Berriozar

Berriozar
Nafarroa
Berriozar urrutitik ikusia.
Izen ofiziala	Berriozar
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Iruñeko merindadea Iruñerria
Alkatea	Xabier Lasa Gorraitz (Nafarroa Bai)
Herritarra	berriozartar
Koordenatuak
Eremua	2,70 km2
Garaiera	428 m
Distantzia	4 km Iruñera
Posta kodea	31013
Biztanleria	8.931 bizt (2011)
Dentsitatea	3.307,78 bizt/km²
http://www.berriozar.es/eu/

Berriozar Nafarroako udalerria da, Iruñerriko eskualdekoa, Iruñeko merindadean. 2011ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, udalerriak 8.931 biztanle zituen. Berriozar itsasoaren mailatik 428 metrora dago.

Iruñerriko Mankomunitatea, zaborra bildu, ur-hornidura eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da, Iruñea inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.

Inguru naturala eta kokapena

Berriozar Iruñerriko eskualdearen ipar-mendebaldean kokatzen da, Iruñatik lau kilometrora. Udalerriak Berriobeiti eta Ezkabarterekin egiten du muga iparraldean, Antsoainekin ekialdean, eta Iruñarekin hegoaldean.

Berriozarrek hiru auzo ditu, Alde Zaharra, Auzo Berria eta Zortziko auzoa.

Klima eta landaredia

Iruñerriko eskualde osoak bezala, Berriozarrek ere klima mediterraneoaren eta atlantiarraren trantsizioko klima dauka. Udak bero eta lehorrak, eta neguak hotzak eta euritsuak izaten dira. Urteko batez besteko tenperatura 12,1 gradukoa da, eta batez besteko prezipitazioa 907mmkoa. Hilabeterik beroena uztaila da, (20,6 gradu), eta hotzena urtarrila, (4,8 gradu). Euriari dagokionez, hilabeterik euritsuena abendua da (106,2mm) eta idorrena uztaila (41,8mm). Urteko hezetasunaren batezbestekoa %70ekoa da.

XX. mendean hasitako hiritartze handiaren ondorioz, jatorrizko landarediaren gehiena erabat galdu da. Herriaren inguruetako basoetan arteak ikus zitezkeen, eta gaur egun, ordea, Ezkaba mendira mugatzen dira. Horrez gain, zuhaixkak eta birlandaturiko espezieak eta degradaturiko baso hektareak daude.

Historia

Berriozar herriari buruzko lehen aipamena 1268. urteko liburu batean agertzen da. Bertan, herriak zortzi etxe dituela esaten da. Dena den, litekeena da garai horren aurretik ere, Berriozarren etxeren bat izatea, eta bertan jendea bizitzea, gerrarik ez zegoen garaietan; bestela, Iruñako hiribildu babestuaren babesera jotzen zuten.

1389. urteko uzta txarrek eraginda, herriko nekazariek ez zuten Carlos II.a erregeari zergak ordaintzeko ondasun nahikorik lortu eta urte hartatik aurrera, herria Ezpeletako Beltranen (Ezpeletako Baroia) jabetza bihurtu zen. Ondoren, baroiaren jabetza Ablitasko etxearen eskuetara igaro zen, hark izendaturiko alkate batek herrian agintzen zuela. Ablitasko etxearen eskubide hori 1815. urtera arte gorde zen, Espainiako Fernando VII.a erregeak boterea eskuratu arte.

XIX. mendean hainbat gerrate eta izurriteri egin behar izan zieten aurre Berriozarko biztanleek. Izurri eta gaixotasunekin batera biztanleria jaitsi, eta aurreko mendeetako hazkunde motela eten egin zen. XX. mendearen erdialdetik hasita, herrira ehunka etorkin iritsi ziren Nafarroako herrietatik aurrena, eta Espainiako hainbat probintziatatik ondoren. Biztanleri hazkunde handiarekin batera, herriaren hirigintza erabat aldatu zen, Auzo Berria eta Zortziko auzoa eraiki zirela. Auzo horiek Iruñerriko gune lauan kokatzen dira Iruñatik gertu. Hazkunde demografikoarekin batera, herriaren izaera aldatu egin zen, nekazarien herria izatetik, Iruñerriko gune erresidentziala izatera.

Berriozarko udala 1991n eratu zen. Izan ere, urte horretan, Berriozar eta Antsoain herriak Antsoain Zendeatik bereizi ziren. Gainerako herriek, (Aitzoain eta Oronsuspe bere auzoa, Añezkar, Artika, Ballariain, Berriobeiti, Berriogoiti, Elkarte, Larrageta, Lotza eta Oteitza), Berriobeiti udalerria osatu zuten.

Armarria

Berriozarko armarria bitan banatuta dago. Ezkerreko aldean, kolore urdinean, belardi baten gainean dagoen bildots zuri bat ageri da. Eskuineko aldean, berriz, kolore zuria eta zortzi mihi gorri dira, binaka jarriak. Bi aldeak inguratuz zerrenda gorri bat dago, eta horren inguruan baita urre koloreko Nafarroako kateak ere.

Ekonomia

Eroskiko merkataritza-gunea Berriozarren.

Iruñaren inguruko herri gehienetan gertatu bezala, hainbat enpresa hiriaren kanpoaldera joan dira, eta industrialdeak eraiki dituzte bertan. Besteak beste, Eroskik eraikitako merkataritza-gunea eta Iruñeko barazki, fruta eta janarien merkatu handia, MerkaIruña, Berriozarren kokatzen dira. Eroski-Iruña merkataritza-gunea gune-metropolitarraren mendebaldean dago eta Eroskiren supermerkatua eta beste hainbat denda daude bertan, guztira 25.000 metro koadro inguruko azalera dauka.

Eroskik Nafarroako gobernuaren baimena jaso zuen 2008. urtean zeukan azalera komertziala handitu eta merkatalritza-gune txiki bat eraikitzeko supermerkatuaren ondoan.

Industrialdeak

• Berriaintz Industrialdea

Ondarea

• Alde Zaharreko San Esteban eliza: Oinarri laukizuzeneko eliza, prisma itxurako dorre bat eta ebangelioaren ondoan kapera txiki bat eraikia dituena, azken hori eliza zaharberritu zenean erantsi zen. Erretaula nagusia eliza barruko jabetzarik garrantzitsuena da.

• Ezpeleta Jauregia: Herriko alde zaharrean kokatzen den XV. mendeko jauregia da. Ezpeletako baroiaren jabetzakoa izandako eraikin honek erabilera pribatua dauka gaur egun.

• Garbilekua: Berriozarko alde zaharrean dagoen egitura da, 1745ean eraiki zen. Garbitzera joaten ziren herriko emakumeen topagunea zen.

• Bestelakoak: Udalerriaren alde zaharrean, estilo barrokoko eraikin bakanen batzuk geratzen dira.

Demografia

2008ko erroldaren arabera, 1.330 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %15,40 (Nafarroako batezbestekoaren gainetik).

Berriozarko biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
*	*	*	*	*	*	*	*	*	*	*	6.661	8.555

• 2001. urtetik aurrerako daturik ez dago, Berriozar Antsoainen menpeko herria zelako.

Politika

Udal hauteskundeak

Berriozarko alkatea Nafarroa Bai taldeko Xabier Lasa da 2007ko maiatzeko hauteskundeez geroztik. Talderik bozkatuena Nafarroa Bai izan zen, guztira hiru zinegotzi eskuratuz, bigarrenik, UPNek ere hiru zinegotzi lortu zuen baina 135 boto gutxiago, hirugarrenik, Eusko Abertzale Ekintza ageri da hiru zinegotzirekin. Ondoren PSN dator bi zinegotzirekin, eta azkenik,CDN eta Nafarroako Ezker Batua zinegotzi banarekin. Alkatetza Nafarroa Baik eskuratu zuen, gehiengo osorik izan ez arren, alkatetzarako aurkeztutako taldeen artean botorik gehien lortu zuen alderdia izan zelako. UPNk zinegotzi bat galdu zuen PPra igarota.

Baliogabeko botoak hamazortzi izan ziren (emandako guztien %0,46) eta boto zuriak 42 (%1,08). Abstentzioa, berriz, %34,87koa izan zen.

Berriozarko Udala (2007)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
Nafarroa Bai	949	3
UPN	814	3
EAE	726	3
PSN	716	2
NEB	406	1
CDN	247	1

2011n hauexek izan ziren aurkeztutako zerrendak: NaBai 2011 (4 zinegotzi eta Lasarentzat alkatetza), Bildu (3; gobernu akordioa sinatu zuen NaBairekin), PSN (2), UPN (2), I-E (1), PP (1) eta CDN (0).

Berriozarko Udala (2011)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
NaBai 2011	1.080	4
Bildu	686	3
PSN	600	2
UPN	590	2
I-E	327	1
PP	254	1
CDN	90	0

Udaletxea

Berriozarko udaletxea Kaleberri kaleko 12. zenbakian dago baina XX. mendearen amaieran eraikin berria altxatzeko proiektua aurkeztu zen. Eraikin berria Euskal Herria Plazan egongo da. Udala alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute.

• HELBIDEA: Kaleberri Kalea, 7

Berriozarko alkateak

1979tik kontzejuko presidenteak José Luis Campo (AMO), José María Barrena eta Estela Vasco (biak PSNkoak) izan ziren. 1991n udalerri bihurtu zenetik Berriozarrek izandako alkateak honakoak izan dira:

Alkateen zerrenda

1991-1995	Alfonso Alonso	PSN
1995-1999	José Luis Campo	AMO-ULE
1999-2000	José Manuel Goldarazena	EH
2000-2003	Benito Ríos Otxoa	PSN
2003-2007	Benito Ríos Otxoa	PSN
2007-2011	Xabier Lasa Gorraitz	Nafarroa Bai
2011-2015	Xabier Lasa Gorraitz	NaBai 2011

Azpiegiturak eta garraioa

Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren honako lineek eskaintzen dute zerbitzua Berriozarren:

Línea	Ibilbidea	Ordutegia	Maiztasuna	Oharrak
	Aizoain - Noain - Beriain	06:26 - 22:28	12´
	Yanguas eta Miranda - Berriosuso	06:30 - 22:30	60´
N4	Sarasateko Pasealekua - Aitzoain	Gauez	40´- 50´

Kultura

Herriko Udal Kultur etxeak hainbat ekitaldi antolatzen ditu urte osoan zehar.

Musika

Berriozarren oinarrizko musika eskola bat dago. Horrez gain, udalerriko Musika Banda, 1985. urtean sortu zena, Jose German Villafranca zuzendari eta musikariaren eskutik. 2005. urtetik Zizur Nagusiko musika bandarekin anaiturik dago.

Marea

Sakontzeko, irakurri: Marea (musika taldea)

Marea 1998an Berriozarren (Nafarroa) sortutako rock musika taldea da. Hainbat punk taldetan aritu ondoren, Kutxi Romerok Alen Aierdiri, Begirako bateria-jotzaile ohiari, deitu zion bere rock taldea osatu nahian. Edu Beaumont "Piñas" lagunari ere deitu zion, nahiz eta honek inoiz ez zuen bertan jo. Cesar Ramallo eta David Diaz "Kolibri" gitarrajotzaileek ere taldean parte hartu zuten. La patera zen taldeak nahi zuen izena, baina izen hori zeukan beste talde bat egonda, Marea hautatu zuten. La Patera izena lehen diskoari eman zioten.

Jaiak eta ospakizunak

• San Isidro, maiatzaren 15ean.
• San Esteban, abuztuaren 26an.

Ikus, gainera

• Nafarroako udalerrien zerrenda
• Berriogoiti
• Berriobeiti

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Berriozarreko udalaren webgunea.
• (Gaztelaniaz) Berriozarri buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
• Gipuzkoako errepidearen ikuspegia Google Street View-n.