Barasoain

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Barasoain
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Barasoaingo bandera

Barasoaingo armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Erriberriko merindadea
Izen ofiziala Flag of Barásoain.svg Barásoain
Alkatea Rita Delia Roldán Murillo
(AIB, eskuineko indep.)
Posta kodea 31395
INE kodea 31045
Herritarra barasoaindar
Kokapena
Koordenatuak 42° 36′ 13″ N, 1° 38′ 47″ W / 42.603611111111°N,1.6463888888889°W / 42.603611111111; -1.6463888888889Koordenatuak: 42° 36′ 13″ N, 1° 38′ 47″ W / 42.603611111111°N,1.6463888888889°W / 42.603611111111; -1.6463888888889
Barasoain hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Barasoain
Barasoain
Barasoain (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 14,05 km2
Garaiera 492-644 metro
Distantzia 25 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 676 biztanle
% 52,78 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 47,22
Dentsitatea 48,11 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 42,47
Zahartze tasa[1] % 28,7
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 44,03
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 72,41 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 11,14 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 6,99 (2010)
Euskararen erabilera % 0,3 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.barasoain.net

Barasoain[2] (azentua bigarren silaban) Nafarroako udalerria da, Iruñetik gertu dagoen Orbaibarren kokatua. Udalerriak 676 biztanle zituzten 2014. urtean.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barasoain, Erriberriko merindadearen iparraldean dago, Iruña eta Tafalla bitartean, itsasoaren mailatik 523 metrora dagoen muino batean kokaturik. Herriko punturik baxuena 492 metroan dago, Zidakos ibaiaren ertzean, eta altuena 644 metroko Artebeltz mendia da.

Herriak Añorbe, Tirapu eta Untzuerekin egiten du muga iparraldean; Oloritzekin ekialdean; Garinoainekin hegoaldean; eta Artaxoarekin mendebaldean.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Klimaren ezaugarriak mediterraneo motakoak dira, eta herriko landaredia ere, klima horren ondorio da. Neguak hotzak eta lehorrak dira (klimak ukitu kontinentala dauka), eta udak nahiko beroak, uztaila eta abuztuan 30 gradutik gorako egunak ohikoak dira. Urteko batez besteko tenperatura 12-13 gradukoa eta prezipitazioak 500 eta 700mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 80 izaten dira.

Jatorrizko landaredia, arte eta haritzek osatua, ia erabat galdu da gizakiaren eragina dela eta. Gaur egun hektarea gutxi batzuk baino ez dira geratzen.

Estazio meteorologikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barasoainen, itsasoaren mailatik 524 metrora, Nafarroako gobernuak 1975ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[3]

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Martin Azpilikuetaren etxea izandakoa.

Barasoainen aurkituriko lehen giza arrastoak Brontze Arokoak dira. 1264an Teobaldo II.a erregeak hainbat eskubide eman zizkien barasoaindarrei, horien artean, euren legeak ezarri eta betetzeko aukera. 1417an Carlos III.a erregeari eman zioten herriko parrokiaren gaineko patronatua. Barasoainen, behartsuei laguntzeko montepio edo diru-gordailua izan zen, eta 1615. urtearen inguruan sortu zen, Mexikon bizi zen Leozko Martin eta San Juanek eginiko dohaintzari esker sorturiko fundazioaren diruarekin. Fundazio hark gari gordailu bat zeukan, behar handieneko nekazariei laguntzeko, eta, XIX. mendearen hasieran, oraindik ere, herritarrei laguntzen jarraitzen zuen.

1665ean San Germango dukeak, Nafarroako erregeordeak, hiribildu titulua eman zion Barasoaini, Filipe IV.a erregeak agindutakoaren arabera. Herriak, horrela, 700 dukat ordaindu zituen, Portugalen aurkako gerra ordaintzeko erabili zirenak. Barasoainen ospitalea izan zen, eta horri buruzko dokumenturik zaharrena 1701ekoa da, baina litekeena da aurretik ere zabalik egon izana. Erlijioari dagokionez, 1802an Jasokundeko Andre Mariaren elizak abadea eta lau onuradun zeuzkan. Onuradunetako bat abadeak izendatzen zuen, eta beste hirurak barasoaindarrek.

1492an Azpilikuetako Martin jaio zen herrian, Navarrus Doktore izenaz ezagutua izan zena. 1550ean, berea zen orube batean, eraikin berri bat eraiki nahi izan zuen, bere etxebizitza eta kanpotik etor zitezkeen bisitariak hartzeko etxebizitza. Horrela, alboetan dorreak zituen harladuzko eraikin dotore bat altxatu zen, eta toki berean egondako eraikuntza zaharra, eraitsi egin zen. Coimbran zegoen Martin jaunak, eraikinaren luxua ikusita, jauregia eraisteko agindu zuen, izan ere, eraikin erraldoi hark ez zuen bere izaera xume eta apalarekin bat egiten. Azkenik, Alburquerqueko dukeak, iritziz aldarazi zuen. Jauregian, erregetzako partaide askok hartu zuten ostatu, horien artean Filipe IV.a erregeak, 1646an.

