan. 1614ko urriaren 14an, Nafarroako gorte nagusiak epaia kaleratu zuen, eta jauregiari Dundrin izena jartzea debekatu zion Erradako Juani. 1620ko uztailaren 18an, Nafarroako errege kontseiluak sententzia berretsi zuen. 1712an jauregia Erradatarren seme baten esku zegoen, Elortzako Diego Antonioren esku,alegia. Elortzako Diego Antonio aldi berean, Barasoaingo abadea zen.
[aldatu] Demografia
| 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2006 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 617 | 638 | 650 | 636 | 651 | 679 | 594 | 572 | 551 | 462 | 421 | 509 | 554 |
2008ko erroldaren arabera, 24 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %4,28a (Nafarroako batez bestekoaren azpitik).
[aldatu] Ekonomia
Barasoain eta Artaxoako udalerrien artean, Nafarroako gobernuak 2006. urtean eraikitako "Karakidoia" izeneko parke eolikoa dago. Instalaturiko potentzia 15,00 megawattekoa da.
[aldatu] Ondarea
- Andre Mariaren eliza
- Santa Luzia baseliza
- Nafarrus doktorearen omenezko monumentua, jaio zen etxearen aurrean kokaturik.
- Turrillas Maisuaren monumentua
[aldatu] Politika
[aldatu] Alkateak
| 1979-1983 | ||
| 1983-1987 | ||
| 1987-1991 | ||
| 1991-1995 | ||
| 1995-1999 | Juan José Liberal Fernández | Indep. |
| 1999-2003 | Carlos Enrique Izuriaga Eslaba | Indep. |
| 2003-2007 | Carlos Enrique Izuriaga Eslaba | Indep. |
| 2007-2011 | Carlos Enrique Izuriaga Eslaba | CPIB, eskuineko indep. |
| 2011- | Rita Delia Roldán Murillo | AIB, eskuineko indep. |
[aldatu] Udal hauteskundeak
Barasoaingo alkatea "Candidatura Popular Independiente de Barasoain" (CPIB) herri ekimeneko Carlos Enrique Izuriaga Eslaba atera 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen taldeak, eta, hortaz, gehiengo absolutua udalean. Baliogabeko boto bakarra izan zen (emandako guztien %0,26) eta 13 boto zuri izan ziren (botoen %3,38). Abstentzioa %14,41koa izan zen.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| Candidatura Popular Independiente de Barasoain | 245 | 5 |
| Oihanzarra | 127 | 2 |
2011n bi zerrenda independente aurkeztu ziren; oraingo honetan kontserbadoreak Agrupación Independiente de Barásoain (4 zinegotzi) izena eraman zuen; ezkerreko Oihanzarrak 3 lortu zituen, beraz bi bloke soziologikoen arteko aldea murriztu egin zen[2][3].
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| AIB | 228 | 4 |
| Oihanzarra | 141 | 3 |
[aldatu] Udaletxea
Udaletxea, XVIII. mendean eraikia, elizatik gertu dago. Eraikuntza hiru zatitan banaturik dago eta lau fatxada dauzka. Udala alkatea eta sei zinegotzik osatzen dute eta udaleko idazkaria Olorizko idazkari ere bada.
- HELBIDEA: Konstituzio Plaza, 1
[aldatu] Jaiak eta ospakizunak
Abenduaren 6an, San Nikolas egunean, "Oilarraren eguna" izeneko umeen ospakizuna antolatzen da. Herriko jaiak, San Bartolomeren omenezkoak, abuztuaren 24aren inguruan ospatzen dira eta sei egun irauten dute.
Ekainaren bukaeran San Pedro baselizarako erromeria antolatzen da.
[aldatu] Azpiegitura eta garraioak
[aldatu] Iruñea - Zaragoza (Conda)
Condaren Iruñea eta Zaragoza bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko bost zerbitzu izaten dira norabide bakoitzeko. Lineak honako ibilbidea dauka:
- Iruñea - Noain - Tebas-Muru Artederreta - Barasoain - Puiu - Tafalla - Erriberri - Caparroso - Valtierra - Arguedas - Tutera - Ribaforada - Buñuel - Cortes - Mallén eta Zaragoza.
[aldatu] Iruñea - Lodosa (Conda)
Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.
[aldatu] Faltzes - Iruñea (La Tafallesa)
La Tafallesa autobus konpainiak Faltzes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu ditu norabide bakoitzeko, eta honako ibilbidea:
- Faltzes - Miranda Arga - Tafalla - Puiu - Barasoain - Tebas-Muru Artederreta - Noain eta Iruñea
Lerin eta Iruñea arteko lineak antzeko ibilbidea egiten du Tafallatik aurrera.
[aldatu] Euskara
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Barasoain eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %6,95ek zekien euskaraz hitz egiten.
2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Barasoain) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena[4].
[aldatu] Zerbitzuak
Barasoain, Mairaga-Erdialdea mankomunitateko kidea da.
[aldatu] Barasoaindar ezagunak
- Martin Azpilikueta (1492 - 1586) Doctor Navarrus elizgizon eta pentsalaria
- Jose Julian Aranguren (1801 - 1861) Manilako artzapezpikua (Filipinak)
- Manuel Turrillas (1905 - 1997) musikari eta konpositorea
[aldatu] Bitxikeriak
Filipinetan, Manila hiriburutik 42 kilometrora, bada Barasoain izeneko herri bat, egun Malolos udalerriaren barnean dagoena. Filipinetako historian garrantzi handiko lekua da, bertako elizan estatu berriaren lehen konstituzioa sinatu baitzen.
[aldatu] Erreferentziak
- ↑ Nafarroako Meteorologi Agentziaren webgunea.
- ↑ Elkarrizketa Oihanzarrari Gerinda Bai blogean.
- ↑ Emaitzen balorazioa Gerinda Bai blogean.
- ↑ Euskarakultur.com webguneko albistea.
[aldatu] Ikus, gainera
[aldatu] Kanpo loturak
- (Gaztelaniaz) Barasoaingo udalaren webgunea.
- (Gaztelaniaz) Barasoaini buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
- Nafarroa Doktorearen kalea Google Street View-n.
| Orbaibar | ||
|---|---|---|
| Barasoain | Garinoain | Leotz: Amatriain, Artariain, Benegorri, Bezkitz, Hiriberri, Iratxeta, Leotz, Makirriain, Munarrizketa, Olleta, Santsoain (Musker-Hiriberri, Pozuelo, San Lorenzo), Santsomain, Uzkita | Oloritz: Bariain, Eristain, Etxague, Lepuzain, Mendibil, Oloritz, Orizin, Soltxaga | Orisoain | Puiu | Untzue | ||
.svg)
