Antsoain

Wikipedia(e)tik
Hona jo: nabigazioa, Bilatu
Antsoain
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Panorámica Ansoáin1.JPG
Antsoaingo ikuspegia.
Antsoaingo bandera

Antsoaingo armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Iruñeko merindadea
Eskualdea Iruñerria
Izen ofiziala Bandera de Ansoáin.svg Ansoain <> Antsoain[1]
Alkatea Ander Oroz (EH Bildu)
Posta kodea 31013
INE kodea 31016
Herritarra antsoaindar
Kokapena
Koordenatuak 42° 50′ 08″ N, 1° 38′ 22″ W / 42.835555555556°N,1.6394444444444°W / 42.835555555556; -1.6394444444444Koordenatuak: 42° 50′ 08″ N, 1° 38′ 22″ W / 42.835555555556°N,1.6394444444444°W / 42.835555555556; -1.6394444444444
Antsoain hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Antsoain
Antsoain
Antsoain (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 1,93 km2
Garaiera 426 metro
Distantzia 5 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 10.861 biztanle
% 49,53 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 50,47
Dentsitatea 5.627,46 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[2]
Green Arrow Up.svg% 23,97
Zahartze tasa[2] % 12,24
Ugalkortasun tasa[2] ‰ 34,76
Ekonomia
Jarduera tasa[2] % 80,97 (2011)
Genero desoreka[2] % 0,67 (2011)
Langabezia erregistratua[2] % 14,07 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 8,18 (2010)
Euskararen erabilera %  0,4 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.ansoain.es/eu/

Antsoain[3] (Ansoain gazteleraz) Nafarroako udalerria da, Iruñerriaren iparraldean , Iruñeako merindadean eta Iruñeako erdigunetik 4 km-tara kokatuta dagoena

Herria bi biztanle nukleoz eratuta dago: Ezkaba mendiko magalean kokatuta dagoen Alde zaharra edo Herri zaharra, zeinak Nafarroaren iparraldeko herri baten ohiko fisionomia erakusten duen, eta lautada batean eta hirigunearen ondoan kokatuta dagoen Zabalgunea edo Alde berria, biztale nukleo nagusia dena, non zerbitzua nagusiak dauden. Alde berria, esan bezala hirigunearen ondoan dago, zehazki Arrotxapea eta Txantrea auzoen artean.

Bere biztanle kopurua 2014ean 10861 biztanlekoa zen INE-kodatuen arabera. Bere inguru urbanorekiko gertukotasunak izan du, ondorio bezala, 1965. urteaz geroztik bere biztanle kopuruak gora egitea, landa herri bat izatetik herri industrial bat izatera igaroz.

Honek eragin zuen 1991. urtean 12 udaletxek osatzen zuten izen homonimoko zendeatik irtetea, udaletxea beregaina bihurtuz eta herri independiente bat sortuz (87/1991 Dekretu Forala, martxoaren 14, BON 34/1991 argitaratua). Modu berean, honen gertutasunak Iruñerriko Mankomunitateak gestionatzen dituen hainbat zerbitzuen partekatzea eragiten du, adibidez garraio publikoa, ur horniketa, estolderia, zaborrak, Taxi zerbitzuen gestioa; eta gainera hiriguneak dituen osasun, garraio publiko eta hezkuntz azpiegituretatik zuzenean onura ateratzea..

Toponimoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antsoainek -ain atzizkiaz amaituriko euskal toponimoetan du jatorria. Julio Caro Barojak defendatu zuen toponimo hauen gehiengoa, latinaren -anum atzizkiarekin loturik zegoen antroponimo batetik eratorriak zirela. Erromako Inperioko leku askotan, -anum atzizkiak, izen berezi batekin elkatzen zenean, fundus deituriko nekazal jabetzen jabearen izena eratzen zuen. Izen hura fundus-aren jabearena izaten zen normalean, gero jabeaz aldetzen bazen izenak aldatu gabe jarraitzen zuelako. Hipotesi honi jarraiki, -ain atzizkia edo -ano atzizkia duten herri euskaldunek Erroma garaiako edo Erdia Aroko izango herrietan lukete jatorria, Erroma garaiko oinardetzak izendatzeko bilakabidea manteduz.

Antsoainen kasuan, toponimoak Sancius edo San (t) so antroponimoetan izango luke jatorria, hots Santso izenean, Erdia Aroan oso hedatua zegoena Nafarroan. Erdia Aroan herriak zein zendeak, Sansoain izena izan zuten (grafia ezberdinekin). Erdi Aroan, Nafarroako Erreinuan, izen bera zuten herri bat baino gehiago zegoenez, hauek ezberdintzeko haranaren izena edo hautetik gertu zegoen herri baten izena ematea ohikoa zen. Honela. izen bera zuten berte herriak honela aipatzen ziren:Sansoayn juxta Montem Regalem (1270); Sansoáin de Orba (1094); Sansoang prope villam Artasso (1104). Iruñerrikoa honela aipatu zen : Sansoain prope Artiga (1204), Sansoayn d’Artiga (1270) y "Sansoayn prope Pampilonam" (1274). XV. mendean hasierako kontsonantea galdu zen disimilazio baten ondorioz, Ançoainn (1427) izena hartuz. Herria zein zendea izendatzeko era primitibo hau, denboran zehar garatzen joan da, gaur egungo bi toponimoak emanez: Antsoain edo Ansoain.

2009ko urtarrilaren 19az geroztik, herriaren izen ofiziala Antsoain euskaraz eta Ansoain gazteleraz da. Euskara genoririk gabeko hizkuntza izanik honen gentilizioa, Antsoaindar gizon zein emakumeentzat onargarria da. Gazteleraz ere gauza bera, Aintsoaindarra, gentilizioak bi sexu-generoak izendatzeko balio du.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Alde Zaharrerako sarrera.

Antsoainek 1,93 kilometro koadroko azalera dauka eta Nafarroa erdialdean dago, Iruñetik bost kilometrora. Udalerriak Ezkabarterekin egiten du muga iparraldean, Berriozarrekin mendebaldean, eta Iruñarekin ekialde eta hegoaldean.

Antsoainen bi gune bereiz daitezke, batetik herri berria Iruña ondoko gune lauan kokatua, eta bestetik herri zaharra, Ezkaba mendiaren maldetan kokatua.

Inguru naturala eta klima[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriak klima atlantiarraren eta mediterraneoaren arteko trantsizio gunean dago, prezipitazioak ez dira mediterraneoan bezain urriak, baina tenperaturak klima atlantiarrean baino beroagoak dira. Horrez gain, neguak nahiko hotzak izaten dira (kontinentaltasuna). Urteko batez besteko tenperatura 12 gradukoa eta prezipitazioak 900 eta 1.000mm artekoak dira. Udan lehortea izaten da eta udaberrian eta udazkenean ekaitz ugari.

Nekazaritzaren hedapena lehenik, eta herriaren hazkunde demografikoa ondoren, jatorrizko landarediaren erabateko galtzea eragin dute. 1989an 600 hektarea baso geratzen ziren ( gehienak herrigunearen ondoko Ezkaba mendian). Horrez gain, XIX. mendetik aurrera pinuen birlandaketa egin zen, batez ere, pinu lariziarra (Pinus nigra) eta ametza.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerria bi zatitan banatzen da, batetik Iruñerriko lautadan dagoen auzo berria, eta bestetik San Kristobal mendian dagoen herri zaharra, bertan Alfonso XII.aren gotorlekua kokatzen dela. Udalerria antzinako Antsoaingo zendeak hartzen zuen lurraldearen hego-ekialderaino hedatzen da, Iruñetik lau kilometrora.

Behealdeko auzo berria Arga ibaiaren ondora heltzen da eta Iruñeko Kaputxinoen komenturaino. Udalerritik Arga ibaiaz gain, Ballariain erreka igarotzen da, Arga ibaira urak isurtzen dituen erreka txikia.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antsoaingo alde zaharra.

Antsoaingo herriaren historia izen bereko Zendearen historiari dago loturik 1991. urtera arte. Urte hartan Zendea apurtu eta udalerri independentea osatu zuten. Antsoain zendea moduan agertzen den lehen dokumentua 1427. urtekoa da, Iruñeko merindadeko artxiboetako liburu batean. Erdi Aroko dokumentu gehienetan, Antsoain "Sansoain" moduan ageri da.

1515. urtean Gaztelak Nafarroa konkistatzean, Antsoainek bere estatus administratiboa gorde zuen, udalerri bihurtuz. Garai batean, honako kontzeju hauek osatzen zuten zendea, Antsoain, Aizoain, Añezkar, Artika, Ballariain, Berriobeiti, Berriogoiti, Berriozar, Elkarte, Larrageta, Lotza eta Oteitza.

1966. urtearen inguruan, auzo berriaren eraikuntza hasi zen Iruñetik gertu zegoen Antsoain udalerriaren hegoaldeko gune lau batean. Auzo berri hark Txantreako auzoarekin egiten zuen muga. Gaur egun auzo berrian kokatzen dira herriko zerbitzu eta azpiegitura gehienak, udaletxeaz gain.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Biztanleriari dagokionez, Antsoain Nafarroako bederatzigarren herria zen 2011. urtean.

Antsoaingo biztanleria

1996. urtean Antsoainen integratuta zeuden bi herri banandu ziren: Berriozar eta Berriobeiti.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2015eko udal hauteskundeen ondoren, Euskal Herria Bildu koalizioko Ander Andoni Oroz hautatu zuten alkate. Udalbatzak zituen 17 zinegotzietatik 11ren botoa jaso zuen: Euskal Herria Bildurenak, Izquierda-Ezkerra/Ansoain Puede koalizioarenak eta Geroa Bairenak.

Aurretik PSNko Antonio Gila Gila izan zen alkate zortzi urtez. 2007ko maiatzeko hauteskundeetan (orduan 13 zinegotzi aukeratu behar ziren) PSN izan zen bozkatuena, guztira bost zinegotzi eskuratuz; Nafarroa Baik, berriz, lau zinegotzi lortu zituen; UPNk bi zinegotzi eta Eusko Abertzale Ekintzak eta Nafarroako Ezker Batuak bana. 2011n udalerria 10.000 biztanletik gora izatera pasatu zenez udalbatza 17 zinegotzik osatu zuten. Gilak karguan errepikatu zuen PSN (6 zinegotzi) berriro ere zerrendarik bozkatuena izan zelako. Bilduk (4), NaBai 2011k (3) eta Izquierda-Ezkerrak (2) gehiengo alternatiboa osa zezaketen baina I-Ekoek abstentziora jo zuten[4].

Antsoaingo udalbatza

Alderdia

2015eko maiatzaren 24a

2011ko maiatzaren 22a

Zinegotziak Boto kopurua Zinegotziak Boto kopurua
Euskal Herria Bildu*
6 / 17
1.571 (% 29,05)
4 / 17
972 (% 20,52)
Nafarroako Alderdi Sozialista (PSN-PSOE))
5 / 17
1.485 (% 27,46)
6 / 17
1.623 (% 34,26)
Izquierda-Ezkerra/Ansoain Puede
3 / 17
979 (% 18,11)
2 / 17
592 (% 12,50)
Geroa Bai (2015) / Nafarroa Bai (NaBai) (2011)
2 / 17
763 (% 14,11)
3 / 17
767 (% 16,19)
Nafar Herriaren Batasuna (UPN)
1 / 17
384 (% 7,10)
2 / 17
480 (% 10,13)
*2011ko hauteskundeetan Bildu gisa aurkeztu zen koalizioa.
Datuen iturria: 2015eko hauteskundeen emaitzak interior.es webgunean, 2011ko hauteskundeen emaitzak mir.es webgunean
Antsoainko udal hauteskundeak
Alderdi politikoa 2015[5] 2011[6] 2007[7] 2003[8] 1999[9] 1995[10] 1991[11] 1987[12] 1983[13] 1979[14]
Euskal Herria Bildu (EH Bildu) / Bildu  %29,05 6  %20,52 4 - - - - - - - - - - - - - - - -
Nafarroako Alderdi Sozialista-PSOE (PSN-PSOE)  %27,46 5  %34,26 6  %33,41 5  %43,28 7  %47,60 7  %47,77 7  %55,21 8  %38,89 7  %53,65 10  %34,29 6
Izquierda-Ezkerra (I-Em)  %18,11 3  %12,50 2  %7,89 1  %13,94 2  %12,59 1  %16,73 2  %8,25 1  %6,52 1 - - - -
Geroa Bai (G-Bai) - Nafarroa Bai (Na-Bai)  %14,11 2  %16,19 3  %28,53 4 - - - - - - - - - - - - - -
Nafar Herriaren Batasuna (UPN)  %7,10 1  %10,13 2  %15,79 2  %9,99 1 - - - - - - - - - - - -
Alderdi Popularra (PP)  %2,50 0  %4,48 0 - - - - - - - - - - - - - - - -
Eusko Abertzale Ekintza (EAE) - - - -  %13,22 1 - - - - - - - - - - - - - -
Batzarre - - - - - -  %15,26 2 - - - - - - - - - - - -
Aralar - - - - - -  %8,93 1 - - - - - - - - - - - -
Eusko Alkartasuna (EA) - - - - - -  %3,42 0 - -  %1,89 0  %2,59 0  %4,61 0 - - - -
Nafarroako Demokraten Elkargunea (CDN) - - - - - -  %2,94 0  %5,51 0 - - - - - - - - - -
Euskal Herritarrok / Udal Akzio Langilena (EH/AMO) - - - - - - - -  %31,65 5 - - - - - - - - - -
Udal Akzio Langilena / Batzarre/ (AMO/B) - - - - - - - - - -  %19,90 3  %20,79 3 - - - - - -
Herri Batasuna (HB) - - - - - - - - - -  %10,94 1  %11,32 1  %16,55 3  %11,99 2 - -
Udal Langile Ekintza (ULE) - - - - - - - - - - - - - -  %20,21 4 - - - -
Antsoaineko Cendearen Independenteak - - - - - - - - - - - - - -  %11,29 2 - - - -
Independenteak 2 - - - - - - - - - - - - - - - -  %18,85 3 - -
Independenteak 1 - - - - - - - - - - - - - - - -  %12,23 2  %26,87 5
Euzko Alderdi Jeltzalea (EAJ) - - - - - - - - - - - - - - - -  %3,28 0  %8,24 1
Zentro Demokratikoaren Batasuna (UCD) - - - - - - - - - - - - - - - - - -  %15,46 3
Ezkerreko Nafar Batasuna (UNAI) - - - - - - - - - - - - - - - - - -  %8,21 1
Euskadiko Partidu Komunista (EPK) - - - - - - - - - - - - - - - - - -  %6,92 1
Espainiako Lanaren Alderdia (PTE) - - - - - - - - - - - - - - - - - -  %0,00 0

Alkateen zerrenda[aldatu | aldatu iturburu kodea]

1991 Rosalía Etxeberria Otsoa AMO-Batzarre
1991-2007 Alfredo García López PSN
2007-2015 Antonio Gila Gila PSN
2015- Ander Andoni Oroz EH Bildu

Antsoaingo udalerria egun ezagutzen den bezala 1991n sortu zen, Antsoain Zendea hiru udalerritan banatu zenean. Kontzejuko burua Josetxo Arbizu (AMO, Acción Municipal Obrera) izan zen 1979tik 1983ra gero talde bereko Rosalía Etxeberriak hartu zuen kargua eta bera izan zen desanexioaren ostean udalerri berriko lehen alkatea.

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea XX. mendean eraiki zen eta eraikia dagoen plazari izena ematen dio. Udala alkateak eta hamasei zinegotzik osatzen dute.

  • HELBIDEA: Udaletxe Plaza, 1

Azpiegiturak eta garraioak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Iruña inguratzen duen PA-30 autobideak iparraldetik zeharkatzen du udalerria.

Iruñerako garraio publikoaren zerbitzua Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraio zerbitzuko autobus lineek ematen dute. 3. lineak 10-12 minutuko maiztasunarekin lotzen du Antsoain Iruña erdigunearekin. 7. lineak, berriz, herria Barañain, Burlata eta Atarrabiarekin lotzen ditu 10-15 minutuan behin. Azkenik, 11. lineak Sario Eraikina eta Galaria merkataritza-gunea lotzen ditu 15-20 minutuan behin.

Iruñerriko Eskualdeko Hiri Garraioaren honako lineek eskaintzen dute zerbitzua Antsoainen:

Línea Ibilbidea Ordutegia Maiztasuna Oharrak
TUCPamplona3.GIF Zirkularra Mendebaldea: Erdigunea-Antsoain 06::35 - 22:28 10´
TUCPamplona7.GIF Atarrabia - Txantrea - Barañain 06:45 - 22:29 10´
TUCPamplona11.GIF Ezkaba - Sario Eraikina 06:35 - 22:05 15´
TUCPamplona21.GIF Ekialdeko Zirkularra: Erdigunea - Antsoain 06:20 - 22:32 10´
TUCPamplonaN7.svg Sarasateko Pasealekua - Nafarroa Beherea etorbidea Gauez 15´- 30´

Horrez gain, La Muguiroarra autobus konpainiak, Antsoain, Iruñeko autobus geltokiarekin elkartzen du honako ibilbidea egiten duen autobus linearen bitartez:

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Antsoain eremu mistoko udalerria da. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %8,18k zekien euskaraz hitz egiten. Hala ere, Antsoaingo kirol taldeak Gazte Berriak deitzen da, euskarazko izena dena.

2009ko urtarriletik Antsoaingo udalerriaren izen ofiziala Ansoain <> Antsoain da[1].

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Antsoaingo jaiak iraileko hirugarren astean ospatzen dira, ostegunean txupinazoa bota eta igandean jaiak amaitu arte. Herriko patroiak San Cosme eta San Damian dira. Urtean zehar, denetariko jarduera eta ospakizunak antolatzen dira:

  • Kultur Zirkola: maiatzeko bigarren astean antolatzen da. Ipuin kontalari, bertsolari, herri kirol erakustaldiak, musika eta dantzak izaten dira.
  • Euskararen Astea: maiatzeko hirugarren edo laugarren astean antolatzen da.
  • San Juan eguna: ekainaren 23an ospatzen da.
  • Herri zaharreko erromeria: iraileko azken asteburuan antolatzen da, antzina herriko jaiak ospatzen ziren egun bertsuetan. Meza eta ekitaldi askotarikoak izaten dira.
  • Aste kulturala: iraileko bigarren astean ospatzen da, dantza, antzerkia, musika, kale-antzerkia, erakusketak eta abarrekin.
  • F.C.Gazte Berriak eguna: ekainaren 29an ospatzen da. Torneo bat egiten da.

Argazkiak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Antsoain Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa