Bidankoze

Bidankoze
Nafarroa
Izen ofiziala	Vidángoz <> Bidankoze
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Zangozako merindadea Erronkariko ibarra
Alkatea	Alberto Mainz Urzainki
Herritarra	bidankoztar
Koordenatuak	42°48′4″N 1°0′55″W
Eremua	39,20 km2
Garaiera	936 m
Distantzia	87 km Iruñera
Posta kodea	31413
Biztanleria	100 bizt (2010)
Dentsitatea	2,55 bizt/km²
www.vidangoz.com http://www.vidangoz.com/Euskera/Nagusia.htm www.vidangoz.com

Bidankoze (/bidankóze/) Nafarroako ipar-ekialdean dagoen udalerria da. Zangozako merindadeko herri honek 107 biztanle zituen 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 87 kilometrora dago.

Eska-Zaraitzu Hondakin Solidoen Mankomunitatea, zaborra biltzeaz arduratzen da Bidankoze eta eskualdeko beste hainbat herritan.

Inguru naturala eta kokapena

Herria Nafarroa erdialde-hegoaldean kokatzen da. Herrira heltzeko Bidal eta Gorzako errepidea hartu behar da.

Bidankozek Uztarrozerekin egiten du muga iparraldean, Erronkari eta Urzainkirekin ekialdean, Espartza, Sartze, Gorza eta Galozerekin mendebaldean, eta Burgirekin hegoaldean.

Klima eta landaredia

Herriak mendialdeko klima azpimediterraniarra dauka. Dena den, udalerriaren iparraldean, altuera handiagoa dela eta, mendialdeko klima azpiatlantiarra ageri da. Haraneko eta mendien tontorren arteko prezipitazio desberdintasunak nahiko handiak dira, urteko batez besteko prezipitazioak 1.000mm dira haranean, eta 1.400mm mendietan. Tenperaturak ere oso desberdinak dira, 6 gradukoak mendietan eta 10 gradukoak herrigunean. Urteroko egun euritsuak 100 eta 140 bitartekoak dira.

Udalerriaren iparraldean, pagadiren bat aurki daiteke. Pago eta haritz bakanen bat ere Bintzeko arroilaren inguruan aurki daiteke, bertako klimaren hezetasuna dela eta. Dena den, herri gehienean dauden basoak pinu basatiek osatzen dituzte. Historian zehar basoen azalera gutxituz joan da gizakia eta abelburuen eraginagatik, eta horrela, larre eta zuhaixken azalera handitu da.

Historia

XI. mendean izen bereko bi herrigune zeuden, edo behintzat Igalgo San Vicente monasterioaren menpeko bi eliza. 1085an Antso Ramiro erregeak Leireko monasterioari gehitu zizkion jabetza guztiak. Herriak alkatea eta diputatu propioak zituen, Erronkariko herri guztiek bezala. 1406an herritarrek Bidankozeko San Pedro elizaren patronatua Karlos III.a erregeari eman zioten, eta honek aldi berean Orreagako Andra Mariari.

1846an Bidankoze jaurerri izateari utzi eta udalerri independente bihurtu zen. Garai hartan, herriak 2.400 errealeko zuzkiduradun eskola eta uruna ekoizteko errota zituen. XIX. mendearen hasieran herrian abadea, bi onuradun eta sakristaua zituen, onuradunak Orreagako kabildoak izendatzen zituelarik.

Demografia

Bidankoze biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
388	398	432	452	410	376	379	315	193	133	111	106	111

2008ko erroldaren arabera, ez da etorkinik bizi Bidankozen.

Ondarea

San pedro eliza

Erdi Aroko jatorria duen tenplua da. Oraindik ere XIII. mende hasierako hainbat elementu mantentzen dira, apuntaturiko arkudun atea eta dorrea besteak beste. Elizak gaur egun duen itxura XVI. mendean eginiko eraberritze lanen ondorio da. Garai hontakoak dira, izardun estaldura, bola mensula eta poligono itxurako aurrealdearekin.

Barruan, hainbat erretaula barroko daude. Frantzisko Xabierkoaren eta Kristo Santuaren erretaulak nabarmentzen dira, biak XVII. mendearen erdialdekoak. Erretaula hauek Arkitektura barrokoaren hasierako adierazpenak dira.

Jasokunde edo San Sebastian baseliza

XII. mendeko eraikuntza xume erromanikoa da, Nafarroako eraikuntza erlijiosoen nekazal ezaugarri berak mantentzen dituena. Zirkuluerdi itxurako absidea eta erdi puntuko arkudun atea dauzka.

Jaiak eta ospakizunak

Bindakozeko jaiak abuztuaren 28an ospatzen dira San Agustinen omenez. Jaiak gauerdiko hamabietan hasten dira, Pitxorronga izeneko harri batetik jaisten den Maruxa sorginaren agerpenarekin.

Politika

Udaletxea

XIX. mendearen amaieran eraiki zen kale nagusian. Hiru solairu dauzka, eta udal bulegoez gain, "Errota Elkartearen" egoitza ere dago bertan. Udala alkatea eta lau zinegotzik osatzen dute.

Bidankozeko udaletxeko idazkaria, Garde eta Burgiko idazkari ere bada.

• HELBIDEA: Kale Nagusia, z/g

Udal hauteskundeak

2007an ez zen udal hauteskunderik izan Bidankozen, ez zelako inongo talderik aurkeztu. Horren ondorioz [008]]ko otsailaren 6 María Idoya Hualde Sánchez alkate izendatu zuten, kudeaketa batzordearen izenean.

2011ko udal hauteskundeetan ere ez zen zerrendarik aurkeztu eta jarduneko alkate lanean kudeaketa batzordeko beste kide bat, Alberto Mainz Urzainki, geratu zen.

Alkateak

Alkateen zerrenda

1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2008
2008-2011	Idoya Uhalde Sánchez	Kudeaketa batzordea
2011-2015	Alberto Mainz Urzainki	Jardunean

Bidankoztar ezagunak

• Pedro Prudentzio Hualde Maio (1823-1879) euskal idazlea eta bertako erretorea.
• Mariano Mendigatxa (1832-1916), nekazaria eta erronkarierazko lekukoa.

Bibliografia

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. LVIII, Iruñea, 1999. ISBN 84-235-1874-4

Ikus, gainera

• Nafarroako udalerrien zerrenda

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Bidankozeko udalaren webgunea.
• (Euskaraz) Bidankozeri buruzko webgunea.
• (Gaztelaniaz) Bidankozeri buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.