Añorbe

Wikipedia, Entziklopedia askea
Añorbe
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Añorbe, 2015.jpg
Flag of None.svg
Bandera

Añorbeko armarria
Armarria


Kokapena
Herrialdea Euskal Herria
Lurraldea Nafarroa Garaia
MerindadeaEscudo de Pamplona.svg Iruñea
EskualdeaIzarbeibarra
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroa
Izen ofizialaEscudo Añorbe (con casco).svg Añorbe
AlkateaJoaquín María Sanz Goñi
Posta kodea31xxx
INE kodea31018
Herritarraañorbear
Geografia
Koordenatuak42°39′30″N 1°42′53″W / 42.6584°N 1.7146°W / 42.6584; -1.714642°39′30″N 1°42′53″W / 42.6584°N 1.7146°W / 42.6584; -1.7146
Azalera24,10 km²
Garaiera562 metro
Distantzia20,6 km (Iruñetik)
Demografia
Biztanleria614 (2021: Green Arrow Up.svg 19)
Dentsitatea25,48 biztanle/km²
Zahartzea[1]% 19,96
Ugalkortasuna[1]‰ 30,3
Ekonomia
Jarduera[1]% 85,14 (2011)
Desberdintasuna[1]% 0 (2011)
Langabezia[1]% 8,09 (2013)
Euskara
Euskaldunak[1][2]% 5,70 (2018: Green Arrow Up.svg %4,93)
Datu gehigarriak
Webguneahttp://www.anorbe.es
Herriko eliza
Jauregia

Añorbe ([aɲoɾβe]) Nafarroako udalerria da. Herria Izarbeibar (Valdizarbe gazteleraz) hegoaldeko mendebaldean kokatuta dago, Iruñeko merindadean eta barruti judizialean, Nafarroako erdialdean hain zuzen ere. Zehazki, bere udalerrian, Txaparro izeneko mendian, Nafarroako erdigune geografikoa adierazten duen mugarria dago. Izarbeibarko iparraldeko muturrean eta mendi baten magalean dago. Mendi honen tontorrean San Martin ermita altxatzen da, Jesusen Bihotz Sakratuaren irudi batez koroatuta.[3] Herri honek 568 biztanle zituen 2018 urtean.

Añorbek 24,1 km²-ko azalera du. Iruñetik, Nafarroako hiriburutik hain zuzen ere, 22 kilometrora dago, eta bi errepide nagusi ditu: bata, N-111 errepidearekin (Iruñea-Logroño) lotzen den tokiko errepidea desbideratzeagatik, eta bestea, N-121 errepidea (Iruña-Tutera) desbideratzeagatik, biak zeharkatuz. Gaur egun, Carrascalen A-15ean sartzeak Iruñearekiko komunikazioa errazten du.

Toponimia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbe toponimoa jatorri eta esanahi ezezagunekoa da. Toponimoaren bigarren zatia be(h) e euskal hitzak osatzen duela uste da, "Azpian" edo "zorua" esan nahi duena eta euskal zein nafar toponimian oso ohikoa dena. Hala ere, inork ez du lortu anor hitzaren esanahi egoki eta asegarria behar bezala azaltzea. Etimologista batzuen arabera, txilarraren azpiko "ainar behe" edo txilardiaren azpiko antzeko esamoldeetatik etor liteke. Donostian auzo bat dago, Añorga, eta haren esanahia ere ezezaguna da, eta badirudi erro toponimiko bera duela. Toponimoa historikoki honela idatzi da: Ainorbe, Aynorbe, Aynnorbe (1083-1115,1257, 1268,1280, 1289, 1350, 1366, 1591, NEN); Ainnorveco, Sanso (XIII. mendea, NEN); Aniorbe (1083-1115, NEN) eta Annorbe (1216, NEN) .[4]

Hasiera batean, 18/1986 Foru Legeak atxiki zion eremu ez-euskaldunari, eta, 2017ko ekainean, Nafarroako Parlamentuak Añorbetik Nafarroako eremu mistora igarotzea onartu zuen, 9/2017.3 Foru Legearen bidez. [5]

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Nafarroa erdialdean kokatzen da, Iruñerritik hegoaldera dagoen lehen haranean, Izarbeibarren.

