Leitza

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Leitza
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Leitza, Euskal Herria.jpg
Leitza udalerriaren ikuspegi orokorra
Plazaolako bide berdetik ikusita.
Leitzako bandera

Leitzako armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Iruñeko merindadea
Eskualdea Leitzaldea
Izen ofiziala Leitzako eskudoa.svg Leitza
Alkatea Mikel Zabaleta Aramendia (EH Bildu)
Posta kodea 31.880
INE kodea 31149
Herritarra leitzar
Kokapena
Koordenatuak 43° 04′ 44″ N, 1° 54′ 53″ W / 43.078888888889°N,1.9147222222222°W / 43.078888888889; -1.9147222222222Koordenatuak: 43° 04′ 44″ N, 1° 54′ 53″ W / 43.078888888889°N,1.9147222222222°W / 43.078888888889; -1.9147222222222
Leitza hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Leitza
Leitza
Leitza (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 58 km2
Garaiera 490 metro
Distantzia 50,5 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 2.906 biztanle
% 52,53 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 47,47
Dentsitatea 50,1 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Red Arrow Down.svg -% 0,31
Zahartze tasa[1] % 32,65
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 70,15
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 73,58 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 8,04 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 91,16 (2010)
Euskararen erabilera %  78,5 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.leitza.eus/

Leitza[2] Nafarroa Garaiko ipar-mendebaldeko udalerri bat da. Iruñeko merindadean dago kokatuta, Leitzaldea izeneko eskualdean.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leitza Iruñeko merindadearen iparraldeko muturrean dago, Gipuzkoako mugatik gertu, eta Nafarroako hiriburutik 50 bat kilometrora. Mendirik altuenak hegoaldean daude, Guratz (955m) eta Korneta (1.054m).

Iparraldean, Goizueta; hegoaldean, Larraun; ekialdean, Ezkurra; hego-ekialdean, Basaburua; eta mendebaldean, Areso eta Berastegi (Gipuzkoa) mugakide ditu.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klimaren ezaugarrietako bat euri ugari eta erregularrak dira. Horrez gain, aldaketa termiko txikia dela eta, urteko batez besteko tenperatura 12-13 gradukoa da. Prezipitazioak 1.600 eta 2.000mm bitartekoak dira, hegoaldeko mendietan 2.000mm baino gehiago jausten dira. Urteroko egun euritsuak 180 baino gehiago dira.

Udalerrian hosto erorkorreko zuhaitzak nabarmentzen dira, pagadiak udalerriaren gunerik altuenetan, hariztiak beheko haranetan, eta gaztainondoak erdialdeko lurretan. Birlandaturiko pinu lariziarrek (Pinus nigra), insignisek eta alertzeek 650 hektarea hartzen dituzte.

Estazio meteorologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunetik kanpo, Leitza inguruko mendi batean, itsasoaren mailatik 668 metrora, Nafarroako gobernuak 1986an jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leitza eta inguruko lursailak Ezkurrako mendatetik ikusita.

Leitzako udalerria ondoko auzoek osatzen dute:

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leitza udalerriaren ikuspegi orokorra.

Leitza udalerriaren mugetan Aritz-Ireberko Bioztain I eta Bioztain II trikuharriak daude, gizakiak inguruetan utzitako aztarnarik antzinakoena.

1847an herrian 4.000 errealeko zuzkidura zeukan eskola, hiru onuradun zeuzkan eliza, hiru burdinola, kupre lantegia, paper lantegia, zortzi sutegi, eta irina ekoizten zuten hiru errota zeuden.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Industria (manufaktura-industria, papergintza), eraikuntza, zerbitzuak, abeltzaintza (behiak, ardiak, behorrak, txerri eta hegazti-haztegiak) eta basogintza (pagoa, haritza, pinua).

Leitzako plazako ikuspegia.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XX. mendean, 1960ko hamarkadara arte biztanle kopuru aski egonkorra mantendu ondoren, 1960tik 1980ko hamarkadara hazkunde handia bizi zuen Leitzak, eta populazioa bikoiztu egin zen. Ordutik, beheranzko joera txikia izan du biztanleriak.

Leitzako biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 104 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren % 3,60 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1999an EHk (6 zinegotzi) hartu zuen alkatetza. EAk (3) eta UPNk (2) osatu zuten udalbatza; 2001ean ETAk José Javier Mujika Astibia UPNko zinegotzia hil zuen.

2003an ezker abertzalearen inguruko Larrain zerrenda legez kanpo utzi zuten; hori dela eta UPNk (5 zinegotzi) irabazi zuen. Aldiz, Aralarrek (4) eskuratu zuen alkate kargua EAko bi zinegotzien laguntzaz.

Leitzako alkatea Eusko Abertzale Ekintza alderdi politikoko Javier Zabalo Betelu izan zen 2007-2011 legealdian. Udaletxeko hamaika zinegotzietatik sei lortu zituen, gehiengo osoa. Baliogabeko botoak 41 izan ziren (emandako guztien % 2,24) eta boto zuriak 37 (% 2,07). Abstentzioa % 26,72koa izan zen.

2011ko hauteskundeetan, Bilduk hamaika zinegotzietatik 9 lortu zituen 1.283 bozkekin (% 76,14). Derecha Navarra y Española alderdiak zinegotzi 1 lortu zuen 188 bozkekin (% 11,16). Azkenik, UPNek 130 bozka lortu zituen (% 7,72) eta beraz zinegotzi bakarra. Bilduk gehiengo osoa zuenez, Oier Eizmendi alkate izendatu zuten.

Alderdi politikoa 2015 2011 2007 2003
Botoak Zinegotziak Botoak Zinegotziak Botoak Zinegotziak Botoak Zinegotziak
EH Bildu/Bildu  % 78,08 9  %76,14 9 - - - -
Unión del Pueblo Navarro (UPN)  % 16,49 2  % 7,72 1  %19,52 2  %38,35 5
Naparra ta Españico Escuñe (DNE) - -  %11,16 1 - - - -
Eusko Abertzale Ekintza (EAE) - - - -  %47,32 6 - -
Eusko Alkartasuna (EA) - - - -  %23,38 3  %21,91 2
Aralar - - - -  %7,72 0  %37,42 4

Alkateen zerrenda[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015 Mikel Zabaleta Aramendia (EH Bildu)
2011 Oier Eizmendi Astibia (Bildu)
2007 Javier Zabalo Betelu (EAE)
2003 Patxi Saenz Lazkano (Aralar)
1999 Tomas Azpirotz Alkotz (EH)

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • HELBIDEA: Elbarren kalea, 1

Azpiegitura eta garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ceferino Apezetxea eta semeak autobus konpainiak Goizueta eta Leitza bitarteko linea ustiatzen du. Geltokia Leitzako Banco Santanderren bulegoaren aurrean dago.

Horrez gain, Leizaran Mariezcurrena autobus konpainiaren Doneztebe eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Autobus lineak honako ibilbidea egiten du:

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hedabideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abel Barriola leitzar pilotaria, Koldo Zuazorekin hizketan, Leitzan egiten den erdialdeko euskararen erakusgarri.
Sakontzeko, irakurri: «Euskararen Foru Legea»

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Leitza eremu euskalduneko udalerria da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren % 91,16k zekien euskaraz. Leitzan mintzatzen den euskara gaur egun gipuzkera da gehienbat;[4] XX. menderaino, ordea, iparraldeko goi nafarrera egiten zen. Hiztuna zenbat eta gazteago, gipuzkeraren ezaugarri gehiago izaten ditu haren euskarak; zenbat eta zaharrago, nafarreraren ezaugarri gehiago.

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Leitzako festak abuztuaren 10etik 15era ospatzen dira; egun nagusia abuztuaren 11 da, San Tiburtzio.

Inauteriak urtarrileko laugarren igandearen arabera hasten dira. Larunbata, igandea, astelehena eta asteartea hartzen dituzte.

Leitzar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

       

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa
Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Leitza