Cadreita
|
Cadreita |
|||
|---|---|---|---|
 Nafarroa |
|||
|
|||
| Izen ofiziala | Cadreita | ||
| Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea |
Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Tuterako merindadea Arga-Aragoiko Erribera |
||
| Alkatea | Berta Pejenaute Prat (UPN) |
||
| Herritarra | kadreitar | ||
| Koordenatuak | 42°13′16″N 1°41′3″W / 42.22111°N 1.68417°WKoordenatuak: 42°13′16″N 1°41′3″W / 42.22111°N 1.68417°W | ||
|
|
|||
| Eremua | 27,19 km2 | ||
| Garaiera | 289 m | ||
| Distantzia | 76 km Iruñera | ||
| Posta kodea | 31515 |
||
| Biztanleria | 2.052 bizt (2009) | ||
| Dentsitatea | 75,47 bizt/km² | ||
| www.cadreita.es http://www.cadreita.es/es/presentacion.php www.cadreita.es | |||
Cadreita[1] Nafarroako hegoaldean dagoen udalerria da, Erriberan kokatutakoa. Tuterako merindadeko herri honek 2.052 biztanle zituen 2009ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 75,5 kilometrora dago.
Eduki-taula |
[aldatu] Inguru naturala eta kokapena
Herria, Nafarroa hegoaldean kokatzen da, Tuterako merindadearen iparraldean. Herria Milagro eta San Adrian elkartzen dituen N-134 errepidearen ondoan kokatzen da. Los Abetos abipuntutzat harturik N-121 errepidetik bi kilometrora dago, A-15 autobidetik kilometro batera, N-232 errepidea Alfaron hartuta hamar kilometrora eta AP-68 autobidetik kilometro batera.
Cadreitak Alesbesekin egiten du muga iparraldean, Valtierrarekin ekialdean, Milagrorekin mendebaldean, eta Errioxako Alfarorekin hegoaldean.
[aldatu] Klima eta landaredia
Cadreitako klima mediterraniar kontinentala da, udaberri eta udazken leunekin eta negu hotz eta uda beroekin. Urteroko tenperaturak 35 °C eta -5 °C inguruetan mugitzen dira, batez besteko tenperatura 14 °C delarik. Ohiko haizeak zierzoa eta hegoaldeko haizeak dira, bata hotza eta bestea beroa. Prezipitazioei dagokionez, urriak dira Nafarroako gainontzeko guneekin alderatuta, baina Erriberako beste herriek jasotzen duten euriaren antzeko, 500mm.
Jatorrizko landaredi eta basoak ia erabat desagertu da eta gaur egun Ebro ibaiaren ondoan dauden zuhaixka eta birlandatutako zuhaitzetara mugatzen da.
[aldatu] Estazio meteorologikoak
Herrigunearen kanpoaldean, itsasoaren mailatik 267 eta 269 metrora, Espainiako Meteorologia Agentziako eta Nafarroako gobernuaren estazio meteorologiko bana dago. Estazioak berez Alfaroko udalerriaren lurretan egon arren, Cadreitako estaziotzat hartzen dira beti[2][3]
[aldatu] Historia
Cadreita Antso erregeak 1084. urtean musulmandarrei konkistaturiko herrietako bat da. 1094ean Pontze Tomeras santuaren monastegiari utzi zion herria eta bertan zegoen gaztelua dohaintza moduan. Garai hartakoa da Cadreitako herriaren izena agertzen den lehen dokumentua. Erdi Aroan zehar petxa ordaintzen zuen jaurerri izan zen, eta herriak hainbat jabe izan zituen.
XIII. mendearen amaieran bi eliza zeuden herrian, San Migel eta San Salbadorren omenezkoak. Juana erregina, Carlos II.aren emazteak, zergak ordaintzeko derrigortasunetik askatu zituen herritarrak, erregeak Cadreitan zituen lurrak lantzearen ordez. Carlos III.a erregeak herriko gaztelua bere iloba Carlosi 1423an utzi arren, azkenik, Juan Lilak gaztelua Jaime Diaz Auzxi saldu zion 1446an. Gaztelako erresumako mugatik gertu egoteagatik, Cadreitak kalte handiak jasan zituen Gaztelaren aurkako gerra hastean, eta 1348ko Izurrite Beltzak ere biztanleria asko gutxitu zuten.
