Tebas-Muru Artederreta

Artikulu hau Nafarroako udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus Tebas.

Tebas-Muru Artederreta
Nafarroa
Izen ofiziala	Tiebas-Muruarte de Reta
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Zangozako merindadea Iruñerria
Alkatea	Yolanda Obanos Irure (AITCM, indep.)
Herritarra	tebastar, muruartederretar
Koordenatuak	42°41′35″N 1°38′25″W
Eremua	21,31 km2
Garaiera	575 m
Distantzia	14 km Iruñera
Posta kodea	31398
Biztanleria	659 bizt. (2012)
Dentsitatea	30,92 bizt./km²
http://www.tiebas-muruarte.es/

Tebas-Muru Artederreta Nafarroako udalerria da. Izenak erakusten dituen bi herriekin batera (Tebas eta Muru Artederreta) hirugarren gune bat ere badago udalerrian: Arrizabalaga (Campanas). Hiruron artean, 659 biztanle dauzkate 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera.

Iruñerriko Mankomunitatea, zaborra bildu, ur-hornidura eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da, Iruñea inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.

Inguru naturala eta kokapena

Herria Zangozako merindadearen ekialdeko herria da, Iruñerriko gune metropolitarraren hegoaldean eta Nafarroako hiriburutik 14 kilometrora kokatua.

Tebas-Muru Artederretak Beriain eta Elortzibarrekin egiten du muga iparraldean, Untzuerekin ekialdean, Biurrun-Olkotzekin hegoaldean, eta Galar Zendearekin mendebaldean.

Bestela, Alaitzeko mendilerroak udalerria zeharkatzen du.

Klima eta landaredia

Klimak ezaugarri azpimediterranenoak dauzka, uda garaian bi hilabete idor, 800 eta 1.000mm arteko prezipitazioak eta 12 eta 13 gradu bitarteko batez besteko tenperatura. Urteroko egun euritsuak 80 inguru izaten dira herrigunean eta 100 edo gehiago udalerriko gunerik menditsuenetan.

Basoak Alaitzeko mendilerroan hedatzen dira eta arteek eta pagoek osatzen dituzte. Dena den, gizakiaren eragina dela eta, asko murriztu da zuhaitz hauen azalera, eta gaur egun 100 hektarea baino gutxiagoko artedia dago Tebasen. Birlandaturiko pinuek (pinu beltza batez ere) 16,8 hektarea hartzen dituzte.

Estazio meteorologikoa

Herrigunearen kanpoaldean Erreniega mendirako bidean eta itsasoaren mailatik 568 metrora, Nafarroako gobernuak jarritako estazio meteorologikoa dago.

Historia

Herriaren sorrera-data zehatza ezagutzen ez den arren, garapen handieneko garaia XIII. mendean bizi izan zuen Teobaldo II.a erregearen agintaldiarekin batera. Erregeak bere egoitzetako bat ezarri zuen Tebasen, 1263. urtean Orreagako Kolegiatari Tebasko lurrak erosi eta gero. Erregeak, Badoztainen zituen lur batzuk eskaini zizkion kolegiatari ordain gisa. 1264an erregeak Lizarrako herritarren foru berak eman zizkien Tebasko herritarrei, eta bi hilabete geroago, "eginkizunetatik libre" izateko pribilegioa eman zien.

1283an, berriz, erreinuko gobernadore zen Launayko Clementek, herritarrek jada zeuzkaten pribilegioak kontuan harturik, Lizarrako foruaren berdina ezarri zuen. Tebasek "probestua" zeukan, ordena publikoa mantendu eta gaizkileak zigortzeko boterearekin.

Demografia

Tebas-Muru Artederretako biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
384	373	398	408	368	335	538	673	727	625	590	563	559

2008ko erroldaren arabera, 29 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %4,93 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Ondarea

• Santa Eufemia eliza, XIV. mendean eginiko eraikina da. Eliza eraikitzeko lehen proiektua Teobaldo II.aren erregealdian aurkeztu bazen ere, hau hiltzean, proiektua bertan behera geratu zen. Azkenik, eraikuntza XIV. mendean hasi eta XVI. mendearen hasieran amaitu zen, estilo nekazal-gotikoan. Eliza barruan, Santa Eufemiaren 1612 egurrezko irudi bat dago eta urtero irailaren 16an erromeria antolatzen da, irudia herriko kaleetan prozesioan aterata.

