Orisoain

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu

Orisoain

 Nafarroa Garaia
San Martin Tourskoa elizaren irudia.
San Martin Tourskoa elizaren irudia.

Orisoaingo armarria

Izen ofiziala Orísoain
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Eskualdea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Erriberriko merindadea
Orbaibar
Alkatea Alexandre Duró Cazorla
(AIO, indep.)
Herritarra orisoaindar
Koordenatuak 42°36′4″N 1°36′14″W / 42.60111°N 1.60389°W / 42.60111; -1.60389Koordenatuak: 42°36′4″N 1°36′14″W / 42.60111°N 1.60389°W / 42.60111; -1.60389

Navarra - Mapa municipal Orisoain.svg

Eremua 7,1 km2
Garaiera 581 m
Distantzia 30,5 km Iruñera
Posta kodea 31395
Biztanleria 94 bizt. (2014)
Euskaldunen % 4,60
Dentsitatea 13,24 bizt./km²

Orisoain[1] Nafarroako udalerria da. Erriberriko merindadeko herri honek 89 biztanle zituen 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 30,5 kilometrora dago.

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orisoainen inguruko ibilbide mikologikoak.

Herria, Nafarroa erdialdean kokatzen da, Erriberriko merindadearen ipar-ekialdean, Orbaibarrean. Udalerria 581 metroko altueran kokatzen da batez beste, altuera maximoa 963 metrokoa delarik.

Orisoainek Oloritz eta Leotzekin egiten du muga iparraldean, Leotzekin ekialdean, Garinoainekin mendebaldean, eta Leotzekin hegoaldean.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orisoaingo klimaren ezaugarriak klima mediterraniar eta azpimediterraniarraren arteko nahastea dira, urteko batez besteko prezipitazioak 600 eta 900mm artekoak eta tenperaturak 12 eta 13 gradu bitartekoak dira. Udak nahiko lehorrak, eta neguak hotzak dira. Urteroko egun euritsuak 80 eta 100 inguru izaten dira.

Udalerriaren gehiena estaltzen zuten jatorrizko basoen azalera asko gutxitu da, eta gaur egun apenas aurki daiteke haritz eta arterik herrigunetik gertu.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Katalain[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Vianako printzearen fundazioak, Katalaingo monumentu gunea berriztuko zuela esan zuen 2008an. Katalain Garinoaingo herri hustua da, eta bertan estilo erromaniko berantiarreko eliza, monasterioa, etxea eta landetxe bat daude, denak XIII. mende eta XV. mendea bitartean eraikiak. Eliza 1981 eta 1984 urteen artean berreraiki zen eta Vianako printzearen erakundeak gainontzeko eraikinak berriztuko ditu.

Gunea berrizteko lanek 200.000 euroko aurrekontua izango dute eta 2009an Izarbeibarko sei herrik, Katalainen gune osorako azpiegitura eta zerbitzuak ezartzeko proiektu amankomuna aurkeztu zuten Espainiar estatuko gobernuak emandako diru-laguntzei esker. Horrela, Garinoain, Leotz, Oloritz, Orisoain, Puiu eta Untzueko udalek, plagintza hortako diru-laguntzak batu eta 140.000 euro biltzea lortu zuten, Mairaga-Erdialdea mankomunitatearen barnean Espainiar estatuko gobernuari laguntza eskatuz.

Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Martin Tourskoa eliza, estilo erromanikoan XII. mendea eraikitako eliza. Elizak Oietako eta Etxanoko San Pedro elizen itxura bera dauka, eta Bearnoko tailerraren lana da. Eraikinak laukizuzen itxura dauka, erdi puntuko ganga eta aurrealde erdizirkularra. Absidearen azpian kripta txiki bat dago.

Erretaula, hiru zatitan banatzen da eta XVI. mendean egin zuen Oskaritzarren tailerrak. Behealdeak hamabi apostoluak, erdialdean, Toursko San Martinen bizitzako pasarteak eta goikaldean San Benito, San Aguston, Maria semearekin eta San Ferminen irudiak ageri dira.

San Pelaio baseliza, XVII. mendearen hasieran eraiki zen, izen bereko mendian.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orisoaingo biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
280 242 198 228 208 200 188 153 106 76 102 89 84

2008ko erroldaren arabera, etorkin bakarra bizi zen herrian, biztanleriaren %1,23a (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko jaiak abuztuko lehen asteburuan ospatzen dira. Ekaineko azken asteburuan, 1611. urtean eraikitako San Pelaio baselizarako erromeria antolatzen da. Ohituraren arabera, herritarrak mendiaren gainean batzen dira, baselizan meza entzun eta ondoren, askaldu ostean Santua trukatzen dute.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Elizatik gertu dagoen oinarri laukizuzeneko eraikina da. Kanpoaldeko hormak harlankaitzezkoak dira, eta plazara begira dagoen ate nagusian, dobela handiko erdi puntuko arkua dauka. Eraikuntzaren gainontzeko hormak, harlankaitz arruntekoak dira, harlanduzko ertzekin. XX. mendearen amaieran, eraikinaren eraberritze txiki bat burutu zen, 22 milioi pezetako aurrekontua izan zuena. Lanek Nafarroako gobernuaren diru-laguntza izan zuten. Udala alkatea eta lau zinegotzik osatzen dute. Orisoaingo udaletxeko idazkaria, Oloritz, Puiu, Untzue, eta Garinoaingo idazkari ere bada.

  • HELBIDEA: Kale Nagusia z/g

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an ez zen udal hauteskunderik izan Orisoainen, ez zelako inongo talderik aurkeztu[2]. 2008ko apirilaren 11]]n María Victoria Labiano Álvarez izendatu zuten alkate, kudeaketa batzordearen izenean.

2011ko udal hauteskundeetan zerrenda bakarra aurkeztu zen, hiru kidekoa: Agrupación Independiente de Orísoain (AIO). Alexandre Duró Cazorla alkate bihurtu zen.

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2007
2008-2011 María Victoria Labiano Álvarez Kudeaketa batzordea
2011-2015 Alexandre Duró Cazorla Agrupación Independiente de Orísoain

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Orisoain eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %4,60k zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Orisoain) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena[3].

Zerbitzuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Orisoain, Mairaga-Erdialdea mankomunitateko kidea da.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Orisoain Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa


Orbaibar
Barasoain | Garinoain | Leotz: Amatriain, Artariain, Benegorri, Bezkitz, Hiriberri, Iratxeta, Leotz, Makirriain, Munarrizketa, Olleta, Santsoain (Musker-Hiriberri, Pozuelo, San Lorenzo), Santsomain, Uzkita | Oloritz: Bariain, Eristain, Etxague, Lepuzain, Mendibil, Oloritz, Orizin, Soltxaga | Orisoain | Puiu | Untzue