Udalerriaren hego-ekialdeko muturretik zeharkatzen du Artaxoan barrena, Carrascaletik Martzillara doan eskualdeko errepidea, eta bertatik ikusten dira San Esteban ermita eta Gazteluzar gaina, Aldapetako hegoaldeko isurialdean.

Udalerriak iparraldean Eneriz eta Ucar ditu mugakide, ekialdean Tirapu eta Barasoain, hegoaldean Artaxoa, eta mendebaldean Obanos eta Eneriz. Barasoain eta Artaxoarekin udalerriek Erriberriko merindadean kokaturik daude.

Ikuspegi geologikotik, bere udalerria Garesko edo Izarbeibarko zamalkadura duen failaren eta Barasoaingo kubeta sinklinalaren artean hedatzen da. Ebroko sakonunearen iparraldeko ertzeko sedimentu Oligozeno-Miozenokoa da.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbeko klima mediterraneo-kontinental motakoa da, negu hotzak, uda beroak eta idorrak, iparreko zierzo haizea, eta udaberri eta udazken garaiko prezipitazioak dira, udalerriko klimaren ezaugarrietako batzuk. Urteko batez besteko tenperatura 12 eta 13 gradu artekoa eta prezipitazioak 500 eta 700mm bitartekoak dira. Urteroko egun euritsuak 70-80 inguru izaten dira, ugariagoak udalerriaren iparraldeko gune menditsuan.

Arte eta ameztien zuhaitz multzoak gordetzen dira oraindik ere, 180 hektarea inguru. Horrez gain, XIX. mendetik aurrera, 100 hektarea inguru pinu birlandatu ziren, Austriatik ekarritako pinu lariziarra eta pinu beltza, batez ere.

Auzoak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbek lau auzo ditu: Upategi Zaharra, Txantrea, Lagartegi eta Elizako auzoa.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbe gaur egun inguruan dituen zelai berdeekin.

Historiaurreko hainbat aztarna aurkitu dira gaur egungo herriaren inguruetan. Horrez gain, Añorbeko gune batek Gazteluzar izena dauka, eta oraindik ikertzeko asko dagoen arren, baiezta daiteke gaztelu edo gotorlekuren bat izan zela duela ehunka urte. Gaur egungo Añorbe Erdi Aroan garatu zen eta inguruko herrien aldean garrantzia hartu zuen merkataritza eta nekazaritza merkatu moduan. XIX. mendean Izarbeibarretik banandu eta udalerri independente bihurtu zen.

Badira zenbait datu udalerriak mendeetan zehar izan duen bilakaera ikusteko aukera ematen dutenak. Letaniaportillo Artaxoako mugan dagoen paraje bat da, non Langortea trikuharria dagoen, zeinaren burualdeko lauza bi herrien arteko muga baita. Nekeetan eta terminoaren beste zati batzuetan aztarna arkeologikoak agertzen dira (silexa, zeramikak). Gazteluzar esploratu gabeko historiaurreko herria da. Bertan, Añorbeko Nekeen aztarnategi arkeologikoa dago. Erromatar miliarri zati bat ere aurkitu zuten, K.o. 200. urte ingurukoa.

Añorbe XI. mendetik dokumentatuta dago, besteak beste, Ainorbe eta Aniorbe. Erdi Aroan errege-erregina, noblea eta elizakoa zen jaurerri ugariko hiribildua. XII. mendean, Lope eta Antso Fortuñonesek eta Urraka Ortitz Orkoiengoak Leireko monasterioari eman zizkioten bere muino eta lur eremu txiki batzuk. XIII. mendean, udalerriko ondasun batzuk Irantzuko abadiaren jurisdikziora eta Jerusalemgo San Joanen ospitaletara igaro ziren. Hala ere, Nafarroako koroaren agindu zuzena dago. 1309an, Eneko Peritz Sansoiangoak Añorben zituen jauregi eta lepoak eman zizkion Iruñeko Katedralari.

XV. mendearen hasieran, errege petxak, 1379an Eusako Peroch ezkutariari lagatakoak, Muruzabalgo bizkonderriari erantsitako errentetan sartu ziren, eta, ondoren, Nafarroako Felipe erregeari eta haren ondorengoei eman zitzaizkien. Biztanleriaren erdia, gutxi gorabehera, XIV. eta XV. mendeetan infantziar edo kapare zen. Bi parrokia-eliza zituen, eta haien titularrak Lur Santurako (XIII. mendea) errekortearen liburuetan ageri dira, San Emiliano edo Miliano (Donemiliaga) eta San Migel kasu. Hiru mende geroago, 1591ko konstituzio sinodaletan, San Pedro eta San Migeli eskainiak agertzen dira, nahiz eta 1529an Jasokundeko Andre Mariaren titulupean elkartuak izan.

Aurrerago laburki azaldu denez, hiribildua Izarbeibarrena izan zen 1846an bere udalerri gisa banandu zen arte. Pascual Madozek bere "Diccionario Geográfico-Estadístico-Histórico de España y sus propiedad de Ultramar" delakoaren bigarren liburukian azaltzen duenez, 1845ean agertu zen, eta, bertan, honako hauek zeuden: 130 etxe, udal-etxea, kartzela publikoa, harategia eta janari-denda batzuk, bai eta lehen hizkietako eskola bat ere, zeinetara bi sexuetako 60 haur biltzen ziren. Horrez gain, ospitale bat ere bazegoen, 1749. XIX. mendearen erdialdean (Madoz), Añorbek komunikazio ezin hobeak zituen inguruko udalerriekin, baita korrespondentzia-zerbitzua ere. Orduan, ardi-, txabola-, txerri- eta behi-aziendaren hazkuntzagatik nabarmentzen zen, bai eta zerealen eta mahastien hazkuntzagatik ere, horietatik ardo onak lortzen baitziren. [6]

Beranduago, XX. mendearen bigarren erdian, herriak biztanle ugari galdu zituen, herritar askok Lizarrara lehenik, eta, Iruñera ondoren, jo baitzuten, inguruko herrietan gertatu bezala. Dena den, XX. mendearen amaieran eta XXI. mendearen hasieran, joera aldatu eta eraikitako etxebizitza berriei esker, biztanleria pixkanaka haziz joan da.

Historikoki, nekazaritza izan da herriko biztanle gehienen ogibidea, zereal eta mahastien landaketa. Mahastiak udalerriaren hegoaldean kokatzen dira gehienbat, Nekeako gunean. Duela mende batzuk, Añorbe iparraldean, gesaltza bat egon zen.

Artea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Jasokundeko parrokia (Parroquia de La Asunción)[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herrigunean, bere monumentaltasunagatik, Jasokundearen parrokia nabarmentzen da, gurutze latindar gotiko-errenazentistako oinplanoa duen eraikina. Barruan eskultura-lana ditu, eta horien artean XVI. mendeko azken urteetan Lizarrako tailerraren orbitan egindako erretaula erromanikoa nabarmentzen da. 1597an Juan de Landak bere pintura kontratatu zuen eta harena da gruteskoen polikromia. Egitarauak apostoluen, ebanjelarien, aita santuen eta Elizako doktoreen irudiak biltzen ditu gai nagusiak markatuz: San Migelen erliebea, Bernabé Imbertoren obrarekin analogiak aurkezten dituena, eta Ama Birjinaren eta Haurraren tailuak eta Jasokundearen taldea, Antxietaren obretatik oso hurbil daudenak. Alboetako erretaula barrokoek eta beste erretaula neoklasiko batek osatzen dute multzoa. Tenpluak, gainera, bi gurutze barroko eta Ama Birjinaren bi tailu ditu, bata erromanikoa (Andre Maria Zuria) eta bestea gotikoa. Arkitektura zibilean, gotiko berantiarreko aztarna batzuez gain, harlanduzko fatxadak eta XVII. mendeko oinplano irregularra dituzten bi jauregi aipatu behar dira.

Udalerrian, San Martin, San Juan Batatzailea eta San Esteban ermitak daude.

Organoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ale neoklasikoa du.

Mugimendu neoklasikoa apur bat beranduago islatzen da Nafarroan bere organoetako kutxei dagokienez (1797tik XIX. mendearen amaiera arte). Dirudienez, bere trazagileek ez dute Ventura Rodriguezen estetika berria onartu Iruñeko Katedralaren fatxadan, eta hori Nafarroan A.S. Ochandátegui egon arren, bertan agertzen baita, baita aurretik eraikitako koruak eta organoak ziurtatzen ere.

Korronte artistiko berri hau, batzuek mespretxuz «hotz» eta irudimenik gabe epaitua, gaur egun berrikusten ari da. Nolanahi ere, garaiko koordenatu estetiko, sozial eta abarretatik ikusi beharko litzateke.

Añorbek instrumentu neoklasiko ederra du, 1981ean ondo zaharberritua. Obra I.«Vianako Printzea»-ren laguntzarekin egin zen. Organoa 1830ean eraiki zuen Antonio Gómez de Larragak, eta bertako maisu batek egindako azken bi instrumentuetako bat dela uste da. Organogileen «Nafarroako eskola» zaharraren amaiera irudikatzen du. Garai horretatik aurrera, maisu gipuzkoarrak eta aragoiarrak nagusi izan ziren Nafarroako organogintzan. [7]

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Historikoki[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriak 96 lanpostu zituen (1984), nekazaritza-sektoreak eta zerbitzu-sektoreak enplegu guztiaren % 46 eta % 25 sortzen dute, hurrenez hurren. Nekazaritzan dedikazio osoa zuten 46 pertsona zeuden, eta horiekin batera 52 senide zeuden urtaroko lanetan; beste 76 pertsonarekin batera, nekazaritzakoak ez ziren sektoreetan egiten zuten lan nagusiki.

Zeramikazko produktuak fabrikatzen zituen enpresa batek, ura banatzeko establezimendu batek eta eraikuntza-enpresa batek ordezkatzen zuten industria-sektorea, eta elkarrekin 25 pertsona enplegatzen zituzten. Zerbitzuek 25 langile hartzen zituzten, txikizkako merkataritzaren, ibilgailuen konponketaren, garraioaren eta komunikazioaren, tokiko administrazioaren, segurtasun publikoaren eta irakaskuntzaren, osasunaren eta gainerako zerbitzuen artean zuzen banatuta.

Añorbeko biztanleria aktiboa 145 pertsonakoa zen urte haietan; horietatik 17k lehen enplegua bilatzen zuten, eta beste 30ek beste udalerri batzuetan zuten lanpostua.

Guztira 129 ekoizpen-establezimendu zeuden; horietatik 109 nekazaritza-ustiategiak ziren, 3 industria eta eraikuntzakoak eta 17 zerbitzuen sektorekoak.

  • Erregistratutako langabezia (31.3.87): 36 pertsona.
  • Udal aurrekontua (1987): 16.847.000 pta.
  • 1.050 Ha ditu (erroldatutako guztizkoaren % 43,3), herri-jabetzakoak (208 ha lehorreko laborantzarako, 53 ha mendi zuretarako, 618 hektarea larreetarako).

Oso garrantzitsua izan da nekazariek eta abeltzainek egindako baso-soiltzeak, artez eta artadi artadiz estalitako eremu batean; ekintza multisekularra izan zen, nahiz eta basoak desegiteko erritmoa XX. mendean bizkortu zen:

558Ha lehorreko lurra 1891n eta 1.400 baino gehiago 1984an. Lehorrekoetan landatzen da, batez ere, ziklo motzeko garagarra (lehen, gari gehiago), errendimendu altu eta erregularrekin, lekadunak (veza, haba, Alholva) eta mahatsondoa. Landare horrek ez zuen inoiz berreskuratu, filoxeraren ondoren, aurretik izan zuen garrantzia (415 Ha, 1808an eta 1920an). Nekazaritzaren mekanizazioa, logikoa denez, laborantzako ganadua gutxitzearekin eta landa-eremuko exodoa handitzearekin batera gertatu zen. 1891n 24 behi-azienda labore zeuden, 32 zaldizko, 116 mular eta 30 asto, eta 1982an zaldizko 3 baino ez. Abeltzaintza garrantzi txikikoa da.

1917ko uztailaren 7an Caja Rural Nekazaritza Kooperatiba sortu zen eta 1941eko apirilaren 6an San Juan Bautista Upeltegi Kooperatiboa. 1973an, partzelen kontzentrazioa egin zen, eta 2.190Ha eta 181 jaberi eragin zien; lehendik zeuden 3.183 lurzatiak 492ra mugatu ziren. [8]

Parke eolikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Nafarroako parke eolikoak»

Añorbeko udalerriaren mugen barruan, Tirapu eta Biurrun-Olkotz bitartean, Nafarroako gobernuak eraikitako "San Esteban" izeneko parke eolikoa dago. Ezarritako potentzia 24,42 megawatteko da.

2006an San Esteban parkearen bigarren fasea amaitu zen, 16,00 megawatteko potentziarekin.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbeko biztanleria

2008ko erroldaren arabera, Espainiaz kanpoko 30 etorkin bizi ziren herrian, biztanleriaren %5,70 (Nafarroako batezbestekoaren azpitik).

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbeko alkatea Agrupacion Electoral Añorbide herritar taldeko José Ignacio Etxeberria Ziordia da 2007ko udal hauteskundeez geroztik. Udaleko zazpi zinegotzietatik bost lortu zituen herri ekimenak. Baliogabeko botoak 4 izan ziren (emandako guztien %1,14) eta 20 boto zuri izan ziren (botoen %5,78). Abstentzioa %15,25ekoa izan zen.

Añorbeko Udala (2007)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Añorbide 235 5
UPN 91 2

2011n bi zerrenda berak aurkeztu ziren; emaitza estuagoa izan bazen ere, berriro ere Añorbide eta Etxeberria gailendu ziren.

Añorbeko Udala (2011)
Alderdia Botoak Zinegotziak
Añorbide 166 4
UPN 105 3
Añorbeko udal hauteskundeak
Alderdi politikoa 2015[9] 2011[10] 2007[11] 2003[12] 1999[13] 1995[14] 1991[15] 1987[16] 1983[17] 1979[18]
Añorbide Hautesle Elkarte %62,11 5 %56,46 4 %67,92 5 - - - - - - - - - - - - - -
Egonezinak %35,61 2 - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Nafar Herriaren Batasuna (UPN) - - %35,71 3 %26,3 2 - - - - - - - - - - - - - -
Añorbe Independente - - - - - - %51,16 4 %52,68 4 %79,78 7 %80,11 7 %74,65 7 - - - -
Añorbesa Hautesle Elkarte - - - - - - %30,23 2 - - - - - - - - - - - -
Añorbegatik Ekimena - - - - - - %17,15 1 - - - - - - - - - - - -
Añorbear Batasuna - - - - - - - - %47,32 3 - - - - - - - - - -
Independenteak 1 - - - - - - - - - - - - - - - - %64,16 5 %34,01 2
Independenteak 2 - - - - - - - - - - - - - - - - %35,84 2 %65,99 5

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007-2011 José Ignacio Etxeberria Ziordia Añorbide
2011-2015 José Ignacio Etxeberria Ziordia Añorbide
2011-2015 Joaquín María Sanz Goñi

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea frontoiaren ondoan dago, herriko plaza nagusian. Udaletxe izan aurretik eskola zegoen bertan. XX. mendearen hasieran eraiki zen. Beheko eta lehenengo solairuez gain, lau arkudun ataria dauka, eta fatxada nagusian oinohola, ertz kateak eta hutsaleko harresia daude. Eraikinaren gainontzekoa margoturik dago. Eraikinak inguruko udalerrietako egituren ezaugarri tipikoak dauzka.

Herriko idazkaria Tirapuko idazkari ere bada.

  • HELBIDEA: Foruen Plaza, 1

Garraioa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako Hiriarteko Garraioa sareko 334 lineak zerbitzua ematen dioudalerri honi:

NBUS logoa.svg Nafarroako Hiriarteko Garraioa
 Zerbitzua   Hasiera   Ibilbidea   Amaiera ⁠
334 Gares AdiosEneritzUkarAñorbeTirapuOlkotzMuru ArtederretaBiurrun Arrizabalaga

Kultura[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera Añorbe eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %0,70ek zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatu eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Añorbe) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak, atzera bota zuen gune mistoaren hedapena[19].

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

Jaiak eta ospakizunak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbeko jaiak abuztuaren 14tik abuztuaren 18ra antolatzen dira Jasokundearen ama birjinaren omenez. Jai txikiak ere badira, hauen data aldatu egiten da, Elizaren arabera, Corpus Christiren asteburuan ospatzen baitira. Horrez gain, urtean zehar hainbat erromeria antolatzen dira, esaterako, San Estebanen omenezkoa irailaren 2an.

Kirolak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Igeriketa eta frontoi-kirola[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbeko Udalak udan irekitzen diren igerilekuak eta pilotalekua ditu, baita gimnasiokoak ere.

Mendi-ibiliak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Añorbek bi mendi-ibilbide ditu. "Ardoaren ibilbidea" izenekoa, udalerriko bideetatik igarotzen dena eta bertan Nekeas upeltegia hornitzen duten mahastiak zein herria inguratzen duten paisaiak ikus daitezke.

Bigarren ibilbideak bi tontor ditu: San Martin gaina (izen bereko ermita du gainean) eta Chaparro gaina (erpin geodesiko bat du tontorrean). Bigarren ibilbide honek, San Martin gainetik bailararen ikuspegi ikusgarria ematen digu, 2014-2015 urteetan mendia zaintzeko egindako lanari esker. Tontor honetan piknik mahaiak eta inguruko mendien izena adierazten duten informazio taulak daude. Egun oskarbietan, Moncayoa ere ikus daiteke.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  • Jasokundearen parrokiako erretaula nagusia: Nafarroako eskola erromanistak XVI. mendearen bigarren erdian eginiko lana da. Erretaula nagusiko piezen batzea Pedro Contrerasek egin zuen 1577. urtean. Ondoren, 1597an, Juan de Landak errataularen margoak egin zituen. Erretaula, berriz, Gaspar Becerrarena da.
  • San Martin baseliza: Izen bereko mendian kokatzen da. Jatorri barrokoko eraikina da. Baselizaren oinarria laukizuzena da eta barruan XVII. mendeko gurutze bat eta eskultura bat daude.

Añorbear ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d e f Euskal Herriari Begira. Udalbiltza.
  2. Nafarroako Gobernua. (2018). Nafarroako Datu Soziolinguistikoak. Euskarabidea, 50-55 or..
  3. (Gaztelaniaz) «Añorbe» Ayuntamiento de Añorbe (Noiz kontsultatua: 2022-03-29).
  4. «Archivo Etnográfico» web.archive.org 2014-02-01 (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
  5. (Gaztelaniaz) SL, TAI GABE DIGITALA. (2017-06-22). «44 localidades navarras ganan derechos para el euskara al pasar a la ‘zona mixta’» naiz: (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
  6. (Gaztelaniaz) «Añorbe» Ayuntamiento de Añorbe (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
  7. «Archivo Etnográfico» web.archive.org 2014-02-01 (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
  8. «Archivo Etnográfico» web.archive.org 2014-02-01 (Noiz kontsultatua: 2022-04-01).
  9. Añorbeko udal hauteskundeak 2015.[Betiko hautsitako esteka]
  10. Añorbeko udal hauteskundeak 2011.
  11. Añorbeko udal hauteskundeak 2007.
  12. Añorbeko udal hauteskundeak 2003.
  13. Añorbeko udal hauteskundeak 1999.
  14. Añorbeko udal hauteskundeak 1995.
  15. Añorbeko udal hauteskundeak 1991.
  16. Añorbeko udal hauteskundeak 1987.
  17. Añorbeko udal hauteskundeak 1983.
  18. Añorbeko udal hauteskundeak 1979.
  19. Euskarakultur.com webguneko albistea.

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa