Edukira joan

Girgillao

Wikipedia, Entziklopedia askea
Girgillao
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Etxarren kontzejua eta ingurunetako larreak
Girgillao bandera
Bandera

Girgillao armarria
Armarria

Mapa
Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
Merindadea Lizarra
EskualdeaIzarbeibar-Novenera
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
BarrutiaLizarra
Izen ofiziala Guirguillano
Alkatea
(2019-2023)		Javier López de San Román
(Aparra)
Posta kodea31291
INE kodea31121
Herritarragirgillaotar
Geografia
Koordenatuak42°43′20″N 1°51′54″W / 42.72225392°N 1.86494264°W / 42.72225392; -1.86494264
Azalera24,6 km²
Garaiera349-1019 metro
Distantzia34,9 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria75 (2025:  2)
alt_left 35 (%46,1) (%53,9) 41 alt_right
Dentsitatea0,3 bizt/km²
Euskara
Eremuaeremu ez-euskalduna
Euskaldunak[1]% 8.8 + % 13.6 hartzaile (2021)
Kaleko erabilera [2]% 
Datu gehigarriak
Sorrera1845 (independentzia)
Webguneawww.guirguillano.es

Girgillao[3][a] Euskal Herriko udalerri bat da, Nafarroa Garaia lurraldean kokatuta. Lizarrako merindadean eta Izarbeibar-Novenera eskualdean dago, Iruñea hiriburutik 34,9 kilometrora. Altuera 349 eta 1019 metro artekoa da, eta 24,60 km²-ko azalera hartzen du. 75 biztanle zituen 2025. urtean.

Udalerri honek Mañeruibarreko iparraldeko zatia du. 1857an, Girgillaok Etxarren eta Argiñaritz eta Gorritza udalerriak anexionatu zituen. Garesetik eta Iruñerritik gertu egoteak gainbehera demografiko handia ekarri du XX. mendearen hasieratik, eta udalerriko ia langile guztiek Iruñerrian edo Garesen dute lanpostua. Nahiz eta Arga ibaiaren ertzetan egon, Iruñea eta Garesen arteko kokapen estrategikoan eta Beraskoaingo pasabideari begira, errepide-sarearen kokapenak, isolatuta ez egon arren, ez du kokapen nabarmenik.

Bertako biztanleak girgillaotarrak dira.

Izena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillao toponimoa beste hizkuntza batzuetan ere ezagutzen da, hala nola:

Gainera, toponimoa hainbat modutan agertu da historian zehar:[4]

  • Guerguillano (1218)
  • Guirguillano (1232)
  • Guyguyllano (1257)
  • Guirguilano (1280)
  • Guirguillano (1350)
  • Guirguillano (1366)
  • Guirguillano (1534)
  • Guirguillan (1802)
  • Guirguillano (1945)
  • Girgillao (1953)
  • Girgillao (2000)

Etimologia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriak izen bereko kontzejuaren izena hartzen du. Mikel Belaskoren ustez, bere esanahia "Girgil izeneko pertsona baten jabetzakoa" izango da ziurrenik, girgil eta -ano terminoetatik datorrena. Lehenengo elementua identifikatu gabeko pertsonaren izena da, eta atzizkia jabetza adierazten duen atzizkia. Luis Mari Mujikak gogorarazi du Gerhard Rohlfsek Girgilius antroponimoa dakarrela dokumentatuta, eta Julio Caro Barojaren proposamenarekin bat datorrela. Koldo Mitxelenak, berriz, Virgilius proposatu zuen jatorrizko pertsonatzat.

Ezaugarriak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Armarria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillaoko armarriak honako blasoi hau du:[5]

« Hondo hori batez eta aurrean zuhaitz berde batez osatuta dago. »

Bandera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillaoko banderak Girgillaoko armarria dauka hondo gorri baten gainean.

Geografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillao Mañeruibarreko udalerri bat da, Izarbeibar-Novenera eskualdean.

Mugakideak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Mapa
Girgillao eta ondokoen arteko muga administratiboak.

Inguru naturala eta kokapena

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillao Nafarroa erdialdean dago, Lizarrako merindadearen ipar-ekialdean, Iruñeko merindadearen mugan, eta Nafarroako hiriburutik 32 kilometrora.

Lehen, aldiz, egun hustuta dauden herri gehiago zituen udalerrian: Gorritza, Orendain, Sorakoitz eta Zabala.

Klima eta landaredia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillaok klima mediterraniarra dauka orokorrean (udalerriko gunerik altuenetan azpimediterraniarra da prezipitazioak ugariagoak eta tenperatura hotzagoa delako). Urteko batez besteko tenperatura 12 gradu ingurukoa da eta prezipitazioak 600 eta 1.000mm bitartekoak. Urteroko egun euritsuak 90 izaten dira (mendialdean 120 edo gehiago izan daitezke).

Udalerriko jatorrizko landarediaren gehiena galdu den arren, oraindik ere arte eta haritz bakanen batzuk geratzen dira herrigunearen inguruko mendietan.

Estazio meteorologikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillaon ez dago estazio meteorologikorik. Hala ere, Gares pareko udalerrian, estazio bat dagoen, itsasoaren mailatik 347 metrora, Nafarroako Gobernuak 1985ean jarritako estazio meteorologikoa dago.[6]

    Datu klimatikoak (Gares, 1981-2020)    
 Hila   Urt   Ots   Mar   Api   Mai   Eka   Uzt   Abu   Ira   Urr   Aza   Abe   Urtekoa 
Erregistraturiko tenperatura maximoa (°C) 18.5 24.0 26.5 29.0 36.5 40.0 41.5 43.0 38.0 32.0 27.0 21.0 43
Batez besteko tenperatura maximoa (°C) 9.7 11.6 15.4 17.0 21.8 26.6 29.6 29.6 25.3 19.6 13.3 9.9 19.1
Batez besteko tenperatura (ºC) 5.4 6.4 9.6 11.5 15.6 19.8 22.5 22.6 19.1 14.4 9.0 5.9 13.5
Batez besteko tenperatura minimoa (°C) 1.1 1.3 3.8 5.9 9.3 13.0 15.5 15.6 12.8 9.1 4.6 1.8 7.8
Erregistraturiko tenperatura minimoa (°C) -7.0 -10.0 -8.5 -3.0 -0.5 2.0 7.0 5.0 3.0 -0.5 -6.5 -10.0 -10
Batez besteko prezipitazioa (mm) 44.2 38.7 51.6 59.5 53.1 45.6 27.0 26.3 38.6 60.3 55.4 57.2 547.5
Prezipitazio maximoa 24 ordutan (mm) 39.0 29.0 33.6 62.0 42.2 38.5 33.0 85.0 61.5 46.0 59.0 39.0 85.0
Prezipitazio egunak (≥ 1 mm) 11.6 10.3 8.8 11.2 11.1 7.2 5.4 4.9 7.8 10.5 11.5 12.8 113.0
Elur egunak (≥ 1 mm) 1.3 1.4 0.9 0.2 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.0 0.2 1.2 5.1
Iturria: Nafarroako klimatologia zerbitzua[7]

Banaketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillao udalerriak 2 kontzeju ditu:

Gainera, leku bat dago Girgillaon:

Azkenik, udalerrian 4 herri hustu daude:

Mapa
Girgillao udalerriko herriak

Historia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Gaur egun udalerria osatzen duten herriek 1857ko errolda baino zenbait urte lehenago egin zuten bat; aurreko erroldan (1842koan) hiru udalerri desberdinetan banatuta zeuden: Argiñaritz eta Gorritza zeritzona, Girgillao bera eta Etxarren. Harrezkero bakarrean bilduta daude.

Demografia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

75 biztanle zituen 2025. urtean Girgillaok.[8]

1842 1857 1860 1877 1887 1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2011 2021
741 799 820 743 693 629 633 587 539 523 459 430 299 139 81 76 87 90 80
Biztanleriaren tamainaUrtea0100200300400500600700189019201950198020102040GirgillaoBiztanleriaren estatistikaOharra: grafiko hau Wikidatan jasotako datuetatik egin da, automatikoki. Daturen bat aldatu edo eguneratu behar izanez gero, egizu Wikidatan bertan.
Biztanleria-piramidea 2025
Guztira: 41 gizon, 35 emakume
%GizonakAdinaEmakumeak%
0.00
 
100+
 
0.00
0.00
 
95-99
 
0.00
0.00
 
90-94
 
0.00
2.44
 
85-89
 
2.86
4.88
 
80-84
 
5.71
4.88
 
75-79
 
2.86
0.00
 
70-74
 
2.86
4.88
 
65-69
 
5.71
12.20
 
60-64
 
22.86
2.44
 
55-59
 
2.86
9.76
 
50-54
 
8.57
14.63
 
45-49
 
11.43
12.20
 
40-44
 
2.86
7.32
 
35-39
 
8.57
4.88
 
30-34
 
2.86
0.00
 
25-29
 
5.71
2.44
 
20-24
 
11.43
4.88
 
15-19
 
0.00
9.76
 
10-14
 
0.00
0.00
 
5-9
 
0.00
2.44
 
0-4
 
2.86
Iturria: Nafarroako Estatistika Institutua / Instituto Nacional de Estadística
Hazkunde begetatiboa
Hazkunde begetatiboa (pertsonak)Urtea−3−2,5−2−1,5−1−0,50200820112014201720202023GuirguillanoHazkunde begetatiboa
Urtea201020112012201320142015201620182019202120232024
Hazkunde begetatiboa 0−10−20−3−1−1−3−10−1
Honakoa hazkunde begetatiboa erakusten duen grafiko bat da, hau da, urte batean jaiotakoei hildakoak kentzearen emaitza. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[9] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.
Batez besteko adina
AdinaUrtea4546474849505152200320072011201520192023GuirguillanoBatez besteko adina
Urtea20032004200520062007200820092010201120122013201420152016201720182019202020212022202320242025
Batez besteko adina 47,5447,4745,5346,4649,8851,1450,4451,6947,149,749,8449,850,2849,8947,748,7848,6346,4646,7748,7249,5848,9148,42
Honakoa batez besteko adina erakusten duen grafiko bat da. Datuak Nastat erakundeak eskaintzen ditu[10] eta Wikimedia Commonsen daude eskuragarri. Aldaketaren bat egin behar bada, bertan egin beharko da.

Jatorria

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jaiolekuari dagokionez, 2025. urtean biztanleen % 23,7 udalerri berean jaioak ziren[11], probintziako batez bestekoaren (% 37,3) azpitik. Beste erkidego batzuetan jaiotakoak (EAE barne) % 21,1 dira, eta espainiar estatutik kanpo jaiotakoak % 5,3 —probintzian % 19,8—.

Biztanleria jaiolekuaren arabera Nafarroako mapa
Udal
Prob
Best
Udalerri berean · % 23,7Probintzia berean · % 50Beste erkidegoa · % 21,1Estatutik kanpo · % 5,3
Jaiolekua bizilekuarekin alderatuta (2025). Iturria: INE.

Biztanleria atzerritarra

Espainiar estatutik kanpo jaiotako 4 biztanleren artean, gehienak Amerikan jaioak dira (% 50)[12]. Jaiotza herrialde nagusiak Argentina, Errumania dira.

Atzerrian jaiotakoak, eskualdeka
Amer
Euro
Amerika · % 50Europa · % 50
Espainiar estatutik kanpo jaiotakoak, eskualdeka (2025). Iturria: INE.
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera
◄ gizonezkoakjaioterriaemakumezkoak ►
1
Argentina
1
1
Errumania
1
Jaiolekuko herrialde nagusiak, sexuaren arabera (2025). Iturria: INE.

Etxebizitza

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 81 etxebizitza zeuden: 29 (% 35,8) nagusiak eta 52 (% 64,2) ez-nagusiak.[13]

81etxebizitza
29etxegune

Etxebizitza multzoa Nafarroako mapa

29
52
Etxebizitza nagusia (29)Ez-nagusia (bigarrena edo hutsa) (52)

Guztira 29 etxegune zeuden, eta horietatik 9 (% 31,0) pertsona bakarrekoak ziren.[14]

Etxeguneak tamainaren arabera

Pertsona 19
2 pertsona5
3 pertsona6
4 pertsona5
5 edo gehiago4

Hezkuntza-maila

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, udalerrian 15 urte edo gehiagoko 69 biztanle zeuden. Lortutako ikasketa-mailarik altuenari dagokionez, goi-mailako ikasketak zituztenak % 50,7 ziren; bigarren hezkuntzako bigarren etapa (batxilergoa edo erdi-mailako lanbide-heziketa) zutenak % 27,5; bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH edo antzekoa) zutenak % 18,8; eta lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak % 2,9.[15] Goi-mailako ikasketak zituztenen proportzioa % 45,8 zen 2021ean eta % 50,7 2024an; beraz, 4,9 puntu igo zen 3 urtean. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenena, berriz, % 5,6 izatetik % 2,9 izatera pasatu zen. Sexuaren arabera, goi-mailako ikasketak zituztenak emakumeen artean % 52,9 ziren, eta gizonen artean % 48,6; 4,4 puntuko aldea, emakumeen alde. Lehen hezkuntza edo gutxiago zutenak, berriz, emakumeen % 2,9 eta gizonen % 2,9 ziren.

69biztanle 15 urte edo +, 2024
% 50,7goi-mailako ikasketak+4,9 puntu 2021etik mapa
% 2,9lehen hezkuntza edo gutxiago−2,7 puntu 2021etik mapa
% 18,8
% 27,5
% 50,7
Lehen hezkuntza edo gutxiago · % 2,9Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH) · % 18,8Bigarren hezkuntzako bigarren etapa · % 27,5Goi-mailako ikasketak · % 50,7
Lortutako ikasketa-mailarik altuena, 15 urte edo gehiagoko biztanleen artean (2024). Nafarroako mapa
Sexuaren araberako banaketa
15 urte edo gehiagoko biztanleria ikasketa-mailaren eta sexuaren arabera, Guirguillano, 2024
Ikasketa-mailaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Goi-mailako ikasketak35% 50,717% 48,618% 52,9
Bigarren hezkuntzako bigarren etapa19% 27,59% 25,710% 29,4
Bigarren hezkuntzako lehen etapa (DBH)13% 18,88% 22,95% 14,7
Lehen hezkuntza edo gutxiago2% 2,91% 2,91% 2,9
Guztira69% 100,035% 100,034% 100,0
Urtez urteko bilakaera
Ikasketa-mailaren bilakaera (%), Guirguillano, 2021–2024
UrteaGoi-mailakoakBatx. / erdi LHDBHLehen H. edo gutx.15 urte edo +
2021% 45,8% 16,7% 31,9% 5,672
2022% 53,7% 20,9% 22,4% 3,067
2023% 52,2% 22,4% 22,4% 3,067
2024% 50,7% 27,5% 18,8% 2,969
500 biztanletik beherako udalerrietan, INEk ikasketa-maila lau multzo nagusitan baino ez du argitaratzen, eta ez du jaiolekuaren araberako daturik ez ikasten ari direnei buruzkorik ematen.

Ekonomia

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Diru-sarrerak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2023. urtean, biztanle bakoitzeko batez besteko errenta garbia 20.814 euro-koa zen[16], eta etxegune bakoitzeko 44.040 euro-koa. Balio hori probintziako batez bestekoaren (16.423 euro) gainetik dago, eta Espainiako batez bestekoaren (15.036 euro) gainetik. Kontsumo-unitateko errentaren mediana (etxeguneen tamaina eta osaera kontuan hartzen dituen neurria) — zen. Errenta gordina 26.778 euro-koa izan zen pertsonako.

Desberdintasuna

Errentaren banaketaren desberdintasuna neurtzeko Gini indizea erabiltzen da[17][oh 1].

Jarduera ekonomikoa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

INEren 2024ko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsuaren arabera, Guirguillano udalerrian biztanleria aktiboa (okupatuak eta langabeak) 44 pertsona ziren, hau da, 16 urte edo gehiagoko biztanleriaren % 63,8; gainerako % 36,2 inaktibo zeuden.[18] Aktiboen artean, langabezia-tasa % 4,5 zen. Sexuaren arabera, gizonezkoen jarduera-tasa % 65,7 zen eta emakumezkoena % 61,8; langabezia-tasa, aldiz, % 0,0 eta % 9,5 zen, hurrenez hurren.[18]

Okupatuen kopurua 43 zen 2023ean, 2021eko 38etik gora.[19] Emakumeek okupatuen % 46,5 osatzen dute, eta gizonek % 53,5.

43okupatu, 2023+% 13,2 2021etik
% 46,5emakumeak okupatuen artean
% 63,8jarduera-tasa, 2024
% 4,5langabezia-tasa, 2024
16 urte edo gehiagoko biztanleria jarduerarekiko loturaren arabera (2024)
% 60,9
% 36,2
Okupatuak · % 60,9Langabeak · % 2,9Inaktiboak · % 36,2
16 urte edo gehiagoko biztanleria jardueraren eta sexuaren arabera, Guirguillano, 2024
EgoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Okupatuak42% 60,923% 65,719% 55,9
Langabeak2% 2,90% 0,02% 5,9
Inaktiboak25% 36,212% 34,313% 38,2
Guztira69% 100,035% 100,034% 100,0

Jarduera-sektoreak

Jarduera-sektoreei dagokienez, okupatuak honela banatzen dira: zerbitzuak (% 53,5), industria (% 32,6), nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza (% 11,6) eta eraikuntza (% 2,3).[19]

Okupatuak jarduera-sektorearen arabera (2023) Nafarroako mapa
% 11,6
% 32,6
% 53,5
Nekazaritza, abeltzaintza eta arrantza · % 11,6Industria · % 32,6Eraikuntza · % 2,3Zerbitzuak · % 53,5

Okupazioa eta lan-egoera

Okupazio-mailari dagokionez, langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak dira talderik ugariena, okupatuen % 48,8; ondoren, zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak daude (% 34,9), eta oinarrizko okupazioak % 4,7.[20] Sexuaren arabera, gizonen artean langile kualifikatuak dira nagusi (% 52,2), eta emakumeen artean goi eta erdi maila (% 45,0).

% 34,9
% 48,8
% 11,6
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak · % 34,9Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak · % 48,8Oinarrizko okupazioak · % 4,7Ez dago jasota · % 11,6
Okupatuak okupazioaren eta sexuaren arabera, Guirguillano, 2023
OkupazioaGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Zuzendariak eta goi eta erdi mailako teknikariak15% 34,96% 26,19% 45,0
Langile kualifikatuak eta maila baxuko ofizialak21% 48,812% 52,29% 45,0
Oinarrizko okupazioak2% 4,71% 4,31% 5,0
Ez dago jasota5% 11,64% 17,41% 5,0
Guztira43% 100,023% 100,020% 100,0

Okupatuen % 74,4 besteren konturako langileak dira, eta % 25,6 norberaren konturakoak.[21]

% 25,6
% 74,4
Norberaren kontura · % 25,6Besteren kontura eta beste egoera bat · % 74,4
Okupatuak lan-egoeraren eta sexuaren arabera, Guirguillano, 2023
Lan-egoeraGuztira%Gizonak%Emakumeak%
Norberaren kontura11% 25,66% 26,15% 25,0
Besteren kontura32% 74,417% 73,915% 75,0
Guztira43% 100,023% 100,020% 100,0

Lehen sektorea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nekazaritza

2020ko Nekazaritza Erroldaren arabera, udalerrian 10 nekazaritza-ustiategi zeuden, eta guztira 543 hektarea nekazaritzako azalera erabilgarri (NAE) lantzen zuten[22][oh 2]. Udalerriaren azalera 24,6 km² denez, NAE lurraldearen % 22,1 da[23]. Lur-erabileraren arabera, NAEren % 51,8 larre iraunkorrak (281 ha, 4 ustiategitan), % 47,9 lur goldagarria (260 ha, 7 ustiategitan), % 0,3 arbolak (1,6 ha, 5 ustiategitan) eta norberaren kontsumorako baratzeak (0,08 ha, 4 ustiategitan)[oh 3].

Nekazaritzako azalera erabilgarria (NAE)
NAE udalerriaren azaleran
22%
78%
NAE · 543 ha (% 22,1)Gainerako azalera · 1.917 ha (% 77,9)
NAE, lur-erabileraren arabera
48%
52%
Lur goldagarria · 260 ha (% 47,9)Larre iraunkorrak · 281 ha (% 51,8)Arbolak · 1,6 ha (% 0,3)Baratzeak · 0,08 ha (< % 0,1)
Iturria: INE, Nekazaritza Errolda 2020; udalerriaren azalera: Wikidata.

Ibilgailu-parkea

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Trafikoko Zuzendaritza Nagusiaren (DGT) 2025eko datuen arabera, udalerrian 52 gidari zeuden erroldatuta: 28 gizon (% 53,8) eta 24 emakume (% 46,2)[24]. Biztanleen % 68,4 gidatzeko gai zen.

Ibilgailu-parkea 74 ibilgailuk osatzen zuten: 47 turismo, 9 kamioi, 8 furgoneta, 3 motozikleta eta 1 ziklomotor[24]. Motorizazio-tasa 1.000 biztanleko 618 turismokoa zen, probintziako batez bestekoaren (512) gainetik.

Turismoen batez besteko adina 12,7 urtekoa zen; turismoen % 10,6k 4 urte baino gutxiago zituen, eta % 8,5k 25 urte baino gehiago[24]. Erregaiari dagokionez, ibilgailuen % 68,5 diesel zen eta % 23,3 gasolinazko; 5 ibilgailu elektrifikatu zeuden (% 6,8; probintzian % 1,3). Ingurumen-bereizgarriari dagokionez, ibilgailuen % 9,6k zuen 0 edo ECO etiketa, eta % 32,9k ez zuen etiketarik[oh 4].

Ibilgailu-parkea (2025)
Ingurumen-etiketa
34%
23%
33%
0 etiketa · 5 (% 6,8)ECO · 2 (% 2,7)C etiketa · 25 (% 34,2)B etiketa · 17 (% 23,3)Etiketarik gabe · 24 (% 32,9)
Turismoak, adinaren arabera
11%
17%
30%
34%
9%
< 4 urte · 5 (% 10,6)4–8 urte · 8 (% 17)8–15 urte · 14 (% 29,8)15–25 urte · 16 (% 34)≥ 25 urte · 4 (% 8,5)
Iturria: DGT, «Datos municipales general» (2025).

Politika

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillaoko udaletxea herrigunean dago, eta idazkaria, era berean, Artazuko, Ziraukiko eta Mañeruko udaletako idazkaria da. Udalbatza udalerriko alkateak eta bi zinegotzik osatzen dute. Egungo alkatea Francisco Javier Lopez de San Roman Laño da, Aparrako hautagai gisa aurkeztu zena.

Hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Alderdia Legealdiko eserlekuak, hasiera-urtearen arabera
1979 1983 1987 1991 1995 1999 2003 2007 2011 2015 2019
Aparra - - - - - - 1 1 3 - 2
Orendain - - - - - - - - - - 1
Girgillaoko Talde Independentea - - - - 1 0 - - - 3 -
Independenteak - - 1 1 - 1 - - - - -
Aldapa - 3 - - - - - - - - -
Arrondoa 1 3 - - - - - - - - -
Arandia 4 - - - - - - - - - -
Ezkerren Nafar Batasuna 0 - - - - - - - - - -

Foru hauteskundeak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek dira Nafarroako Parlamenturako hauteskundeen azken bi deialdiak:

2019ko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Navarra Suma 19 38,78 -
 Nafarroako Alderdi Sozialista 9 18,37 ▲ 9
 Euskal Herria Bildu 8 16,33 ▲ 1
 Geroa Bai 6 12,24 ▲ 2
 Ahal Dugu 2 4,08 ▼ 3
 Izquierda-Ezkerra 1 2,04 ▼ 4
 Libertate Nafarra 1 2,04 ▲ 1
 Nafarroako Ordezkaritza Kannabikoa 1 2,04 ▼ 0
 Vox 1 2,04 -
2015eko Nafarroako Parlamenturako hauteskundeak
Alderdia Bozak
guztira % +/-
 Nafar Herriaren Batasuna 14 31,82 ?
 Euskal Herria Bildu 7 15,91 ?
 Izquierda-Ezkerra 5 11,36 ?
 Ahal Dugu 5 11,36 ?
 Batasuna, Aurrerapena eta Demokrazia 4 9,09 ?
 Geroa Bai 4 9,09 ?
 Nafarroako Alderdi Popularra 2 4,55 ?
 Nafarroako Ordezkaritza Kannabikoa 1 2,27 ?
 Equo 1 2,27 ?

Udala

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalaren egoitza eta udaletxea herrigunean dago.

Gaur egungo udaletxea 1983an eraiki zen, antzinako eraikin bat eraitsi ostean. Margoturiko fatxada dauka, eta inguruko eraikuntzen antzerako estiloa.

  • HELBIDEA: Iturri kalea, 13

Egungo banaketa

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Girgillaoko Udala zinegotzik eta alkateak osatzen dute, demokratikoki hautatuak. Alkatea Francisco Javier López de San Román Laño da, Aparra zerrendakoa. Zinegotziak 2 daude:

  • Ruben Senosiain Urbistondo (Aparra)
  • Alberto Perez de Ciriza Perez de la Borda (Orendain)

Alkateak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hauek izan dira Girgillaoko azken alkateak:

Alkatea Agintaldi hasiera Agintaldi amaiera Alderdia[25]
Juan López de San Román Laño 1979 1983 Arandia
Jesús Erice Salvador 1983 1987 Arrondoa
? 1987 1991 Independenteak
? 1991 1995 Independenteak
Jose Javier Yoldi López de San Román[26] 1995 1999 Girgillaoko Talde Independentea
? 1999 2003 Independenteak
? 2003 2007 Aparra
Alfonso Víctor Pérez de Ziritza Ortega 2007 2011 Aparra
Alfonso Víctor Pérez de Ziritza Ortega 2011 2015 Aparra
Francisco Javier López de San Román Laño 2015 2019 Girgillaoko Talde Independentea
Francisco Javier López de San Román Laño 2019 jardunean Aparra

Kultura

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
Ikus, gainera: «izarbeibarrera» eta «nafarrera»

Luis Luziano Bonapartek, 1869an, Girgillao sailkatu zituen hegoaldeko goi-nafarrera euskalkian.[27]

Koldo Zuazok, 2010ean, Girgillao ez-euskal-eremuan sailkatu zen.[28]

Ibar honetan hitz egiten den euskarak bere berezitasunak ditu. Horregatik sailkatzen da izarbeibarrera azpieuskalkian. Euskara batuaren itzalean alfabetatutako hainbat euskaldun baden arren, jatorrizkoko mintzaira zaharra desagertutzat jo daiteke.

Nafarroako Gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Girgillao eremu ez-euskalduneko udalerria da, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania da. 2010ko erroldaren arabera, herritarren %9,57k zekien euskaraz hitz egiten eta 2018n % 8,70k.

Jaiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ondasun nabarmenak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Irudiak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Oharrak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ /giɾɣ̞iʎá.o/ ahoskatua (laguntza)
    Azentua: zorrotza hirugarren silaban

Erreferentziak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ Euskararen Adierazle Sistema. Euskara-gaitasuna adinaren eta sexuaren arabera. EAE (eskualdeka/udalerrika). Eusko Jaurlaritza.
  2. ↑ «Kaleko erabilera herrialdez herrialde» Euskararen erabilera (Wikipedia).
  3. ↑ Euskaltzaindia. 155. araua: Nafarroako udal izendegia. .
  4. ↑ «Girgillao - Lekuak - EODA» www.euskaltzaindia.eus (kontsulta data: 2021-08-30).
  5. ↑ Otazu Ripa, Jesús Lorenzo. (D.L. 1990). Heraldica municipal, merindad de Estella. Diputación Foral de Navarra, Dirección de Turismo, Bibliotecas y Cultura Popular ISBN 84-235-0040-3. PMC 932583344. (kontsulta data: 2021-08-31).
  6. ↑ Meteo Navarra. «Estazioko datuak - Gares» meteoeu.navarra.es (kontsulta data: 2021-09-01).
  7. ↑ Garesko estazioko balio klimatologikoak. Nafarroako Gobernua (kontsulta data: 2020-08-24).
  8. ↑ «Girgillao» www.ine.es (Espainiako Estatistika Institutua) (kontsulta data: 2021-08-31).
  9. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  10. ↑ «Indicadores municipales - Nastat» Nafarroa.eus (kontsulta data: 2026-08-03).
  11. ↑ INE, «Población por relación entre lugar de nacimiento y de residencia» (Padroia), Jatorria Nafarroa.tab.
  12. ↑ INE, «Población por país de nacimiento» (Padroia), Jaioterria Nafarroa.tab.
  13. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxebizitzak udalerrika eta motaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  14. ↑ (Gaztelaniaz) «Etxeguneak udalerrika eta tamainaren arabera» 2021eko Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (Espainiako Estatistika Institutua).
  15. ↑ (Gaztelaniaz) «Población de 15 y más años por sexo y nivel de estudios (agregado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  16. ↑ INE, «Indicadores de renta media y mediana» (ADRH), ADRH errenta Nafarroa.tab.
  17. ↑ INE, «Índice de Gini y distribución de la renta P80/P20» (ADRH), ADRH gini erreferentziak.tab.
  18. 1 2 (Gaztelaniaz) «Población de 16 y más años por sexo y relación con la actividad (agrupado) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  19. 1 2 (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y rama de actividad (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  20. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y ocupación (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  21. ↑ (Gaztelaniaz) «Ocupados de 16 y más años por sexo y situación profesional (agregada) (Municipios entre 50 y 500 habitantes)» Biztanleria eta Etxebizitza Zentsua (INE).
  22. ↑ INE, «Explotaciones por tipo de cultivo», Nekazaritza Errolda 2020. Datuak: INE nekazaritza-azalera Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  23. ↑ Udalerriaren azalera: Wikidata, Q1753001.
  24. 1 2 3 DGT, «Datos municipales general» (2025). Datuak: DGT ibilgailuak Nafarroa.tab (Wikimedia Commons).
  25. ↑ (Gaztelaniaz) «Base de datos de Alcaldes y Concejales:: Ministerio de Política Territorial y Función Pública ::» www.mptfp.gob.es (kontsulta data: 2020-05-05).
  26. ↑ (Gaztelaniaz) «YOLDI LOPEZ DE SAN ROMAN, José Javier - Auñamendi Eusko Entziklopedia» aunamendi.eusko-ikaskuntza.eus (kontsulta data: 2022-11-26).
  27. ↑ Luis Luziano Bonaparte. Carte des Sept Provinces Basques, montrant la delimitation actuelle de l´euscara, et ses divisions en dialectes, sous-dialectes et varietés, 1863.
  28. ↑ Koldo Zuazo. El euskera y sus dialectos. Alberdania, 2010.

Ikus, gainera

[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo estekak

[aldatu | aldatu iturburu kodea]
  1. ↑ 0 balioak berdintasun osoa adierazten du eta 100 balioak desberdintasun handiena; zenbat eta baxuagoa, orduan eta banaketa berdinagoa.
  2. ↑ INEk ustiategi baten lur guztiak ustiategia kokatuta dagoen udalerriari egozten dizkio, nahiz eta lur horietako batzuk beste udalerri batzuetan egon. Horregatik, udalerri batzuetan NAE udalerriaren azalera baino handiagoa izan daiteke.
  3. ↑ Ustiategi batek lur-erabilera bat baino gehiago izan ditzake; horregatik, erabilera bakoitzeko ustiategi-kopuruen batura ustiategi guztien kopurua baino handiagoa izan daiteke.
  4. ↑ DGTren ingurumen-etiketak ibilgailuen isurien araberakoak dira: 0 (elektrikoak eta autonomia handiko entxufagarriak), ECO (hibridoak eta gasezkoak), C (Euro 4tik aurrerako gasolina-ibilgailuak eta Euro 6ko dieselak), B (Euro 3ko gasolina-ibilgailuak eta Euro 4-5eko dieselak); zaharrenek ez dute etiketarik.
Aipuaren errorea: <ref> tags exist for a group named "oh", but no corresponding <references group="oh"/> tag was found.
"https://eu.wikipedia.org/w/index.php?title=Girgillao&oldid=11783881"(e)tik eskuratuta