Tirapu

Wikipedia, Entziklopedia askea
Hona jauzi: nabigazioa, Bilatu
Tirapu
 Nafarroa Garaia, Euskal Herria
Tirapu.jpg
Administrazioa
Estatua Espainia
Erkidegoa Nafarroako Foru Erkidegoa
Merindadea Iruñeko merindadea
Eskualdea Izarbeibar
Izen ofiziala Tirapu
Alkatea Iñaki Lafuente Górriz
Posta kodea 31154
INE kodea 31229
Herritarra tirapuar
Kokapena
Koordenatuak 42° 39′ 31″ N, 1° 42′ 05″ W / 42.658611111111°N,1.7013888888889°W / 42.658611111111; -1.7013888888889Koordenatuak: 42° 39′ 31″ N, 1° 42′ 05″ W / 42.658611111111°N,1.7013888888889°W / 42.658611111111; -1.7013888888889
Tirapu hemen kokatua: Nafarroa Garaia
Tirapu
Tirapu
Tirapu (Nafarroa Garaia)
Openstreetmap logo.svg Ikusi OpenStreetMapen
Azalera 5,58 km2
Garaiera 505 metro
Distantzia 24 km Iruñera
Demografia
Biztanleria 57 biztanle
% 62,75 Twemoji 1f6b9.svg  Twemoji 1f6ba.svg % 37,25
Dentsitatea 10,22 biztanle/km²
Hazkundea
(2003-2013)[1]
Red Arrow Down.svg -% 4,92
Zahartze tasa[1] % 20,83
Ugalkortasun tasa[1] ‰ 0
Ekonomia
Jarduera tasa[1] % 0 (2011)
Genero desoreka[1] % 0 (2011)
Langabezia erregistratua[1] % 7,34 (2013)
Kultura
Euskaldunak % 1,67 (2010)
Euskararen erabilera % 0,0 (2011)
Datu gehigarriak

Tirapu[2] Nafarroako udalerria da. Iruñeko merindadeko herri honek 57 biztanle zituen 2014. urteko erroldaren arabera. Nafarroako hiriburutik 24 kilometrora dago.

Iruñerriko Mankomunitatea zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuak eskaintzeaz arduratzen da, Iruñea inguruko gune metropolitarreko beste hainbat herritan bezala.

Geografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Inguru naturala eta kokapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Herria Nafarroa erdialdean kokatzen da, Izarbeibarren, Iruñerriaren hegoaldean dagoen lehen ibarrean, alegia. Herrira heltzeko NA-601 errepidea hartu behar da eta orduan, Añorberantz doan NA-6013 herri bidea. Añorbera iristeko bi kilometro falta direnean, ezkerrera jo behar da eta NA-6014 errepidea jarraitu.

Tirapuk Ukarrekin egiten du muga iparraldean, Biurrun-Olkotzekin ekialdean, Añorberekin mendebaldean, eta Barasoainekin hegoaldean. Azken herri hau dagoeneko Erriberriko merindadekoa da.

Klima eta landaredia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udalerriko klima mediterraneo kontinental motakoa da eta urteko batez besteko balioak honakoak dira: Tenperatura 12-14 gradu artekoa, eta prezipitazioak 500-800mm bitartekoak. Urteko egun euritsuak 70 izaten dira hegoaldean eta 90 edo gehiago gunerik menditsuenetan.

Bertan ez den ia lehengo ameztien edo artadien arrastorik geratzen, baina gizakiak eragin aurretik udalerriaren gehienean horiek ziren zuhaizti sarrienak. Gaur egun, bakandutako baso horietan landaturiko pinu beltz austriarra da espezierik ugariena.

Historia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tirapuri buruzko lehen dokumentua 1002. urteko irailaren 11koa da. "Mutiloako Karta" izeneko dokumentu hartan herriaren izena aipatzen da, gaur egun, Leire monasterioan gordetzen da agiri hori. Herritarrek irailaren 11n ospatzen dute herriaren sortze data.

Ekonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tirapuko jarduera ekonomiko nagusia nekazaritza izan da betidanik. Dena den, duela mende asko, herriaren ipar-mendebaldean gesaltza industria txiki bat izan zen, Añorbeko mugatik hurbil.

Parke eolikoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sakontzeko, irakurri: «Nafarroako parke eolikoak»

Tirapuko udalerriaren mugen barruan, Biurrun eta Biurrun-Olkotz artean, Nafarroako gobernuak eraikitako "San Esteban" izeneko parke eolikoa dago. Ezarritako potentzia 24,42 megawattekoa da.

Demografia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Tirapuko biztanleria
Datu-iturria: www.ine.es

2008ko erroldaren arabera, ez zen etorkinik bizi Tirapun.

Politika[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udal hauteskundeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007an ez zen udal hauteskunderik izan Tirapun, ez zelako inongo talderik aurkeztu. [3]. Horren ondorioz 2008ko urtarrilaren 14an Joaquín San Martín Aierra alkate izendatu zuten, kudeaketa batzordearen izenean.

2011ko udal hauteskundeetan zerrenda bakarra aurkeztu zen, alkate kargua gorde zuen San Martínek eta beste bi kidek osatutako Agrupación Independiente de Tirapu (AIT)[4].

Alkateak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

2007-2008 Alfonso Lizarraga Navarlaz Jardunean
2008-2011 Joaquín San Martín Aierra Kudeaketa batzordea
2011-2015 Joaquín San Martín Aierra AIT
2015-2019 Iñaki Lafuente Górriz

Udaletxea[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaletxea elizatik gertu dago eta udalerriko eraikinik zaharrena da. Beheko solairua eta honen gaineko beste bi solairu dauzka, eta kanpoaldeko fatxadak margoturik daude. 1970eko hamarkadara arte, eraikina parrokia moduan erabili zen, eta gaur egun udaletxea izateaz gain, eraikinak taberna eta etxebizitzak hartzen ditu. Udala alkateak eta lau zinegotzik osatzen dute.

  • HELBIDEA: Udaletxearen Plaza z/g

Euskara[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Nafarroako gobernuak onartutako Euskararen Foru Legearen arabera, Tirapu eremu ez-euskalduneko udalerria zen, eta hori dela eta, hizkuntza ofizial bakarra gaztelania zen. 2001eko erroldaren arabera, herritarren %1,59k zekien euskaraz hitz egiten.

2008an Nafarroako Ezker Batuak eta Nafarroa Baik Euskararen Foru Legea aldatzeko eta gune mistoan udalerri gehiago sartzeko (horien artean Tirapu) proposamena aurkeztu zuten Nafarroako legebiltzarrean. UPN ez beste talde guztien baiezko botoarekin proposamena aurrera aterako zela zirudienean, PSN alderdiaren ustegabeko jarrera aldaketak atzera bota zuen gune mistoaren hedapena[5].

2017ko ekainaren 22an Nafarroako Parlamentuak eremu mistora pasatzea erabaki zuen, beste 43 udalekin batean.

Zerbitzuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Obanosen egoitza nagusia duen "Izarbeibarko Zerbitzuen Mankomunitatea" zaborra bildu, ura hornitu eta bestelako zerbitzuak emateaz arduratzen da udalerrian, Eneritzen eta eskualdeko beste hainbat herritan bezala.

Ondasun nabarmenak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Sorzez Garbiaren parrokia XVI. mendearen amaieran eraikitzen hasi eta XVII. mendearen hasieran amaitu zuten, zehazki 1609. urtean. Eliza jatorri erromanikoko eraikin baten arrastoen gainean eraiki zen.

2002ko irailaren 8an elizaren zaharberritze lanak amaitu eta eliza berrituan meza eman zen, herriaren sortzearen milurtekoa ospatzearekin batera.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ikus, gainera[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Tirapu Aldatu lotura Wikidatan
Portal.svg
Euskarazko Wikipedian bada atari bat, gai hau duena:
Nafarroa