Itzaltzu

Itzaltzu
Nafarroa
Izen ofiziala	Itzalzu
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Zangozako merindadea Zaraitzu
Alkatea	Lorenzo Goienetxe Sola (Anduña)
Herritarra	itzaltzuar
Koordenatuak	42°54′52″N 1°3′8″W
[[Fitxategi:|300px]]
Eremua	7,47 km2
Garaiera	803 m
Distantzia	88 km Iruñera
Posta kodea	31689
Biztanleria	48 bizt (2010)
Dentsitatea	6,43 bizt/km²

Itzaltzu Nafarroako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Zaraitzuko ibarrean kokaturik eta bertako herririk txikiena dena. Nafarroako hiriburutik 88 kilometrora kokatzen da eta 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 46 biztanle ditu.

Eska-Zaraitzu Hondakin Solidoen Mankomunitatea zaborra biltzeaz arduratzen da Itzaltzun eta eskualdeko beste hainbat herritan.

Inguru naturala eta kokapena

Itzaltzuko ikuspegia.

Herria Zangozako merindadearen ipar-ekialdeko muturrean kokatzen da Pirinioetatik gertu. Herria NA-140 errepidearen ertzean dago.

Itzaltzuren herri mugakideak honakoak dira: Iparraldean eta mendebaldean Otsagabia eta Orontze; hegoaldean Ezkaroze; eta ekialdean Uztarroze (Erronkari).

Klima eta landaredia

Itzaltzuko klima mendialdeko klima atlantiarra da udalerri gehienean. Haranaren hegoaldean ezaugarri mediterraneoko klima nagusitzen da. Urteko batez besteko prezipitazioak ugariak dira, 1.400 eta 1.600mm bitartekoak, eta batez besteko tenperatura 8 eta 10 gradukoa. Urteroko egun euritsuak 130 egun izaten dira. Elurteak ere ugariak izaten dira neguan, eta egutera eta laiotzaren arteko alde termikoa nabaria da.

Itzaltzuk baso zabalak ditu, bertan pago, haritz eta basa pinuak daude. Horrez gain, birlandaturiko haritz amerikarrak eta pinu alertziar japoniarrak 46,6 hektarea inguru hartzen dituzte.

Historia

Herria San Migel eta San Salbador monasterioen inguruan sortu zen XI. mendearen hasieran. Monasterioen eskubidea Blasco Aznarrek eman zion 1034an Leireko abateari. Herriari buruzko hurrengo dokumentua 1507koa da, Zaraitzu ibarreko elkartearen dokumentua alegia. XI. mende eta XIII. mendeen artean Itzaltzu "Icizuloa" eta "Iceizoloa" izenak izan zituen.

Erdi Aroan zehar, eta XIX. mendeko erreforma administratiboa egin arte, Itzaltzu ibarreko alkateak eta herriko alkateak gobernatzen zuten eta kargu horiek herriko eta ibarreko biztanleek izendatzen zituzten. 1846an herria Zaraitzu ibarretik banandu, eta udalerri independente bihurtu zen. Garai hartan, Itzaltzuk eskola bakarra zeukan, urtero 34 erregu gariz hornitua. Bi bide zeuden, bata Zuberoara Abodi mendatetik, eta bestea Erronkarira. Irina ekoizten zuen errota eta oihalgintzan aritzen ziren lantegi txiki batzuk zeuden.

1920ko hamarkadan hiru ziren martxan zeuden errotak, horrez gain, herrian zerratokia eta karabineroen postua zeuden.

Demografia

Itzaltzuko biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
204	230	224	227	235	220	207	188	121	54	49	45	47

2008ko erroldaren arabera, ez da etorkinik bizi Itzaltzun.

Ekonomia

Egun herriko ekonomia erabat aldatu da: biztanleriaren %55,55 hirugarren sektorean aritzen da lanean; bigarren sektorean, berriz, biztanleriaren %27,78 dabil eta, lehen sektorean, %16,67.

Tradizionalki nekazaritza eta batez ere basogintza izan ziren herriaren ekonomiaren ardatz. Gaur egun, berriz, herriko basoetan pinuak daude batez ere, eta urtero, 500 eta 700 metro kubo bitarte egur ateratzen dira basootatik.

Ondarea

Itzaltzuko zubia.

• Jasokundearen eliza, XVI. mendean eraikitako harrizko eliza gotikoa.

• San Jose baseliza, historialari batzuen ustez, baseliza xume hori antzinako erdi aroko San Salbador eta San Miguel monasterioa izan zen.

• Itzaltzuko zubia

Politika

Udal hauteskundeak

2007an Otsaburu-Zaraitzuarrak herri ekimeneko Enrique Pascual Juanto aukeratu zuten Itzaltzuko alkate. Herriko biztanleria txikia dela eta, herritarrek ordezkari bakarra aukeratzen zuten.

Hiru boto zuri (emandako guztien %8,57) eta baliogabeko boto bakarra (%2,78)izan ziren. Abstentzioa %34,55ekoa izan zen.

Itzaltzuko Udala-2007

Alderdia	Botoak	Aukeratua?
Enrique Pascual Juanto (OZ)	32	Bai

2011n, berriz, bi zerrendaren izenean hiru zinegotzi aukeratu zituzten; Lorenzo Goienetxe Sola bihurtu zen alkate eta beste bat Anduña ibaiaren izena daraman taldearen izenean, beste zinegotzi bat ere lortu zuen talde horrek. Hirugarren zinegotzia, berriz, ordura arte Otsaburu-Zaraitzuarrak taldearen izenean alkate zena izan zen.

Udaletxea

Errepidearen ondoan dago eta 1965. urtean eraiki zen, antzinako udaletxea eraitsi ondoren. Bi zatitan banaturiko eraikin askea da, porlanezko fatxada margotuak dituena. Inguruko eraikinetan ez bezala, udaletxea eraikitzeko ez zen harria erabili. Udaletxean anbulatorioa eta etxebizitza bat daude. Duela urte batzuk, anbulatorio moduan erabilitako gunean Itzaltzuko eskola zegoen.

• HELBIDEA: Plaza Nagusia z/g

Alkateak

Alkateen zerrenda

1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2011	Enrique Pascual Juanto	Otsaburu-Zaraitzuarrak
2011-	Lorenzo Goienetxe Sola	Anduña

Jaiak eta ospakizunak

Itzaltzu herriko jaiak ekaineko azken asteburuan ospatzen dira. San Kristobal egunean, berriz, Muskildarako erromeria antolatzen da, uztailaren 10etik hurrengo igandean alegia.

Pertsonaia ezagunak

• Gartxot (XI. mendea - 1110), bardoa.

Ikus, gainera

• Nafarroako udalerrien zerrenda

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Itzaltzu Zaraitzuko Ibaxaren webgunean.
• (Gaztelaniaz) Itzaltzuri buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
• San José kalearen ikuspegia Google Street View-n.