Espartza (Zaraitzu)

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Artikulu hau Zaraitzuko udalerriari buruzkoa da; beste esanahietarako, ikus «Espartza (argipena)».

Espartza

 Nafarroa Garaia
Herriaren ikuspegia.
Herriaren ikuspegia.

Espartza Zaraitzuko armarria

Izen ofiziala Esparza de Salazar <> Espartza Zaraitzu[1]
Estatua
Erkidegoa
Merindadea
Eskualdea
Espainia
Nafarroako Foru Erkidegoa
Zangozako merindadea
Zaraitzu
Alkatea Gregorio Beaumont Esandi
(Lisisoa)
Herritarra espartzar, espartzazaraitzuar
Koordenatuak 42°51′18″N 1°5′55″W / 42.85500°N 1.09861°W / 42.85500; -1.09861Koordenatuak: 42°51′18″N 1°5′55″W / 42.85500°N 1.09861°W / 42.85500; -1.09861

[[Fitxategi:|300px]]

Eremua 26,39 km2
Garaiera 697 m
Distantzia 78 km Iruñera
Posta kodea 31453
Dentsitatea ERROREA: ezin izan da automatikoki kalkulatu, arazoa konpontzeko egin klik hemen bizt./km²

Espartza (Zaraitzuko euskaraz Esparza) edo -izen bereko beste herriengandik bereizteko- Espartza Zaraitzu[2] Nafarroako ipar-ekialdean dagoen udalerria da. 2012ko urtarrilaren 1eko erroldaren arabera, herriak 91 biztanle zituen.

Eska-Zaraitzu Hondakin Solidoen Mankomunitatea zaborra biltzeaz arduratzen da Espartzan eta eskualdeko beste hainbat herritan.

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herriko eliza eta frontoia.

Nafarroako hiriburutik 78 kilometrora kokatzen da Zangozako merindadearen ipar-ekialdeko muturrean eta Zaraitzuko haranean, Pirinioetatik gertu. Herria NA-178 errepideak zeharkatzen du bai eta, iparraldetik hegoaldera, Zaraitzu ibaiak ere. Aretako mendilerroak herria mugatzen du mendebaldean, Erremendia eta Beiegu tontorrak tartean.

Mugakideak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espartza Zaraitzuren udalerri mugakideak honakoak dira: Iparraldean Orontze, ipar-mendebaldean Jaurrieta, hegoaldean Sartze eta ekialdean Bidankoze (Erronkariko ibarra).

Klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espartza Zaraitzun, itsasoaren mailatik 695 metrora, Nafarroako gobernuak 1974an jarritako estazio meteorologiko bat dago.[3]

Ondarea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

San Andres apostoluaren elizak XVII. mende hasierako erretaula erromanista dauka barruan, Herako Juan eta Gaspar Ramosek egina. San Tirso baselizaren eta Santa Engrazia baselizaren arrastoak ere aipagarriak dira.

Zaraitzu ibaiaren gainean, antzinako zubi erromanikoa gordetzen da, erdi puntuko hiru arkurekin. Zubiak, zaharberritze eta eraldaketa ugari izan ditu mendeetan zehar. Halaber, ibaiaren ertzean errota baten aztarnak daude gaur egun ere.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espartzako biztanleria
1897 1900 1910 1920 1930 1940 1950 1960 1970 1981 1991 2001 2006
376 341 363 341 327 310 320 330 232 160 136 103 98

2008ko erroldaren arabera, bi etorkin baino ez ziren bizi herrian, biztanleriaren %1,94 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Azpiegitura eta garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Murkuzuria kanpina.

Herrigunetik oso gertu Murkuzuria Campinga dago eta bertan kanpin batean ohikoak diren zerbitzuak aurkitu ditzakegu: Bungalowak, igerilekua...

Conda autobus konpainiaren Otsagabia eta Iruñea bitarteko lineak geltokia dauka herrian. Lineak honako ibilbidea egiten du:

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an Arrola Zaraitzuarrak (AZ) herri ekimeneko Maria Idoia Elarre Elizondo aukeratu zuten alkate eta herriko zinegotzi bakarra. AEIES izenekoa ere aurkeztu zen, hautatua izan gabe. Ez zen baliogabeko botorik izan eta boto zuriak bi izan ziren (%2,35). Abstentzioa %22,02koa izan zen.

Espartzako Udala (2007)
Alderdia Botoak Aukeratua?
Maria Idoia Elarre Elizondo (AZ) 59 Bai
Santiago Galtxabarra Moso (AEIES) 34 Ez

2011n zerrenda bakarra aurkeztu zen, Lisisoa; alkate hautatu zuten Gregorio Beaumont Esandirekin batera beste bi lagun ere zinegotzi bihurtu ziren[4].

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Espartzako udaletxeko idazkaria Galoze, Gorza eta Sartzeko idazkari ere bada.

  • HELBIDEA: Maiatzaldea, 16

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alkateen zerrenda
1979-1983
1983-1987
1987-1991
1991-1995
1995-1999
1999-2003
2003-2007
2007-2011 Idoia Elarre Elizondo Arrola Zaraitzuarrak
2011- Gregorio Beaumont Esandi Lisisoa

Espartzar ezagunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Diego de Artieda y Chirino: 1577an Costa Rican Esparza hiria fundatu zuen, ordurarteko "Ciudad de Espíritu Santo" izena ordezkatuz. Eskualde hartan gobernadore izan zen eta sorterriko izena erabili zuen.
  • Simeón de Guinda y Apezteguía: Eliz-agintaria, Urgellen apezpikua eta Andorran koprintze (1714-1737) izatera iritsi zen.

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Uskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kultura ondarean, ekialdeko nafarreraren barruan dagoen zaraitzuera izan da herriko hizkera belaunaldiz belaunaldi, eta horren testigantzak XXI. mendea arte ailegatu dira. Besteak beste, 2000. urtean Aitor Arana hizkuntzalariak hainbat datu jaso zuen Espartzako Antonia Gartziarekin egindako elkarrizketei esker.

Ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Bestela, herriko jaiak abuztuko lehen asteburuan ospatzen dira, eta herriko patroi den San Andresen omenezko jaia azaroaren 30ean.

Sorginak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

XVI. mendean sorginkeriaren aurkako jazarpenak herria astindu zuen. San Tirsoko baselizaren inguruan ospatzen omen zituzten euren ekitaldiak, eta 1539an espainiar Inkizisioak parte hartu zuen, Lope de Esparza alkatea auzipetuz[5].

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Espartza (Zaraitzu) Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa


Zaraitzu
Maps of municipalities of Navarra Zaraitzu.JPG
Espartza | Ezkaroze | Galoze: Galoze (kontzejua)ItzalleIzizeUskartze | Gorza: Gorza (kontzejua)ErripaldaIgari
Itzaltzu | Jaurrieta | Orontze | Otsagabia | Sartze: Sartze (kontzejua)Ibiltzieta