Kardu ziza

Wikipedia, Entziklopedia askea
Jump to navigation Jump to search
Kardu ziza
Pleurotus eryngii.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaFungi
KlaseaAgaricomycetes
OrdenaAgaricales
FamiliaPleurotaceae Pleurotaceae
GeneroaPleurotus Pleurotus
Espeziea Pleurotus eryngii
(DC.) Quél. 1872
Mikologia
Gills icon.png 
orriak himenioan
Conical cap icon.svg 
kono-formako txapela
Decurrent gills icon2.svg 
himenioa dekurrentea da
White spore print icon.png 
espora zuriak dauzka
Saprotrophic ecology icon.png 
saprobioa da
Choice toxicity icon.png 
jateko bikaina da

Oharra: ez fidatu soilik orri honetan ematen diren datuez perretxiko bat identifikatzeko orduan. Inolako zalantzarik izanez gero, kontsultatu aditu batekin.

Kardu ziza (Pleurotus eryngii) Pleurotus generoko onddo jangarri bat da. Arrunta da Mediterraneo inguruko eskualdeetan (Europako hegoaldean, Afrikako iparraldean eta Ekialde Hurbilean), eta merkaturatzeko lantzen da gaur egun munduko toki askotan, batez ere Asian.

Deskribapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

P. eryngii Pleurotus generoko espezierik handiena da. Genero berekoa da Pleurotus ostreatus ezaguna ere. Hanka zuri lodi eta haragitsua dauka, eta txapel txikia.

Txapela 5 eta 10 zentimetro artekoa da ale helduetan. Ganbila da jaiotzean, baina laster lautzen da, eta azkenean pixka bat hondoratzen da erdigunean. Kolore aldakorrekoa da, baina denak dira marroixkak (ilunetik ia zuriraino). Gainazal leuna du, eta ertza kiribildu egiten zaio ale gazteetan.

Orri oso dekurrenteak ditu (Pleurotus generoaren ezaugarri berezia da), oso estuak eta tartean orritxoak dituztela. Ale gazteetan zurixkak dira, geroago gris edo krema kolorea hartzen dute.

Hanka laburra eta potoloa da, kolore argikoa hasieran eta ilunagoa zahartzean. Orokorrean txapelaren albo batean hasten da, nahiz eta erdialdean ere izan daitekeen.

Haragi trinko eta zurruna du, zuria. Usain leuna eta zapore gozoa ditu.

Ekologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ozeano Atlantikotik Hego-mendebaldeko Asiaraino hedatzen da, Indiara iritsita. Genero bereko beste espezie batzuk ez bezala, kardu ziza, izenak berak iradokitzen duen bezala, landare belarkaren bizkarroi ere bada.[1]

Urteko lehen agerraldia udaberrian izan ohi du, eta udazkenean berriro agertzen da.[2] Ia beti karduen eta apiazeoen sustraiei lotuta bizi da, lugorrietan, landu gabeko lursailetan eta bide bazterretan; oro har, landare ostalariak bizi diren tokietan.

Euskal Herrian, arruntagoa da gero eta hegoalderago.

Taxonomia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

P. eryngii espezieen konplexu bat da, eta hainbat aldaera deskribatu dira.

  • P. eryngii var. eryngii (DC.) Quél 1872Eryngium espezieei lotutakoak.
  • P. eryngii var. ferulae (Lanzi) Sacc. 1887Ferula communis espezieari lotutakoa.[3]
  • P. eryngii var. tingitanus Lewinsohn 2002Ferula tingitana espezieari lotutakoa.[3]
  • P. eryngii var. elaeoselini Venturella, Zervakis & La Rocca 2000Elaeoselinum asclepium espezieari lotutakoa.
  • P. eryngii var. thapsiae Venturella, Zervakis & Saitta 2002Thapsia garganica espezieari lotutakoa.[4]

Beste aldaera batzuk Ferulago, Cachrys, Laserpitium, eta Diplotaenia generoei lotuta deskribatu dira.[1]

Ikerketa molekularrek erakutsi dute Pleurotus nebrodensis kardu zizari estuki lotuta dagoela, baina beste espezie bat dela.[1] Pleurotus fossulatus ere hurbileko beste espezie bat da.[1]

Erabilerak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Perretxiko ezaguna da Euskal Herrian, batez ere hegoaldean, eta oso estimatua da.

Beste Pleurotus espezie batzuk bezala, kardu zizak nematodoak eraksotzen ditu eta horiek kontrolatzeko metodo bat izan daiteke.[5]

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. a b c d (Ingelesez)  Zervakis, Georgios I.; Venturella, Giuseppe; Papadopoulou, Kalliopi (2001) «Genetic polymorphism and taxonomic infrastructure of the Pleurotus eryngii species-complex as determined by RAPD analysis, isozyme profiles and ecomorphological characters» Microbiology 147 (11): 3183–3194 doi:10.1099/00221287-147-11-3183 PMID 11700370 .
  2. (Gaztelaniaz)  «Pleurotus eryngii» Fungipedia . Noiz kontsultatua: 2018-04-05 .
  3. a b   Lewinsohn, D.; Wasser, S. P.; Reshetnikov, S. V.; Hadar, Y.; Nevo, E. (2002) «The Pleurotus eryngii species-complex in Israel: Distribution and morphological description of a New Taxon» Mycotaxon 81: 51–67 .
  4.   Venturella, G.; G. Zervakis; A. Saitta (2002) «Pleurotus eryngii var. thapsiae var. nov. from Sicily» Mycotaxon 81: 69–74 .
  5.   «Predatory Activity of the Fungus Pleurotus eryngii on Ancylostoma caninum Infective Larvae» SOJ Veterinary Sciences 2015eko ekaina .

Kanpo loturak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Wikimedia Commonsen badira fitxategi gehiago, gai hau dutenak: Pleurotus eryngii