1745ean Alburquerqueko dukea zen Cadreitako jabea, eta erregeak Cadreitako markesaren titulua eman zion jabetza hori berresteko. Herriko jabea izateaz gain, alkate nagusia, tenientea, erregidoreak izendatzeko eta herrian legea betearaztearen arduraduna zen. 1845ean jaurerriak bertan behera geratzean, Cadreita udalerri independente bihurtu zen. Dena den, herriko jaunaren familia izandakoak, herriko lur gehienen jabe izaten jarraitu zuen, eta gerora horrek hainbat gatazka sortu zituen herriko nekazariengan. 1850ean, herriak bi eskola zituen, bata mutilena eta bestea neskena. Mutilen eskolako maisuak 2.850 erreal irabazten zituen urtero, baina nesken eskolako maistrak, 720 erreal baino ez zituen irabazten.
Herriko iharduera ekonomikoa nekazaritza izaten jarraitzen zuen XIX. mendearen amaieran, baina horrez gain, uruna ekoizteko errota, eta oihalgintzako tailer txikiak zeuden herrian. 1920ko hamarkadan herriak oliba eta garia ekoizteko errota, pattar lantegiak, aroztegiak, txokolatea ekoizteko lantegiak, kontserba enpresak eta oinetako tailer txikiak zituen. 1970eko hamarkadan cadreitarrek jaunarenak izan ziren nekazal lurren jabetza lortu zuten, familiak beraiei saldu ostean.
[aldatu] Demografia
| 1897 | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1940 | 1950 | 1960 | 1970 | 1981 | 1991 | 2001 | 2006 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 666 | 693 | 844 | 1.060 | 1.299 | 1.404 | 1.635 | 1.803 | 1.903 | 1.891 | 1.867 | 1.962 | 2.098 |
2008ko erroldaren arabera, 309 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %15,06a (Nafarroako batez bestekoaren gainetik).
[aldatu] Ekonomia
Laborantza lurrak udalerriaren azaleraren %91a dira, eta horietatik ureztatzeko erabiltzen direnak %33,5 dira. Landatu gabeko lurrak, larre eta pinudiek osatzen dute. Cadreita, lur komunalik ez duen Nafarroako herri bakanetakoa da. Herria, jaurerri izan zen lehenik, eta ehizarako koto ondoren. Bardeen ondoan egoteagatik, klima nahiko idorra da, baina XX. mendean egindako ubide sareari esker, lur ureztagarriak nagusi dira gaur egun.
1956an, nekazal kooperatiba sortu zuten cadreitarrek. Landatzen diren laboreen artean, zerealak nagusi dira, eta hauen artean, garia eta artoa. Bigarren mailan tomatea eta alpapa daude. Olibondo eta mahastiak garrantzia galduz joan dira XIX. mendearen amaieratik, batez ere, filoxeraren gaitzaren agerpenetik. Horrela, 1891ean mahastiek udalerriko 113 hektarea hartzen zituzten bitartean, gaur egun 15 baino gutxiago dira.
[aldatu] Industria
Nafarroako gobernuak industrialdeak sustatzeko sortutako Nasuinsa elkartearen ekimenez, Cadreitako industrialdea eraiki zen XXI. mendearen hasieran. Eraikuntza lanak 2003an hasi eta urtebete beranduago hiritartzea amaitzean enpresen pabilioiak eraikitzen hasi ziren. Industrialdearen azaleraren datuak honakoak dira:
Azalera guztira: 122.821 m2
Lursailen azalera: 112.680 m2
[aldatu] Bardeen aprobetxamendua
Erdi Aroan, Cadreutaj, Fustiñana, Tutera, Cortes, Buñuel, Carcastillo, Melida, Kaparroso, Alesbes, Cabanillas, Valtierra, Arguedas, Santakara, Martzilla, Faltzes, Azkoien, Funes, Milagro, Corella, Olibako monasterioa, eta Erronkariko ibarra eta Zaraitzuko ibarrekin batera, Nafarroako Bardeetako elkartea osatu zuen. Bardeetako lur amankomunak nekazaritzarako erabiltzeko asmoarekin.