• Tebasko gaztelua XIII. mendeko eraikin gotikoa da, ziurrenik Teobaldo II.a erregearen ekimenez eraikia 1253 eta 1270 urteen artean. Gazteluan Nafarroako hainbat errege bizi izan ziren, eta horrez gain, errege agiritegia, altxorzaintzaren egoitza, koroaren kartzela eta exekuzioen tokia ere egon ziren gazteluan. Gaztelua 1378an birrindu zen, Gaztelaren aurkako gerra batean, eta ordutik bertan behera geratu zen. Beuaumontarrek jauregia dohaintzan jaso eta berreraiki egin zuten, baina berriro ere XVIII. mende amaierako Independentzia gerran (1808 eta 1812 urteen artean, egitura kaltetu eta gaztelua hutsik geratu zen.

Politika

Udal hauteskundeak

2007an Tebas-Muru Artederretako alkate kargurako Agrupación Electoral Amigos de Tiebas-Muruarte de Reta (AEAT) zerrendako Diego Prim Monreal aukeratu zuten. Udaleko zazpi zinegotzietatik lau lortu zituen eta hortaz gehiengo osoa; Agrupación Independiente Sierra de Aláiz (AISA) taldeak beste hiru hautetsi lortu zituen. Baliogabeko botoak 17 izan ziren (emandako guztien %4,43) eta 21 boto zuri izan ziren (botoen %5,72). Abstentzioa %22,74koa izan zen.

Tebas-Muru Artederretako Udala (2007)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
AEAT	189	4
AISA	157	3

2011ko udal hauteskundeetan zerrendarik bozkatuena Agrupación Independiente Tiebas-Campanas-Muruarte de Reta (AITCM izan zen eta Yolanda Obanos zerrendaburua alkate bihurtu zen. Zinegotzi kopuru bera (3) Agrupación Independiente Ciudadanos de Tiebas taldeak erdietsi zuen; Agrupación Independiente Sierra de Aláiz (AISA) hirutik bakarrera jaitsi zen eta Agrupación del Castillo de Tiebas (ACT) udalbatzatik kanpo geratu zen.

Tebas-Muru Artederretako Udala (2011)

Alderdia	Botoak	Zinegotziak
AITCM	153	3
Ciudadanos de Tiebas	132	3
AISA	76	1
ACT	38	0

Udaletxea

Udaletxea Tebas kontzejuan dago. Tebasko udaleko idazkaria Biurrun-Olkozko idazkari ere bada.

• HELBIDEA: Kale Nagusia z/g

Alkateak

Alkateen zerrenda

1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2011	Diego Prim Monreal	AEAT
2011-2015	Yolanda Obanos Irure	AITCM

Azpiegitura eta garraioak

Condaren lineak

Condaren Iruñea eta Zaragoza bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko bost zerbitzu izaten dira norabide bakoitzeko. Lineak honako ibilbidea dauka:

• Iruñea - Noain - Tebas-Muru Artederreta - Barasoain - Puiu - Tafalla - Erriberri - Caparroso - Valtierra - Arguedas - Tutera - Ribaforada - Buñuel - Cortes - Mallén eta Zaragoza.

Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.

La Tafallesaren lineak

La Tafallesa autobus konpainiak Faltzes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu ditu norabide bakoitzeko, eta honako ibilbidea:

• Faltzes - Miranda Arga - Tafalla - Puiu - Barasoain - Tebas-Muru Artederreta - Noain eta Iruñea

Lerin eta Iruñea arteko lineak antzeko ibilbidea egiten du Tafallatik aurrera.

Euskara

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Tebas-Muru Artederreta eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %3,45ek zekien euskaraz hitzegiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Tebas-Muru Artederreta) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena.

Herritar ezagunak

• Fernando Beorlegi (1928-2008) margolaria.
• Enrique Martin Monreal (1956-), futbolaria.
• Roldan Jimeno (1973-), historialaria.

Ikus, gainera

• Nafarroako udalerrien zerrenda

Kanpo loturak

• (Gaztelaniaz) Tebas-Muru Artederretako udalaren webgunea.
• (Gaztelaniaz) Tebas-Muru Artederretari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
• Tebasko errepidearen ikuspegia Google Street View-n.