Berriozar

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Berriozar
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Berriozar.JPG
Berriozar urrutitik ikusia.

Berriozargo bandera

Berriozargo armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Iruñeko merindadea
Eskualdea Iruñerria
Izen ofiziala Bandera de Berriozar.svg Berriozar
Alkatea Raul Maiza
(EH Bildu)
Posta kodea 31013
INE kodea 31903
Herritarra berriozartar
Kokapena
Koordenatuak 42° 50′ 10″ N, 1° 40′ 17″ W / 42.836111111111°N,1.6713888888889°W / 42.836111111111; -1.6713888888889Koordenatuak: 42° 50′ 10″ N, 1° 40′ 17″ W / 42.836111111111°N,1.6713888888889°W / 42.836111111111; -1.6713888888889
Azalera 2,70 km2
Garaiera 428 metro
Distantzia 4 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 9.625 biztanle
Dentsitatea 3.564,81 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 26,77
Zahartze tasa[1] % 15,14
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 45,17
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 83,35 (2011)
Genero desoreka[1] % 4,61 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 16,65 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 9,1 (2010)
Euskararen erabilera % 0,5 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.berriozar.es/eu/


Berriozar[2] Nafarroa Garaiko erdialdeko udalerri bat da, Iruñeko merindadeko Iruñerria eskualdekoa. 9.625 biztanle ditu, eta itsas mailatik 428 metro gorago dago.

Iruñerriko Mankomunitatea arduratzen da zaborra biltzeaz, ur horniduraz eta bestelako zerbitzuez, Iruñeko metropolitar guneko beste hainbat herritan bezala.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Berriozar Iruñerriko eskualdearen ipar-mendebaldean dago, Iruñearen ipar-mendebaldean. Mugakide ditu Berriobeiti eta Ezkabarte iparraldean, Antsoain ekialdean, eta Iruñea hegoaldean.

Hiru auzo ditu: Alde Zaharra, Auzo Berria eta Zortziko.

Ingurune naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruñerriko eskualde osoak bezala, Berriozarrek ere klima mediterraneoaren eta atlantikoaren arteko trantsizioko klima dauka. Udak bero eta lehorrak izaten dira, eta neguak hotzak eta euritsuak. Urteko batez besteko tenperatura 12,1 °C da, eta batez besteko prezipitazioa 907 mm. Hilabeterik beroena uztaila da, (20,6 °C), eta hotzena urtarrila, (4,8 °C). Euriari dagokionez, hilabeterik euritsuena abendua da (106,2 mm) eta idorrena uztaila (41,8 mm). Urteko hezetasunaren batezbestekoa % 70 da.

XX. mendean hasitako hiritartze handiaren ondorioz, jatorrizko landarediaren gehiena erabat galdu da. Herriaren inguruetako basoetan arteak ikus zitezkeen, eta gaur egun, ordea, Ezkaba mendira mugatzen dira. Horrez gain, zuhaixkak eta birlandaturiko espezieak eta degradaturiko baso hektareak daude.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Berriozar herriari buruzko lehen aipamena 1268. urteko liburu batean agertzen da. Bertan, herriak zortzi etxe dituela esaten da. Dena den, litekeena da garai horren aurretik ere, Berriozarren etxeren bat izatea, eta bertan jendea bizitzea, gerrarik ez zegoen garaietan; bestela, Iruñeko hiribildu babestuaren babesera jotzen zuten.

1389. urteko uzta txarrek eraginda, herriko nekazariek ez zuten Karlos II.a erregeari zergak ordaintzeko ondasun nahikorik lortu eta urte hartatik aurrera, herria Ezpeletako Beltranen (Ezpeletako Baroia) jabetza bihurtu zen. Ondoren, baroiaren jabetza Ablitasko etxearen eskuetara igaro zen, hark izendaturiko alkate batek herrian agintzen zuela. Ablitasko etxearen eskubide hori 1815 arte gorde zen, Fernando VII.a Espainiakoak boterea bereganatu zuen arte.

XIX. mendean hainbat gerrate eta izurriteri egin behar izan zieten aurre Berriozarko biztanleek. Izurri eta gaixotasunekin batera biztanleria jaitsi, eta aurreko mendeetako hazkunde motela eten egin zen. XX. mendearen erdialdetik hasita, herrira ehunka etorkin iritsi ziren Nafarroa Garaiko herrietatik aurrena, eta Espainiako hainbat probintziatatik ondoren. Biztanleri hazkunde handiarekin batera, herriaren hirigintza erabat aldatu zen, Auzo Berria eta Zortziko auzoa eraiki zirela. Auzo horiek Iruñerriko gune lauan daude, Iruñetik gertu. Hazkunde demografikoarekin batera, herriaren izaera aldatu egin zen, nekazarien herria izatetik, Iruñerriko bizigune izatera.

Berriozarko udala 1991n eratu zen. Izan ere, urte horretan, Berriozar eta Antsoain herriak Antsoain Zendeatik bereizi ziren. Gainerako herriek, (Aitzoain eta Oronsuspe bere auzoa, Añezkar, Artika, Ballariain, Berriobeiti, Berriogoiti, Elkarte, Larrageta, Lotza eta Oteitza), Berriobeiti udalerria osatu zuten.

Armarria[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Berriozarko armarria bitan banatuta dago. Ezkerreko aldean, kolore urdinean, belardi baten gainean dagoen bildots zuri bat ageri da. Eskuineko aldean, berriz, kolore zuria eta zortzi mihi gorri dira, binaka jarriak. Bi aldeak inguratuz zerrenda gorri bat dago, eta horren inguruan baita urre koloreko Nafarroako Erresumaren kateak ere.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Eroskiko merkataritza-gunea Berriozarren.

Iruñearen inguruko herri gehienetan gertatu bezala, hainbat enpresa hiriaren kanpoaldera joan dira, eta industrialdeak eraiki dituzte bertan. Besteak beste, Eroskik eraikitako merkataritza-gunea eta Iruñeko barazki, fruta eta janarien merkatu handia, MerkaIruña, Berriozarren daude. Eroski-Iruña merkataritza-gunea gune-metropolitarraren mendebaldean dago, eta Eroskiren supermerkatua eta beste hainbat denda daude bertan, guztira 25.000 metro koadro inguruko azalera dauka.

Eroskik Nafarroako Foru Erkidegoko Gobernuaren baimena jaso zuen 2008. urtean zeukan azalera komertziala handitu eta merkataritza-gune txiki bat eraikitzeko, supermerkatuaren ondoan.

Industrialdeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Berriaintz industrialdea

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1992. urtea baino lehenagoko daturik ez dago, Berriozar Antsoainen menpeko herria zelako.

Berriozarko biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 1.330 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %15,40 (Nafarroako Foru Erkidegoko batezbestekoaren gainetik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Berriozarko udaletxea Kaleberriko 12. zenbakian dago, baina XX. mendearen amaieran eraikin berria altxatzeko proiektua aurkeztu zen. Eraikin berria Euskal Herria Plazan egongo da. Udala alkateak eta hamar zinegotzik osatzen dute.

  • HELBIDEA: Kaleberri, 7

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Berriozarko alkatea Nafarroa Bai taldeko Xabier Lasa da 2007ko maiatzeko hauteskundeez geroztik. Talderik bozkatuena Nafarroa Bai izan zen, guztira hiru zinegotzi eskuratuz, bigarrenik, UPNek ere hiru zinegotzi lortu zuen baina 135 boto gutxiago, hirugarrenik, Eusko Abertzale Ekintza ageri da hiru zinegotzirekin. Ondoren PSN dator bi zinegotzirekin, eta azkenik,CDN eta Nafarroako Ezker Batua zinegotzi banarekin. Alkatetza Nafarroa Baik eskuratu zuen, gehiengo osorik izan ez arren, alkatetzarako aurkeztutako taldeen artean botorik gehien lortu zuen alderdia izan zelako. UPNk zinegotzi bat galdu zuen PPra igarota. Baliogabeko botoak hamazortzi izan ziren (emandako guztien %0,46) eta boto zuriak 42 (%1,08). Abstentzioa, berriz, %34,87koa izan zen.

2011n hauek izan ziren aurkeztutako zerrendak: NaBai 2011 (4 zinegotzi eta Lasarentzat alkatetza), Bildu (3; gobernu akordioa sinatu zuen NaBairekin), PSN (2), UPN (2), I-E (1), PP (1) eta CDN (0).

2015eko udal hauteskundeetan, berriz, Bilduren ondorengoa zen Euskal Herria Bilduk eskuratu zuen boto eta zinegotzi gehien. Emaitzen ondoren, Euskal Herria Bilduko Raul Maiza hautatu zuten alkate.

Berriozarko udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euskal Herria Bildu*
6 / 13
1.629 (% 37,95)
3 / 13
686 (% 18,63)
Nafarroako Alderdi Sozialista (PSN-PSOE))
2 / 13
725 (% 16,89)
2 / 13
600 (% 16,30)
Nafar Herriaren Batasuna (UPN)
2 / 13
676 (% 15,75)
2 / 13
590 (% 16,02)
Izquierda-Ezkerra**
2 / 13
627 (% 14,61)
1 / 13
327 (% 8,88)
Geroa Bai (2015) / Nafarroa Bai (NaBai) (2011)
1 / 13
469 (% 10,93)
4 / 13
1.080 (% 29,33)
Nafarroako Alderdi Popularra (PPN)
0 / 13
79 (% 1,84)
1 / 13
254 (% 6,90)
*2011ko hauteskundeetan Bildu gisa aurkeztu zen koalizioa.
**2011ko hauteskundeetan Nafarroako Ezker Batua aurkeztu zen.
Datuen iturria: 2015eko hauteskundeen emaitzak interior.es webgunean, 2011ko hauteskundeen emaitzak mir.es webgunean

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1979tik kontzejuko presidenteak José Luis Campo (AMO), José María Barrena eta Estela Vasco (biak PSNkoak) izan ziren.

Hauek izan dira Berriozarko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[3]
Alfonso Alonso[4] 1991 a 1995 PSN
Jose Luis Campo[4][5][6] 1995 1999 Batzarre
Jose Manuel Goldaracena[7][8] 1999 2000 b EH
Benito Rios Ochoa[7][8] 2000 2003 PSN
Benito Rios Ochoa[9][8] 2003 2007 PSN
Frantzisko Xabier Lasa Gorraiz[10][11] 2007 2011 NaBai
Frantzisko Xabier Lasa Gorraiz[12][13] 2011 2015 NaBai 2011
Raul Maiza Gonzalez[3][14] 2015 2019 EH Bildu
Raul Maiza Gonzalez[3] 2019 Jardunean EH Bildu

a 1991. urtean Berriozar Antsoain Zendeatik banandu eta udalerri bihurtu zen.

b Alkateak ez zuen legegintzaldia bukatu.

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerri honetan Eskualdeko Hiri Garraioaren 3 linea daude:

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalaren kultura etxeak hainbat ekitaldi antolatzen ditu urte osoan.

Musika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Berriozarren oinarrizko musika eskola bat dago. Horrez gain, udalerriko Musika Banda, 1985. urtean sortu zena, Jose German Villafranca zuzendari eta musikariaren eskutik. 2005. urtetik Zizur Nagusiko musika bandarekin anaiturik dago.

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Doneztebe eliza zaharra: herrigune historikoan dago. Oinarri laukizuzeneko eliza, prisma itxurako dorre bat eta Ebanjelioaren ondoan kapera txiki bat eraikia dituena, azken hori eliza zaharberritu zenean erantsi zen. Erretaula nagusia eliza barruko jabetzarik garrantzitsuena da.
  • Doneztebe eliza berria: gaur egungo herrigunean dagoen eliza modernoa da.
  • Ezpeleta jauregia: Herriko alde zaharrean kokatzen den XV. mendeko jauregia da. Ezpeletako baroiaren jabetzakoa izandako eraikin honek erabilera pribatua dauka gaur egun.
  • Garbilekua: Berriozarko alde zaharrean dagoen egitura da, 1745ean eraiki zen. Garbitzera joaten ziren herriko emakumeen topagunea zen.
  • Berriozarko udaletxea: 2009an inauguratua.
  • Bestelakoak: Udalerriaren alde zaharrean, estilo barrokoko eraikin bakanen batzuk geratzen dira.

Berriozartar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
  3. a b c (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es . Noiz kontsultatua: 2020-06-16.
  4. a b (Gaztelaniaz) «Plaza Eguzki» Revista Berriozar 2016-05-12 . Noiz kontsultatua: 2020-07-22.
  5. (Gaztelaniaz) «Fallece el ex alcalde de Berriozar Jose Luis Campo» Gara 2011-03-23 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.
  6. (Gaztelaniaz) «Fallece José Luis Campo Valle, ex alcalde y ex concejal de Berriozar» Diario de Navarra 2011-03-23 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.
  7. a b (Gaztelaniaz) «EH perderá la alcaldía de Berriozar tras negarse a condenar un asesinato» El País 2000-09-04 ISSN 1134-6582 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.
  8. a b c (Gaztelaniaz) «Otra vez en Berriozar» El Diario Vasco 2007-04-01 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.
  9. (Gaztelaniaz) «ETA.- Hallados entre 100 y 200 kilos de explosivos en el registro de un local en Berriozar» Europa Press 2007-03-31 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.
  10. (Gaztelaniaz) «NaBai rompe con ANV en Berriozar por "discrepancias" sobre la forma de entender la gestión municipal» Europa Press 2008-12-09 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.
  11. (Gaztelaniaz) «El PSE rompe con NaBai en Berriozar al permitir que ANV lance el txupinazo» El Diario Vasco 2009-07-30 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.
  12. (Gaztelaniaz) «Manu Ayerdi, Juan Carlos Longas y Xabi Lasa, nuevas incorporaciones de Nafarroa Bai 2011 al Parlamento» Europa Press 2011-04-02 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.
  13. (Gaztelaniaz) «NaBai y Bildu se reparten el poder en Berriozar» Diario de Navarra 2011-06-26 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.
  14. (Gaztelaniaz) «EH Bildu y Geroa Bai conformarán el equipo de Gobierno municipal en Berriozar -» Pamplona Actual 2015-06-23 . Noiz kontsultatua: 2020-07-21.

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa