Añorbe

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Añorbe
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Añorbe, 2015.jpg

Añorbeko armarria

Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Iruñeko merindadea
Eskualdea Izarbeibarra
Izen ofiziala Escudo Añorbe (con casco).svg Añorbe
Alkatea Joaquín María Sanz Goñi
Posta kodea 31xxx
INE kodea 31018
Herritarra añorbear
Kokapena
Koordenatuak 42° 39′ 30″ N, 1° 42′ 52″ W / 42.658392°N,1.714551°W / 42.658392; -1.714551Koordenatuak: 42° 39′ 30″ N, 1° 42′ 52″ W / 42.658392°N,1.714551°W / 42.658392; -1.714551
Añorbe hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Añorbe
Añorbe
Añorbe (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 24,10 km2
Garaiera 562 metro
Distantzia 20,6 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 557 biztanle
% 54,73 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 45,27
Dentsitatea 23,11 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Green Arrow Up.svg% 13,47
Zahartze tasa[1] % 19,96
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 30,3
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 85,14 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 8,09 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 0,77 (2010)
Euskararen erabilera % 0,0 (2011)
Datu gehigarriak
Webgunea http://www.anorbe.es


Añorbe[2] Nafarroako udalerria da. Iruñeko merindadeko herri honek 557 biztanle zituzten 2014. urtean. Nafarroako hiriburutik 21 kilometrora dago.

Iruñerriko Mankomunitatea, zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da, Iruñean inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Nafarroa erdialdean kokatzen da, Iruñerritik hegoaldera dagoen lehen haranean, Izarbeibarren.

Añorbek Eneritzekin eta Ukarrekin egiten du muga iparraldean, Tirapurekin ekialdean, Obanosekin mendebaldean, eta Barasoain eta Artaxoarekin hegoaldean. Azken bi udalerri hauek Erriberriko merindadean kokaturik daude.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbeko klima mediterraneo-kontinental motakoa da, negu hotzak, uda beroak eta idorrak, iparreko zierzo haizea, eta udaberri eta udazken garaiko prezipitazioak dira, udalerriko klimaren ezaugarrietako batzuk. Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa eta prezipitazioak 500 eta 700mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 70-80 inguru izaten dira, ugariagoak udalerriaren iparraldeko gune menditsuan.

Arte eta ameztien zuhaitz multzoak gordetzen dira oraindik ere, 180 hektarea inguru. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera, 100 hektarea inguru pinu birlandatu ziren, Austriatik ekarritako pinu lariziarra eta pinu beltza, batez ere.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbek lau auzo ditu: Upategi Zaharra, Txantrea, Lagartegi eta Elizako auzoa.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historiaurreko hainbat aztarna aurkitu dira gaur egungo herriaren inguruetan. Horrez gain, Añorbeko gune batek Gazteluzar izena dauka, eta oraindik ikertzeko asko dagoen arren, baiezta daiteke gaztelu edo gotorlekuren bat izan zela gune horretan duela ehunka urte. Gaur egungo Añorbe Erdi Aroan garatu zen eta inguruko herrien aldean garrantzia hartu zuen merkataritza eta nekazaritza merkatu moduan. XIX. mendean Izarbeibarretik banandu eta udalerri independente bihurtu zen.

XX. mendearen bigarren erdian, herriak biztanle ugari galdu zituen, herritar askok Lizarrara lehenik, eta, Iruñara ondoren, jo baitzuten, inguruko herrietan gertatu bezala. Dena den, XX. mendearen amaieran eta XXI. mendearen hasieran, joera aldatu eta eraikitako etxebizitza berriei esker, biztanleria pixkanaka haziz joan da.

Historikoki, nekazaritza izan da herriko biztanle gehienen ogibidea, zereal eta mahastien landaketa. Mahastiak udalerriaren hegoaldean kokatzen dira gehienbat, Nekeako gunean. Duela mende batzuk, Añorbe iparraldean, gesaltza bat egon zen.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Parke eolikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Nafarroako parke eolikoak»

Añorbeko udalerriaren mugen barruan, Tirapu eta Biurrun-Olkotz bitartean, Nafarroako gobernuak eraikitako "San Esteban" izeneko parke eolikoa dago. Ezarritako potentzia 24,42 megawatteko da.

2006an San Esteban parkearen bigarren fasea amaitu zen, 16,00 megawatteko potentziarekin.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbeko biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 30 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %5,70 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbeko alkatea Agrupacion Electoral Añorbide herritar taldeko José Ignacio Etxeberria Ziordia da 2007ko udal hauteskundeez geroztik. Udaleko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen herri ekimenak. Baliogabeko botoak 4 izan ziren (emandako guztien %1,14) eta 20 boto zuri izan ziren (botoen %5,78). Abstentzioa %15,25ekoa izan zen.

Añorbeko Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Añorbide 235 5
UPN 91 2

2011n bi zerrenda berak aurkeztu ziren; emaitza estuagoa izan bazen ere, berriro ere Añorbide eta Etxeberria gailendu ziren.

Añorbeko Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Añorbide 166 4
UPN 105 3
Añorbeko udal hauteskundeak
Alderdi politikoa 2015[3] 2011[4] 2007[5] 2003[6] 1999[7] 1995[8] 1991[9] 1987[10] 1983[11] 1979[12]
Añorbide Hautesle Elkarte  %62,11 5  %56,46 4  %67,92 5 - - - - - - - - - - - - - -
Egonezinak  %35,61 2 - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Nafar Herriaren Batasuna (UPN) - -  %35,71 3  %26,3 2 - - - - - - - - - - - - - -
Añorbe Independente - - - - - -  %51,16 4  %52,68 4  %79,78 7  %80,11 7  %74,65 7 - - - -
Añorbesa Hautesle Elkarte - - - - - -  %30,23 2 - - - - - - - - - - - -
Añorbegatik Ekimena - - - - - -  %17,15 1 - - - - - - - - - - - -
Añorbear Batasuna - - - - - - - -  %47,32 3 - - - - - - - - - -
Independenteak 1 - - - - - - - - - - - - - - - -  %64,16 5  %34,01 2
Independenteak 2 - - - - - - - - - - - - - - - -  %35,84 2  %65,99 5

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007-2011 José Ignacio Etxeberria Ziordia Añorbide
2011-2015 José Ignacio Etxeberria Ziordia Añorbide
2011-2015 Joaquín María Sanz Goñi

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea frontoiaren ondoan dago, herriko plaza nagusian. Udaletxe izan aurretik eskola zegoen bertan. XX. mendearen hasieran eraiki zen. Beheko eta lehenengo solairuez gain, lau arkudun ataria dauka, eta fatxada nagusian oinohola, ertz kateak eta hutsaleko harresia daude. Eraikinaren gainontzekoa margoturik dago. Eraikinak inguruko udalerrietako egituren ezaugarri tipikoak dauzka.

Herriko idazkaria Tirapuko idazkari ere bada.

  • HELBIDEA: Foruen Plaza, 1

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Añorbe eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %0,70ek zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Añorbe) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena[13].

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbeko jaiak abuztuaren 14tik abuztuaren 18ra antolatzen dira Jasokundearen ama birjinaren omenez. Jai txikiak ere badira, hauen data aldatu egiten da, Elizaren arabera, Corpus Christiren asteburuan ospatzen baitira. Horrez gain, urtean zehar hainbat erromeria antolatzen dira, esaterako, San Estebanen omenezkoa irailaren 2an.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrian uda garaian zabaltzen diren piszinak eta frontoia daude.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Jasokundearen parrokiako erretaula nagusia: Nafarroako eskola erromanistak XVI. mendearen bigarren erdian eginiko lana da. Erretaula nagusiko piezen batzea Pedro Contrerasek egin zuen 1577. urtean. Ondoren, 1597an, Juan de Landak errataularen margoak egin zituen. Erretaula, berriz, Gaspar Becerrarena da.
  • San Martin baseliza: Izen bereko mendian kokatzen da. Jatorri barrokoko eraikina da. Baselizaren oinarria laukizuzena da eta barruan XVII. mendeko gurutze bat eta eskultura bat daude.

Añorbear ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Añorbe Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa