Noain Elortzibar

Artikulu hau Nafarroako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Elortz (argipena).

Noain Elortzibar
Nafarroa
Noaingo etxe eta industrien ikuspegia.
Izen ofiziala	Noáin (Valle de Elorz) <> Noain (Elortzibar)
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Iruñeko merindadea Iruñerria
Alkatea	Óscar Arizkuren Pola (UPN)
Herritarra	noaindar, elortzibartar
Koordenatuak	42°45′17″N 1°38′0″W
Eremua	47,84 km2
Garaiera	450 m
Distantzia	5 km Iruñera
Posta kodea	31110
Biztanleria	7.566 bizt. (2012)
Dentsitatea	158,15 bizt./km²
http://www.noain.es/

Noain Elortzibar Nafarroako udalerria da. Iruñerrian egon arren, Zangozako merindadean zein Agoizko epai-barrutian barruan dago sartuta. 48,2 kilometro karratu ditu, eta, 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, 7.566 biztanle dauzka.

Iruñerriko Mankomunitatea, zaborra biltzeaz, ura hornitzeaz eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da,Iruñean inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.

Inguru naturala eta klima

Noain Iruñerriaren hegoaldean kokaturik dago, Nafarroa erdigunean eta Iruñetik bost kilometrora. Elortzibarrean Iruñerriko eta Nafarroako bi autobide garrantzitsuenetako bik egiten dute bat, AP-15 autobidea Tuterarako norabidean, eta A-21 autobidea Jacarako norabidean.

Noainek Aranguren ibarrarekin egiten du muga iparraldean, Iruña, Beriain eta Galar Zendearekin mendebaldean, Tebas-Muru Artederreta eta Untzuerekin hegoaldean, eta Elo eta Untziti udalerriekin ekialdean; Ibargoiti, geografikoki Elo barne, izenak adierazi bezala Elortz ibaiaren goiko aldea da.

Noainek transiziozko klima dauka, klima atlantiarreko eta mediterraneoko espeziak topatu daitezke bertan. Urteroko prezipitazioak 700mm ingurukoak izaten dira, gehienak euri moduan, baina neguan elur moduan ere bai. Neguko batez besteko tenperatura 5 Â°C-koa da eta udako batez bestekoa 20 Â°C-koa.

Estazio meteorologikoak

Noainen bi estazio meteorologiko daude, bata Iruñeko aireportuan, eta bestea herrigunean, itsasoaren mailatik 456 metrora. Estazioa Nafarroako gobernuak jarri zuen 1975. urtean.

Iruñea-Noain aireportuaren behatokiak 1975 eta 2000 artean, urteko batez besteko tenperatura 12,5 Â°C-koa eta 721 mm.-ko prezipitazioa izan zuen. Gainera, urtero, batez beste 58 egun oskarbi, 42 izozte eta 2201 eguzki-ordu izan zituen

Iruñea-Noain aireportuaren datu historikoak (1971-2000)
1975-2000	Urt	Ots	Mar	Api	Mai	Eka	Uzt	Abu	Ira	Urr	Aza	Abe	Urtean
Bataz besteko tenperatura (°C)	5,0	6,5	8,6	10,2	14,0	17,5	20,7	20,9	18,0	13,6	8,6	6,0	12,5
Bataz besteko tenperatura handiena (°C)	8,9	11,1	14,0	15,5	19,8	23,9	27,6	27,8	24,4	18,7	12,8	9,7	17,8
Bataz besteko tenperatura txikinea (°C)	1,2	1,9	3,3	4,9	8,2	11,2	13,7	14,0	11,7	8,4	4,3	2,4	7,1
Prezipitazioa (mm)	63	52	52	77	74	47	40	43	43	74	80	75	721

Errekor klimatologikoak

Kontzeptua	Datua	Data
Prezipitazio gehien egun batean (l/m²)	107,4 l/m²	1979ko urriaren 9
Tenperatura handiena (°C)	+41,2 Â°C	1982ko uztailaren 8
Tenperatura txikiena (°C)	-16,2 Â°C	1895eko urtarrilaren 12

Kontzejuak

Noaingo ubidea.

Ondoko herri hauek osatzen dute udalerria: Elortz, Ezperun, Gerendiain, Imarkoain, Noain (herriburua), Oritz, Otao, Dorre, Iharnotz, Zabalegi, Zulueta eta Andrikain. Aitzinean, Gorriz-Luzea izeneko herria ere bazegoen, baina hustu egin zen. Tebas ibarretik bereizi zenean 1264an, Gorriz-Luzea Tebasekin sartu zen, Teobaldo II.a erregearen aginduz.

1943an, Muru Artederreta ere Tebasi erantsi zitzaion arrazoi praktikoak zirela-eta, isolaturik baitzegoen. Horrela, Tebas-Muru Artederreta udalerria sortu zen Elortzibarraren eta Alaizko mendizerraren artean. Udalerriaren mendebaldean, Erreniega mendia dago, Iruñea hegoaldean.

Historia

Noaini buruzko lehen dokumentua 1067. urtekoa da, bertan Iruñeko Juan apezpikua ageri da ibarreko onuradun. 1095eko beste dokumentu batean herria "Elorceibar" moduan ageri da. Teobaldo II.a erregeak Lizarrako foruaz baliatu zen Noain Tebastik banatzeko. Ondorengo mendeetan zehar, ibarra osatzen duten kontzejuetan ibarreko diputatu batek agintzen zuen, herrietako erregidoreek urtero aukeratua, Torresko kanposantuko elizan egiten zen biltzarrean. Horrez gain, herri bakoitzak justizia nahi eran kudeatzeko eskumena zeukan.

Historikoki herritar gehienak nekazariak izan dira, eta Alaitz mendizerrako larreez baliatzen ziren. XX. mendean industriaren garapenarekin batera, lantegi handiak altxatu ziren, 300 langiletik gorako bi lantegi eta 200 langiletik gorako beste bat. Horrez gain, 1970eko hamarkadatik aurrera, Noainen kokapen estrategikoa dela eta, Iruñerriko Garraioaren Hiria eta TIR aduana bertan eraiki ziren.

Ondarea

Elortzibarreko zati handi bat Pagadi menditik.

• Noaingo Ubidea, Noaingo monumenturik ezagunena da, Ventura Rodriguez arkitektoak diseinatu zuen 1782. urtean eta Subitzako urak Iruñerrira ekartzeko eraiki zen. Eraikitze lanak 1790. urtean amaitzean, ubideak 97 arku eta 1.245 metroko luzera zeukan. Dena den, eraiki eta ehun urtera, ubidea erabiltzeari utzi zitzaion, Iruñearen ur-beharrizanak handitu zirelako. Ubidea eraiki zenetik aldaketa batzuk jasan ditu, 1858. urtean, bi arku elkartu ziren, burdinbidearen igarotzea errazteko eta azkenik 1974. urtean AP-15 autobidea igarotzeko, bi arku desagertu ziren.

• San Miguel eliza, uda garaian bakarrik erabiltzen den eliza gotikoa da

Ekonomia

Sakontzeko, irakurri: Nafarroako parke eolikoak

Udalerriaren hegoaldeko muturrean, Alaizko mendilerroan, Nafarroako gobernuak eraikitako "Alaitz" izeneko parke eolikoa dago. Ezarritako indarra 33,09 megawatt da. Parkearen jabea Acciona da gaur egun.

Industrialdeak

• Garraioaren Hiria
• Arbide Industrialdea
• Mocholi Industrialdea
• Noain-Eskirotz Industrialdea
• Elortzibar Dorreko Industrialdea
• Talluntxe Industrialdea

Politika

Udal hauteskundeak

1999tik 2007ra Noaingo alkatea UPNko Miguel José Elizari izan zen. 2007an bere alderdiak zazpi zinegotzi lortu zituen, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak 21 izan ziren, zuriz emandako botoak 49, eta abstentzioa %31,61ekoa.

Noaingo Udala (2007)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
UPN	1.367	7
Elortzibar Ezker Taldea (EET)	377	1
PSN	325	1
Nafarroa Bai	324	1
Amigos del Valle de Elorz (AVE)	222	1

2011ko udal hauteskundeetan ere UPNk 7 zinegotzi eta, beraz, gehiengo osoa lortu zuen; urte horretan Óscar Arizkuren aukeratu zuten alkate. Bigarren Bildu geratu zen; talde berriak aurreko agintaldian ordezkaritza izan zuen Elortzibar Ezker Taldearen laguntza izan zuen, besteak beste.

Noaingo Udala (2011)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
UPN	1.492	7
Bildu	498	2
PSN	364	1
NaBai 2011	333	1
PP	243	1
I-E	231	1
CDN	50	0

Udaletxea

1971. urtean eraiki zen Noain herriburuko eraikin baten beheko solairuan. Antzinako udaletxea Zabalegi kontzejuan egon zen, baina Noain haztean, biztanleri gehiena bizi zen kontzejura eraman zuten udaletxea. Udala alkatea eta hamaika zinegotzik osatzen dute. 2009ko maiatzaren 26an, urte eta erdiko eraikuntza lanen ondoren, Noaingo udaletxe berria inauguratu zuten. Bi solairuko gortina hormadun eraikina, Noain kontzejuan dago.

• HELBIDEA: Errege Kalea, 62-A

Alkateak

Alkateen zerrenda

1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003	Miguel Elizari	UPN
2003-2007	Miguel Elizari	UPN
2007-2011	Miguel Elizari	UPN
2011-2015	Óscar Arizkuren Pola	UPN

Demografia

Elortzibarko biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
1.205	1.184	1.324	1.435	1.415	1.411	1.175	1.192	2.218	3.042	3.702	4.060	4.789

2008ko erroldaren arabera, 539 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %10,13 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Azpiegiturak eta garraioa

Aireportua

Sakontzeko, irakurri: Iruñeko aireportua

Noaianen Iruñeko aireportua kokatuta dago, 1972tik bidaia zibilentzat irekia. 2007az geroztik aireportuaren handitze lanak hasi zituen AENAk.

Autobusa

Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren honako lineek eskaintzen dute zerbitzua Noainen:

Línea	Ibilbidea	Ordutegia	Maiztasuna	Oharrak
	Aizoain - Noain - Beriain	06:26 - 22:28	12´
	Bakearen Plaza - Noaingo Aireportua	05:30 - 23:30	30´
N3	Labriteko Jaitsiera - Noain - Beriain Zaharra	60´

La Veloz Sangüesina

Horrez gain, La Veloz Sangüesina edo Zangozar Azkarra izeneko autobus konpainiak Elortz eta Zuluetako kontzejuak Zangoza Iruñea eta inguruko herriekin batzen ditu. Linea nagusiak honakoak dira:

• Kaseda - Zangoza - Iruñea
• Iruñea - Zangoza - Kaseda

Conda

Condaren Iruñea eta Zaragoza bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko bost zerbitzu izaten dira norabide bakoitzeko. Lineak honako ibilbidea dauka:

• Iruñea - Noain - Tebas-Muru Artederreta - Barasoain - Puiu - Tafalla - Erriberri - Caparroso - Valtierra - Arguedas - Tutera - Ribaforada - Buñuel - Cortes - Mallén eta Zaragoza.

Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.

La Tafallesa

La Tafallesa izeneko autobus konpainiak Uztarroze eta Iruñea batzen dituen linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu dauzka norabide bakoitzean, eta honako ibilbidea:

• Uztarroze - Izaba - Urzainki - Erronkari - Garde - Burgi - Esa - Xabier - Zangoza - Ledea - Irunberri - Nardoze Alduate - Ibargoiti - Elo - Noain - Cordobilla eta Iruñea

Euskara

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Noain eremu mistoko udalerria da, eta hori dela eta, gaztelania eta euskara dira hizkuntza ofizialak. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %3,82k zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Noain) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena. Baina, 2010eko otsailaren 18an Nafarroako Parlamentuak eremu mistoan sartzea onartu zuen.

Noaindar-elortzibartar ezagunak

• Frantzisko Xabier Mina (1789-1817), Otaon jaiotako gerrillari eta militarra.
• Eugenio Bustingorri (1963 -), Zuluetan jaiotako futbolaria.

Ikus, gainera

• Nafarroako udalerrien zerrenda
• Elortzibar

Bibliografia

• Jose Maria Jimeno Jurio (zuzendaria), Nafarroako toponimia eta mapagintza. XXXVIII, Iruñea, 1996. ISBN 84-235-1511-7

Kanpo loturak

• (Gaztelaniaz) Noaingo udalaren webgunea.
• (Gaztelaniaz) Noaini buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunea.
• Noaingo Errege kalearen ikuspegia Google Street View-n.