Lesaka

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Lesaka

 Nafarroa Garaia
Lesakako Beheko plaza. Atzealdean, Eskol Ttiki etxe arkupeduna. Aurrealdean, hiribildua bitan banatzen duen Onin erreka eta harlauzazko zubia; hortxe dantzatzen da, San Fermin egunez, zubigainekoa.[1][2]
Lesakako Beheko plaza. Atzealdean, Eskol Ttiki etxe arkupeduna. Aurrealdean, hiribildua bitan banatzen duen Onin erreka eta harlauzazko zubia; hortxe dantzatzen da, San Fermin egunez, zubigainekoa.[1][2]
Lesakako bandera

Lesakako armarria

Izen ofiziala Lesaka
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Eskualdea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Iruñeko merindadea
Bortziriak
Alkatea Peio Etxabide García (Bildu)
Herritarra lesakar
Koordenatuak 43°14′57″N 1°42′14″W / 43.24917°N 1.70389°W / 43.24917; -1.70389Koordenatuak: 43°14′57″N 1°42′14″W / 43.24917°N 1.70389°W / 43.24917; -1.70389

Navarra - Mapa municipal Lesaka.svg

Eremua 55,54 km2
Garaiera 77 m
Distantzia 75 km Iruñera
Posta kodea 31.770
Biztanleria 2.807 bizt. (2012)
Dentsitatea 50,54 bizt./km²
www.lesaka.net http://www.lesaka.net www.lesaka.net

Lesaka[3] Nafarroako ipar-mendebaldean dagoen udalerri bat da, Bortzirietako udalerri jendetsuenetan bigarrena (Bera da lehena). 2012ko urtarrilaren 1eko erroldan, 2.807 biztanle zituen.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lesaka herriko ikuspegia.

Lesakako tokirik garaiena Bianditz gailurrean da, itsas mailatik 840 metro gorago; eta baxuena Endarlatsan, itsas mailatik baino 18 metro gorago baita hor Bidasoa. Bi gune horien artean dago herrigunea, 77 metroko garaieran.[4] Onin errekak udalerria gurutzatzen du, hiribildua bitan banatuz.

Udalerri mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lesakak mugakide ditu iparraldean Irun (Gipuzkoa); hegoaldean Goizueta, Arantza eta Igantzi; ekialdean Bera eta Etxalar; eta mendebaldean Oiartzun (Gipuzkoa).

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lesakak klima atlantiko-hezea du, negu garaiko aldaketa termiko txikia, eta urte osoan zehar jausten den eurite ugariekin. Neguak ez dira oso hotzak izaten, eta udak nahiko epelak dira. Batez besteko tenperatura 12-14 gradukoa eta prezipitazioak 1.600-2.000mm artekoak izaten dira. Urteroko egun euritsuak 180 inguru dira.

Jatorrizko landaredia (pago eta haritzez osatutakoa) ia erabat desagertu da gizakiaren eragina dela eta. Pagoak udalerriko gunerik garaienetan aurki zitezkeen, eta haritzak gunerik baxuenetan. Gaur egun pagadiak udalerriaren mendebalde eta ipar-mendebaldean daude eta hariztiak iparralde eta sakabanatutako beste hainbat guneetan. Gizakiak jatorrizko basoak kendu eta pinu sailak landatu ditu (intsinis pinua eta Japoniatik ekarritako laritza).

Estazio meteorologikoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lesakan bi estazio meteorologiko daude, bata itsasoaren mailatik 76 metrora, Nafarroako gobernuak 1979an jarritakoa[5], eta bestea San Anton auzoan, itsasoaren mailatik 305 metrora, eta 1991ean jarria.[6]

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriguneak bi zati ditu, Onin errekak bereiziak: Legarrea ekialdean, Pikuizelaia mendebaldean.[4] Elkarren aurka liskarrean aritu eta gero, XV. mendean bake hitzarmena egin zuten antzinako bi auzo haiek; dirudienez, sute baten aurka guztiak batera aritu behar izanak bultzatu zituen bakeak egitera. Bake hitzarmen haren adierazgarritzat, urtero San Fermin egunez zubigainekoa dantzatzen dute, Beheko plazan, harlauzazko zubiaren gainean (kapitainak) eta Onin errekaren alboetako karelen gainean (gainerako dantzariek).[1][2]

Hauek dira Lesakako gaur egungo auzoak:

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lesakako biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
2.394 2.322 2.564 2.436 2.472 2.285 2.235 2.340 2.810 2.976 2.756 2.643 2.736

2008ko erroldaren arabera, 102 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %3,68 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroa Baiko zerrenda baturik egon gabe eta Eusko Abertzale Ekintza legez kanpo utzi zutela, 2007an EAJ (5 zinegotzi) izan zen nagusi; aldiz, EAko (2) Koldo Aingeru Erkizia Otsoteko bihurtu zen alkate, Aralarretik hurbileko[7] Onin Udal Taldearen (4) botoekin. Baliogabeko botoak 317 izan ziren (emandako guztien %18,53) eta boto zuriak 24 (%1,72). Abstentzioa %27,56koa izan zen. 2009an Erkiziak dimititu eta gero EAJko Juan Fermin Mitxelenak hartu zuen alkatetza[8].

Lesakako Udala-2007
Alderdia Botoak Zinegotziak
EAJ 658 5
Onin Taldea 451 4
Eusko Alkartasuna 261 2

2011n hauexek izan ziren aurkeztutako zerrendak eta lortu zituzten zinegotziak: Bildu (6; Peio Etxabide alkate bihurtu zen), EAJ (5), PSN (0) eta UPN (0). Herri honetan, beraz, ez zen NaBai 2011ko zerrendarik aurkeztu.

Lesakako Udala-2011
Alderdia Botoak Zinegotziak
Bildu 731 6
EAJ 670 5
PSN 77 0
UPN 46 0

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea, XVII. mendearen amaieran eraikitako egitura barrokoa da. Eraiki zenetik hainbat aldiz eraberritu da (batez ere, barrualdea). Lesakako Plaza Zaharrean dago eta Nafarroa iparraldeko eraikuntzen ezaugarri tipikoak biltzen ditu. Beheko solairuan, zutabedun ataria dago, bi koloreko harriz egina. Azken eraberritzea 1980ko hamarkadaren amaieran egin zen, 19,3 milioi pezetako aurrekontuarekin. Udala alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute.

  • HELBIDEA: Plaza Zaharra, 1

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2009 Koldo Erkizia Otsoteko EA
2009-2011 Juan Fermin Mitxelena Larralde EAJ
2011-2015 Peio Etxabide García Bildu

Azpiegiturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hezkuntza[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Tantirumairu ikastola
  • Irain eskola publikoa

Garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

La Burundesa autobus konpainiaren Donostia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Maiztasunak aldakorrak dira, baina gutxinez bi zerbitzu izaten dira norabi bakoitzean egunero. Lineak honako ibilbidea egiten du:

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: Iparraldeko goi nafarrera

Jaiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Lesakako bestak uztailaren 7an ospatzen dira, San Fermin egunez. Aipatzekoa da, halaber, azaroko bigarren hamabostaldian ospatzen den udazkeneko azoka. Lesaka ezaguna ere bada Olentzeroren inguruan egiten dituen ospakizunak direla eta. Hori dela eta, hainbat ikerlarik, historialariak eta etnografoak batez ere, Lesakan bertan kokatu dute eguberrietako pertsonaia mitiko horren sorrera.

Elkarteak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Beti Gazte kirol elkartea nabarmentzekoa da, futbola, mendia, txirrindularitza, herri kirolak eta bertze atal batzuk lantzen dituena.

Bortzirietako Bertsolaritza eskola Lesakan dago, Manolo Arozena arduradun eta Estitxu Arozena eta Erika Lagoma irakasle dabiltzalarik.

Musika arloan, Lesakako Musika Banda azpimarratzekoa da, Nafarroa osoko zaharrenetarikoa, 1857an sortua baita. Halaber, herrian bi abesbatza, txistu, trikiti eta dantza talde bana daude, Tantirumairu folklore taldearekin batera.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Zabaleta dorretxea, XV. mendekoa.

Lesakar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Estitxu Fernandez, lesakar ospetsuetako bat.

Iruditegia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Lesaka Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Wikipedian atari bat dago honi buruz:
Euskal Herriko Wikiatlasa