[aldatu] Ondarea
- San Miguel eliza, 1959 eraikitako eliza modernoa da, aurretik existitutako eliza zaharrago baten arrastoen gainean.
- Lurpeko alderdia duen XVII. mendeko upategia.
- 1608. urtean eginiko bi erretaula Manierista.
- Belengo Andre Mariaren irudia, XIV. mendeko irudi erromanikoa da, duela mende asko Cadreitako gazteluaren abadetxean kokatzen zen.
[aldatu] Azpiegitura eta garraioak
Condaren Tutera eta Alesbes bitarteko lineak, geltokia dauka herrian. Autobusak honako ibilbidea egiten du:
[aldatu] Jaiak eta ospakizunak
- San Miguelen omenezko herriko-jaiak: uztailaren 15etik, uztailaren 22ra.
- San Antonen jaiak, urtarrilaren 17an, "Neguko jaiak" izenarekin ere ezagutuak.
- Gazteriaren jaiak, irailaren 29tik hurbilen dagoen asteburuan ospatzen dira.
- Kintoak, maiatzaren 1etik hurbilen dagoen asteburuan ospatzen dira.
[aldatu] Politika
[aldatu] Udal hauteskundeak
2003an bezala 2007an PSN alderdiko Alfonso Carlos Montori Prat aukeratu zuten alkate. Udaleko hamaika zinegotzietatik sei lortu zituen Nafarroako Alderdi Sozialistak eta hortaz gehiengo absolutua. Baliogabeko botoak 44 izan ziren (emandako guztien %3,23a) eta zurizko 17 boto izan ziren (botoen %1,29a). Abstentzioa %11,16koa izan zen.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| PSN | 738 | 6 |
| UPN | 562 | 5 |
2011n zerrenda berberak aurkeztu ziren baina egoera irauli egin zen: UPNk 6 zinegotzi (Berta Pejenaute alkate berria barne) eta PSNk 5.
| Alderdia | Botoak | Zinegotziak |
| UPN | 704 | 6 |
| PSN | 589 | 5 |
[aldatu] Udaletxea
Udaletxe zaharra, herriaren erdiguneko plaza batean zegoen, baina eraikinaren egoera txarra dela eta, eraitsi eta berria eraiki zuten toki berdinean. Eraikinak beheko solairu eta honen gainean eraikitako beste bi solairu dauzka, eta fatxadek bi plazetara ematen dute. Udaletxearen diseinua plazako elizaren estiloa kontutan hartuz egin zen. Udala alkatea eta hamar zinegotzik osatzen dute.
- HELBIDEA: Espainiako Plaza, 3
[aldatu] Alkateak
| 1979-1983 | ||
| 1983-1987 | ||
| 1987-1991 | ||
| 1991-1995 | ||
| 1995-1999 | ||
| 1999-2003 | ||
| 2003-2007 | Alfonso Carlos Montori Prat | PSN |
| 2007-2011 | Alfonso Carlos Montori Prat | PSN |
| 2011- | Berta Pejenaute Prat | UPN |
[aldatu] Euskara
Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Cadreita eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %2,08k zekien euskaraz hitz egiten.
[aldatu] Zerbitzuak
Cadreitako zaborra batzeaz eta ur-hornidura bermatzeaz "Arguedas, Valtierra, Alesbes, Milagro eta Cadreitako Mankomunitatea" arduratzen da.
[aldatu] Erreferentziak
[aldatu] Ikus, gainera
[aldatu] Kanpo loturak
- (Gaztelaniaz) Cadreitako udalaren webgunea.
- (Gaztelaniaz) Cadreitari buruzko informazioa Nafarroako Gobernuaren webgunean.
- (Gaztelaniaz) Telecadreita telebistaren webgunea.
- Cadreita AP-15 autobidetik ikusia Google Street View-n.
|
|||||||||||||
.svg)