1579an herriak Erradako Juanen aurka kereila ipini zuen, Barasoaingo jaunaren titulua hartu zuelako. Jauregi hori herritik kanpo zegoen eta Dundrin izena zeukan.1614kourriaren 14an, Nafarroako gorte nagusiak epaia kaleratu zuen, eta jauregiari Dundrin izena jartzea debekatu zion Erradako Juani. 1620ko uztailaren 18an, Nafarroako errege kontseiluak sententzia berretsi zuen. 1712an jauregia Erradatarren seme baten esku zegoen, Elortzako Diego Antonioren esku,alegia. Elortzako Diego Antonio, aldi berean, Barasoaingo abadea ere bazen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Nafarroako parke eolikoak»

Barasoain eta Artaxoako udalerrien artean, Nafarroako gobernuak 2006. urtean eraikitako "Karakidoia" izeneko parke eolikoa dago. Instalaturiko potentzia 15,00 megawattekoa da.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barasoaingo biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 24 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %4,28 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barasoaingo alkatea "Candidatura Popular Independiente de Barasoain" (CPIB) herri ekimeneko Carlos Enrique Izuriaga Eslaba atera 2007ko udal hauteskundeetan. Udaleko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen taldeak, eta, hortaz, gehiengo osoa udalean. Baliogabeko boto bakarra izan zen (emandako guztien %0,26) eta 13 boto zuri izan ziren (botoen %3,38). Abstentzioa %14,41koa izan zen.

Barasoaingo Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Candidatura Popular Independiente de Barasoain 245 5
Oihanzarra 127 2

2011n bi zerrenda independente aurkeztu ziren; oraingo honetan kontserbadoreak Agrupación Independiente de Barásoain (4 zinegotzi) izena eraman zuen; ezkerreko Oihanzarrak, berriz, 3 lortu zituen, beraz, bi bloke soziologikoen arteko aldea murriztu egin zen[4][5].

Barasoaingo Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
AIB 228 4
Oihanzarra 141 3

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1995-1999 Juan José Liberal Fernández Indep.
1999-2003 Carlos Enrique Izuriaga Eslaba Indep.
2003-2007 Carlos Enrique Izuriaga Eslaba Indep.
2007-2011 Carlos Enrique Izuriaga Eslaba CPIB, eskuineko indep.
2011- Rita Delia Roldán Murillo AIB, eskuineko indep.

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea, XVIII. mendean eraikia, elizatik gertu dago. Eraikuntza hiru zatitan banaturik dago eta lau fatxada dauzka. Udala alkatea eta sei zinegotzik osatzen dute eta udaleko idazkaria Olorizko idazkari ere bada.

  • HELBIDEA: Konstituzio Plaza, 1

Azpiegitura eta garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruñea - Zaragoza (Conda)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Condaren Iruñea eta Zaragoza bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko bost zerbitzu izaten dira norabide bakoitzeko. Lineak honako ibilbidea dauka:

Iruñea - Lodosa (Conda)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Condaren Iruñea eta Lodosa bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Eguneko zerbitzu bakarra izaten da norabide bakoitzean.

Faltzes - Iruñea (La Tafallesa)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

La Tafallesa autobus konpainiak Faltzes eta Iruñea bitarteko autobus linea ustiatzen du. Lineak bi zerbitzu ditu norabide bakoitzeko, eta honako ibilbidea:

Lerin eta Iruñea arteko lineak antzeko ibilbidea egiten du Tafallatik aurrera.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Barasoain eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %6,95ek zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Barasoain) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena[6].

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Abenduaren 6an, San Nikolas egunean, "Oilarraren eguna" izeneko umeen ospakizuna antolatzen da. Herriko jaiak, San Bartolomeren omenezkoak, abuztuaren 24aren inguruan ospatzen dira eta sei egun irauten dute.

Ekainaren bukaeran San Pedro baselizarako erromeria antolatzen da.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Andre Mariaren eliza
  • Santa Luzia baseliza
  • Nafarrus doktorearen omenezko monumentua, jaio zen etxearen aurrean kokaturik.
  • Turrillas Maisuaren monumentua

Zerbitzuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Barasoain, Mairaga-Erdialdea mankomunitateko kidea da.

Barasoaindar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bitxikeriak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Filipinetan, Manila hiriburutik 42 kilometrora, bada Barasoain izeneko herri bat, egun Malolos udalerriaren barnean dagoena. Filipinetako historian garrantzi handiko lekua da, bertako elizan estatu berriaren lehen konstituzioa sinatu baitzen.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Barasoain Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa



Orbaibar
Barasoain | Garinoain | Leotz: Amatriain, Artariain, Benegorri, Bezkitz, Hiriberri, Iratxeta, Leotz, Makirriain, Munarrizketa, Olleta, Santsoain (Musker-Hiriberri, Pozuelo, San Lorenzo), Santsomain, Uzkita | Oloritz: Bariain, Eristain, Etxague, Lepuzain, Mendibil, Oloritz, Orizin, Soltxaga | Orisoain | Puiu | Untzue