Muruzabal

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Muruzabal
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Muruzabal.jpg
Muruzabal herria eta inguruko laborantza lurren ikuspegia.

Muruzabalgo armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Iruñeko merindadea
Izen ofiziala Escudo de Muruzabal.svg Muruzábal
Alkatea Francisco Javier Arraitza Azparren
(AIVM, indep.)
Posta kodea 31152
INE kodea 31180
Herritarra muruzabaldar
Kokapena
Koordenatuak 42° 41′ 22″ N, 1° 46′ 50″ W / 42.689444444444°N,1.7805555555556°W / 42.689444444444; -1.7805555555556Koordenatuak: 42° 41′ 22″ N, 1° 46′ 50″ W / 42.689444444444°N,1.7805555555556°W / 42.689444444444; -1.7805555555556
Muruzabal hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Muruzabal
Muruzabal
Muruzabal (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 5,81 km2
Garaiera 444 metro
Distantzia 26 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 271 biztanle
% 43,98 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 56,02
Dentsitatea 46,64 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Red Arrow Down.svg -% 1,77
Zahartze tasa[1] % 28,3
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 40,82
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 82,35 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 8,23 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 2,36 (2010)
Euskararen erabilera % 0,0 (2011)
Datu gehigarriak

Muruzabal[2] Nafarroako udalerria da, Iruñetik 26 kilometrotara hego-mendebaldean, Izarbeibarren kokatua. 271 biztanle zituen 2014. urteko erroldaren arabera.

Udal eremuan, eta herri kaskotik 2 bat kilometrotara, Eunate eliza erromanikoa kokatuta dago. Baseliza hori, oinplano oktogonala izateagatik ezaguna, Somportetik datorren Done Jakue Bidean dago, eta herri kaskoa Orreagatik datorrenean. Bi bide horiek Gares eta Obanosen arteko muga hurbilean egiten dute bat, 5 bat kilometrotara.

Iruñerriko Mankomunitatea, zaborra bildu, ur-hornidura eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da, Iruñea inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria, Iruñeko merindadearen hegoaldeko muturrean dago, Iruñerritik hegoaldera. Herrira heltzeko, A-12 autobidea hartu behar da Lizarrarako norabidean, eta Legarda igaro ostean NA-601 errepideranzko irteera hartu.

Muruzabalek, Uterga du mugakide iparraldean, Obanos mendebaldean, Eneritz hegoaldean eta Adios ekialdean. Auritz herri hustua udalerriko mugapean dago, kaskotik gertu. Eremu hartan Nafarroako gartzela berria eraikitzeko proiektua plazaratu zuen gobernuak, baina azkenean ez zen gauzatu.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muruzabalgo klima mediterranear-kontinental motakoa da. Urteko batez besteko tenperatura 13 eta 14 gradu artekoa eta prezipitazioak 600 eta 700mm bitartekoak dira. Eurite ugarienak udaberri eta udazkenean izaten dira. Urteroko egun euritsuak 80-100 inguru izaten dira, udalerriko gune menditsuenetan ugariagoak.

Jatorrizko landaredia arte eta klima mediterraneoko berezko landareek osatzen zuten, baina gizakiaren mendeetako eraginaren ondorioz, ia erabat desagertu da gaur egun.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muruzabalen hegoaldean historiaurreko herrixka bat topatu dute. Nolanahi ere, herria Erdi Aroan nabarmendu zen. Izan ere, Nafarroako Karlos III.ak Muruzabalgo bizkonderria osatu zuen Lionel anaiordeari (Karlos II.aren sasikoari) emateko (1407). Bizkondeak Izarbeibarko eta Andiongo Muruzabaleko laborarien petxak eta errentak jasotzen zituen, eta haien gainean jurisdikzio zibila eta kriminala zeukan.

Aro Modernoan hiri tutulua eskuratu zuen Muruzabalek, koroari 5.280 erreal ordainduta.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muruzabalgo biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko etorkin bakarra bizi zen herrian, biztanleriaren %0,86a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muruzabalgo alkatea Agrupación Independiente de la Villa de Muruzábal (AILVM) herri ekimeneko Francisco Javier Arraitza Azparren da 2007ko udal hauteskundeez geroztik. Udaletxeko zazpi zinegotziak lortu zituen herritar taldeak. Baliogabeko botoak hamabi izan ziren (emandako guztien %6,25) eta boto zuriak 34 (botoen %18,89). Abstentzioa %27,00koa izan zen.

Muruzabalgo Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Agrupación Independiente de la Villa de Muruzábal (AILVM) 146 7

2011ko udal hauteskundeetan ere Arraitza aukeratu zuten alkate, Agrupación Independiente Villa de Muruzábal (AIVM) zerrendarekin. Urte horretan ere aurkeztutako talde bakarra izan zen.

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muruzabalgo udaletxeko idazkaria, Adios, Legarda, Eneritz, Obanos, Tirapu, Ukar eta Utergako idazkari ere bada. Udalak alkatea eta lau zinegotzi dauzka.

  • HELBIDEA: Esteban Perez Tafalla kalea, 2

Alkateen zerrenda[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007-2011 Francisco Javier Arraitza Azparren AILVM
2011-2015 Francisco Javier Arraitza Azparren AIVM

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara antzinean zonalde honetako hizkuntza nagusia izan da. Louis Lucien Bonaparte etorri zenean (XIX. mendeko erdialdean), oraindik ere mintzatzen zen euskaraz eskualdean, baina dagoeneko gainbeheran zegoen. Gaur egun, euskara leku-izenetan (Muruzabal bera) gorde da, edo gaztelaniako zenbait hitz eta esapidetan ere. Esate baterako, herriko armarrian agertzen den zumarrari "zugar" deitzen zaio. Horretaz gain, berreskuratzeko prozesua hasi da, hainbat gaztek Garesko eskolan ikasten baitute.

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Muruzabal eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %2,20k zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Muruzabal) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena[3].

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muruzabalek, abuztuaren 3aren inguruan ospatzen ditu bere herriko-jaiak.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Muruzabalen dagoen Eunate elizaren barrualdearen ikuspegia.

San Esteban eliza, XIV. mende eta XVII. mendeen artean eraikitako eliza gotikoa da. Obanos eta Muruzabal bitartean dagoen gune bakarti batean, Eunateko Andre Mariaren eliza dago, estilo erromaniko berantiarrekoa. Eliza, Obanos eta Adiozen arteko bideak gurutzatzen diren tokian dago. Halaber, Muruzabalgo jauregia dago bertan.

Baselizei dagokionez, udalerrian bi daude, San Blas eta Santa Luziaren omenezkoak.

Muruzabaldar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Muruzabal
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa