Lesaka

Lesaka
Nafarroa
Lesakako Beheko plaza. Atzealdean, Eskol Ttiki etxe arkupeduna. Aurrealdean, hiribildua bitan banatzen duen Onin erreka eta harlauzazko zubia; hortxe dantzatzen da, San Fermin egunez, zubigainekoa.
Izen ofiziala	Lesaka
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Iruñeko merindadea Bortziriak
Alkatea	Peio Etxabide García (Bildu)
Herritarra	lesakar
Koordenatuak	43°14′57″N 1°42′14″W
Eremua	55,54 km2
Garaiera	77 m
Distantzia	75 km Iruñera
Posta kodea	31.770
Biztanleria	2.807 bizt. (2012)
Dentsitatea	50,54 bizt./km²
www.lesaka.net http://www.lesaka.net www.lesaka.net

Lesaka Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Bortzirietako udalerri jendetsuenetan bigarrena (Bera da lehena). 2012ko urtarrilaren 1eko erroldan, 2.807 biztanle zituen.

Alzatebaita etxea, XVII. mendekoa.

Geografia

San Anton urtegia.

Lesakako tokirik garaiena Bianditz gailurrean da, itsas mailatik 840 metro gorago; eta baxuena Endarlatsan, itsas mailatik baino 18 metro gorago baita hor Bidasoa. Bi gune horien artean dago herrigunea, 77 metroko garaieran. Onin errekak udalerria gurutzatzen du, hiribildua bitan banatuz.

Udalerri mugakideak

Lesakak mugakide ditu iparraldean Irun (Gipuzkoa); hegoaldean Goizueta, Arantza eta Igantzi; ekialdean Bera eta Etxalar; eta mendebaldean Oiartzun (Gipuzkoa).

Klima eta landaredia

Lesakak klima atlantiko-hezea du, negu garaiko aldaketa termiko txikia, eta urte osoan zehar jausten den eurite ugariekin. Neguak ez dira oso hotzak izaten, eta udak nahiko epelak dira. Batez besteko tenperatura 12-14 gradukoa eta prezipitazioak 1.600-2.000mm artekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 180 inguru dira.

Jatorrizko landaredia (pago eta haritzez osatutakoa) ia erabat desagertu da gizakiaren eragina dela eta. Pagoak udalerriko gunerik garaienetan aurki zitezkeen, eta haritzak gunerik baxuenetan. Gaur egun pagadiak udalerriaren mendebalde eta ipar-mendebaldean daude eta hariztiak iparralde eta sakabanatutako beste hainbat guneetan. Gizakiak jatorrizko basoak kendu eta pinu sailak landatu ditu (intsinis pinua eta Japoniatik ekarritako laritza).

Estazio meteorologikoak

Lesakan bi estazio meteorologiko daude, bata itsasoaren mailatik 76 metrora, Nafarroako gobernuak 1979an jarritakoa, eta bestea San Anton auzoan, itsasoaren mailatik 305 metrora, eta 1991ean jarria.

Auzoak

Herriguneak bi zati ditu, Onin errekak bereiziak: Legarrea ekialdean, Pikuizelaia mendebaldean. Elkarren aurka liskarrean aritu eta gero, XV. mendean bake hitzarmena egin zuten antzinako bi auzo haiek; dirudienez, sute baten aurka guztiak batera aritu behar izanak bultzatu zituen bakeak egitera. Bake hitzarmen haren adierazgarritzat, urtero San Fermin egunez zubigainekoa dantzatzen dute, Beheko plazan, harlauzazko zubiaren gainean (kapitainak) eta Onin errekaren alboetako karelen gainean (gainerako dantzariek).

Hauek dira Lesakako gaur egungo auzoak:

• Biurrana.
• Endara.
• Frain.
• Izotzaldea.
• Katazpegi.
• Nabaz.
• Otsango.
• Zala.

Demografia

Lesakako biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
2.394	2.322	2.564	2.436	2.472	2.285	2.235	2.340	2.810	2.976	2.756	2.643	2.736

2008ko erroldaren arabera, 102 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,68 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika

Udal hauteskundeak

Nafarroa Baiko zerrenda baturik egon gabe eta Eusko Abertzale Ekintza legez kanpo utzi zutela, 2007an EAJ (5 zinegotzi) izan zen nagusi; aldiz, EAko (2) Koldo Aingeru Erkizia Otsoteko bihurtu zen alkate, Aralarretik hurbileko Onin Udal Taldearen (4) botoekin. Baliogabeko botoak 317 izan ziren (emandako guztien %18,53) eta boto zuriak 24 (%1,72). Abstentzioa %27,56koa izan zen. 2009an Erkiziak dimititu eta gero EAJko Juan Fermin Mitxelenak hartu zuen alkatetza.

Lesakako Udala-2007

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
EAJ	658	5
Onin Taldea	451	4
Eusko Alkartasuna	261	2

2011n hauexek izan ziren aurkeztutako zerrendak eta lortu zituzten zinegotziak: Bildu (6; Peio Etxabide alkate bihurtu zen), EAJ (5), PSN (0) eta UPN (0). Herri honetan, beraz, ez zen NaBai 2011ko zerrendarik aurkeztu.

Lesakako Udala-2011

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
Bildu	731	6
EAJ	670	5
PSN	77	0
UPN	46	0

Udaletxea

Udaletxea, XVII. mendearen amaieran eraikitako egitura barrokoa da. Eraiki zenetik hainbat aldiz eraberritu da (batez ere, barrualdea). Lesakako Plaza Zaharrean dago eta Nafarroa iparraldeko eraikuntzen ezaugarri tipikoak biltzen ditu. Beheko solairuan, zutabedun ataria dago, bi koloreko harriz egina. Azken eraberritzea 1980ko hamarkadaren amaieran egin zen, 19,3 milioi pezetako aurrekontuarekin. Udala alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute.

• HELBIDEA: Plaza Zaharra, 1

Alkateak

Alkateen zerrenda

1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2009	Koldo Erkizia Otsoteko	EA
2009-2011	Juan Fermin Mitxelena Larralde	EAJ
2011-2015	Peio Etxabide García	Bildu

Azpiegiturak

Hezkuntza

• Tantirumairu ikastola
• Irain eskola publikoa

Garraioak

La Burundesa autobus konpainiaren Donostia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Maiztasunak aldakorrak dira, baina gutxinez bi zerbitzu izaten dira norabi bakoitzean egunero. Lineak honako ibilbidea egiten du:

• Donostia - Irun - Lesaka - Etxalar - Igantzi - Sunbilla - Doneztebe - Narbarte - Belate - Almandoz - Olague - Ostitz - Sorauren eta Iruñea

Kultura

Euskara

Sakontzeko, irakurri: Iparraldeko goi nafarrera

Jaiak

Lesakako bestak uztailaren 7an ospatzen dira, San Fermin egunez. Aipatzekoa da, halaber, azaroko bigarren hamabostaldian ospatzen den udazkeneko azoka. Lesaka ezaguna ere bada Olentzeroren inguruan egiten dituen ospakizunak direla eta. Hori dela eta, hainbat ikerlarik, historialariak eta etnografoak batez ere, Lesakan bertan kokatu dute eguberrietako pertsonaia mitiko horren sorrera.

Elkarteak

Beti Gazte kirol elkartea nabarmentzekoa da, futbola, mendia, txirrindularitza, herri kirolak eta bertze atal batzuk lantzen dituena.

Bortzirietako Bertsolaritza eskola Lesakan dago, Manolo Arozena arduradun eta Estitxu Arozena eta Erika Lagoma irakasle dabiltzalarik.

Musika arloan, Lesakako Musika Banda azpimarratzekoa da, Nafarroa osoko zaharrenetarikoa, 1857an sortua baita. Halaber, herrian bi abesbatza, txistu, trikiti eta dantza talde bana daude, Tantirumairu folklore taldearekin batera.

Ondasun nabarmenak

Zabaleta dorretxea, XV. mendekoa.

• Plaza Zaharra.
• San Martin Tourskoaren eliza.
• Minyurinea (XIV. mendekoa). Seguruenik Lesakako eraikinik zaharrena.
• Zabaleta dorretxea (XV. mendekoa).
• Etxezaharrea (XVII. mendea).
• Bordienea (XVIII. mendekoa).
• Karmeliten komentua (XVIII. mendea). Arriola indianoak eraikiarazia, barrutegiko mojak bizileku zen; orain hutsik dago.

• Lesakatik Oiartzunerako bidean, Aginako harrespilak, trikuharria eta tumulua. Halaber, Jorge Oteizak Aita Donostiari egindako oroitarria ikus daiteke bertan.
• San Anton urtegia: Lesakatik Oiartzun bidean dago, Aritxulegi mendatetik oso hurbil.

Lesakar ospetsuak

Estitxu Fernandez, lesakar ospetsuetako bat.

• Joseph Mikelestorena (1710-1785), apaiza eta idazlea.
• Eladio Esparza (1888-1961), kazetari eta politikari frankista ezaguna.
• Alfonso Rodríguez Aldave (1911-2008), filosofoa, historialaria eta diplomatikoa.
• Santiago Irigoien (1914-2007), txistularia eta konposatzailea.
• Manolo Arozena (?), bertsolaria.
• Tasio Erkizia (1943-), Herri Batasunako Mahai Nazionaleko kidea urteetan izandakoa.
• Jose Luis Etxegarai (1947-), politikari jeltzalea, herriko alkate izan zen hainbat urtez.
• Francisco Javier Irazoki (1954-), kazetaria eta idazlea.
• Mikel Taberna (1957-), euskal idazlea.
• Julian Iantzi (1967-), telebista aurkezlea. Nahiz eta Estatu Batuetan jaio, gurasoak lesakarrak ditu eta gaztaroa Lesakan igaro zuen.
• Gaizka Sarasola (1974-), musikaria, antzerkigilea eta idazlea.
• Estitxu Arozena (1975-), bertsolaria.
• Xabier Erkizia (1975-), musikaria.
• Estitxu Fernandez (1975-), bertsolaria, irrati esataria eta telebista-aurkezlea.
• Iñigo Olaetxea (1975-), bertsolaria.
• Xabier Silveira (1976-), bertsolaria.
• Xabier Saralegi Alzate (1974-2007), alpinista.
• Erika Lagoma (1981-), bertsolaria.
• Iñaki Larralde (1985-), pilotaria.

Iruditegia

• 

  Onin erreka.

• 

  Mikelenea.

• 

  Albistur karrika.

Ikus, gainera

• Lesakako udal pilotalekua
• Nafarroako udalerrien zerrenda

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Udaleko webgunea
• (Euskaraz)Herriko albistegia "Ttipi-Ttapa"ren webgunea
• (Gaztelaniaz) Lesakari buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.