Garaioa

Garaioa
Nafarroa
Izen ofiziala	Garaioa
Estatua Erkidegoa Merindadea Eskualdea	Espainia Nafarroako Foru Erkidegoa Zangozako merindadea Aezkoa
Alkatea	Alejandro Martín Arostegi Inda (Indep.)
Herritarra	garaiotar
Koordenatuak	42°55′51″N 1°14′34″W
Eremua	21,45 km2
Garaiera	779 m
Distantzia	54 km Iruñera
Posta kodea	31692
Biztanleria	104 bizt. (2012)
Dentsitatea	4,85 bizt./km²
http://www.garaioa.es/

Garaioa Nafarroako ipar-ekialdean dagoen udalerria da, Aezkoako eskualdean. 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 104 biztanle zituen eta Nafarroako hiriburutik 54 kilometrora dago.

Inguru naturala eta kokapena

Iratiko haranaren gainean, ingurunea baratzez eta intxaurrondoz osaturik dauka. Petxuberro mendi harritsuak, Zorrateko harizti gainetik, Betondoko sakana albo batean du. Herria Zangozako merindadearen ipar-ekialdean kokatzen da, NA-140 errepidean eta Aribe udalerritik 2,5 kilometrora.

Garaioak Hiriberrirekin eta Ariberekin egiten du muga iparraldean; Abaurregaina eta Abaurrepearekin ekialdean; Artzibarrekin hegoaldean; eta Garraldarekin eta Orotz-Betelurekin mendebaldean.

Leizeak eta Cromlecha

• Artetxe, arku natural ikaragarria. Haren izenak dioenez, antzinatik artegi gisa erabilia.
• Poztiako leizea, Abaurrepeko mugan.

Kondairak dioenez, sorginen garbitokia izan zen.

• Bizkailuz. Cromlecha, egoera onean dago, 1.200 mko altueran kokatua.

Historia

Konbentzio gerran herria suntsitu egin zuten, zutik etxe bakarra gelditu zen. Garaioa sorginkeriarekin loturiko herria izan da, 1575ean, esaterako, Garaioako sei emakume Logroñora eraman zituzten eta horietatik lau Inkisizioaren oinazeengatik hil ziren.

• Errota. Ehotze sistema osoa dauka, eta herria argiztatzeko energia sortzen zuten turbina handiak dauzka. Goian, errotariaren bizilekua dago. Aski ongi gordeta dago.

• Harrobiengatik ezaguna zen herri hau, errotako gurpilak egiteko harria ateratzen zen.

Monumentuak

• Gurutzadura. Garai erromanistako monumentu-gurutzea da. Ibarreko hoberena da, eta antzinako irteeran dago, Abaurreetarako bidean.

• S. Andres eliza. XIII. mendekoa da, nahiz eta portada, XII. mendekoa, erromanikoa, izan. Erdi-puntuko arkiboltak ditu, eta landare eta giza motiboekin, boluta eta izarrekin apaindutako kapitelak.

• Ciriaco Morea (1854-1936), "El Irati" enpresan parte hartu zuen indianoa, Garaioan jaio zen. Aribera iristen zen errepide berria ordaintzen lagundu zien bizilagunei, baita eskola berri bat eta udaletxea eraikitzen ere (bertan haren bustoa dago, Orduna erronkariarrak egina).

Demografia

Garaioako biztanleria

1897	1900	1910	1920	1930	1940	1950	1960	1970	1981	1991	2001	2006
302	306	303	338	315	284	304	272	204	175	147	127	124

2008ko erroldaren arabera, ez zen etorkinik bizi Garaioan.

Bazterrak

• Gurutzealdea, Erdi Aroko gurutzea dagoen lekua.
• Sangregorioaldea eta Santaengrazialdea, hondarrik gelditzen ez den baselizak izan ziren bertan.
• Elurrazkin. “ Elurrazkineko kanpaia” harri zabala zen, sonoritate handia zuen eta arriskuez ohartzeko balio zuen. Gaur egun puskaturik dago eta sasien artean ezkutaturik dago. Elurrazkin bazterra herritik km batera dago.
• Zamariaingo begiratokia. Garaioako herritik hurbil. Beteluko hariztia eta Irati ibarreko panoramika ederra eskaintzen du.

Garraiobideak eta azpiegiturak

NA-172 errepideak Agoitzekin elkartzen du Garaioa, NA-135 errepideak Zubirirekin eta Auritzekin eta NA-140 errepideak Garraldarekin.

Azpiegitura eta garraioak

Autobuses Artieda autobus konpainiak Garaioa Iruñearekin batzen du. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

• Jaurrieta - Abaurregaina - Abaurrepea - Garaioa - Aribe - Garralda - Orreaga - Auritz - Aurizberri - Mezkiritz - Lintzoain - Erroibar - Zubiri - Larrasoaña - Idoi - Zuriain - Antxoritz - Zabaldika - Olloki - Uharte - Atarrabia - Burlata eta Iruñea

Politika

Udal hauteskundeak

2007. urtean ez zen udal hauteskunderik izan Garaioan, ez zelako inongo talderik aurkeztu..

2011n egoera errepikatu egin zen eta Alejandro Martín Arostegi Indak jarduneko alkate izaten segitu zuen.

Udaletxea

• HELBIDEA: Txikirrin kalea, 14

Alkateak

Alkateen zerrenda

1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007	Alejandro Martín Arostegi Inda
2007-2011	Alejandro Martín Arostegi Inda	Kudeaketa batzordea
2011-	Alejandro Martín Arostegi Inda	Kudeaketa batzordea

Jaiak eta ospakizunak

Garaioako jaiak Maiatzaren 29an eta ekainaren 10etik hurbilen dagoen asteburuan ospatzen dira. Horrez gain, San Andres egunean, azaroaren 30ean, Garaioako "jai txikiak" antolatzen dira.

Bestalde, Karmengo Amabirjinaren eguna (uztailaren 16an) ere ospatzen da.

Ikus, gainera

• Nafarroako udalerrien zerrenda

Kanpo loturak

• (Euskaraz) Garaioako Udala
• (Gaztelaniaz) Garaioari buruzko informazioa Nafarroako gobernuaren webgunean.
• Herriaren ikuspegia Google Street View-n.