Zizahori

Wikipedia, Entziklopedia askea
Cantharellus cibarius» orritik birbideratua)
Zizahoria
Chanterelle Cantharellus cibarius.jpg
Sailkapen zientifikoa
ErreinuaFungi
KlaseaAgaricomycetes
OrdenaCantharellales
FamiliaCantharellaceae
GeneroaCantharellus
Espeziea Cantharellus cibarius
Fr., 1821
Mikologia
Teeth icon.png 
eztenak himenioan
Infundibuliform cap icon.svg 
inbutu-formako txapela
Decurrent gills icon2.svg 
himenioa dekurrentea da
Bare stipe icon.png 
hanka biluzik dago
Yellow spore print icon.png 
espora horiak dauzka
Mycorrhizal ecology icon.png 
mikorrizak eratzen ditu

Oharra: ez fidatu soilik orri honetan ematen diren datuez perretxiko bat identifikatzeko orduan. Inolako zalantzarik izanez gero, kontsultatu aditu batekin.

Zizahoria[1] (Cantharellus cibarius) Cantharellales ordenako onddo bat da. Perretxiko honek tronpeta itxura dauka, eta txapela hasieran ganbila da, baina gero leundua eta erditik hondoratua. Himenioa tolestura lodiek osatzen dute eta espora hori leun eliptikoak ditu.[2]

Beste izen arruntak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Cantharellus cibarius tokiko euskarazko testuetan:[3], lekaxin (lekazin); saltsa-perretxiko (txaltxa-perretxiku); San Juan perretxiko; San Juan ziza; xulxo; urri-ziza; xixa; xixeta; ziza hori; ziza gorri.

Deskribapena[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Onddo beltzaren ondoren gehien ezagutzen den onddoa da.

Barietate asko ditu.

Latinoxanthus: Plegu-orriak gris-moreak eta kapela horia.

Amathystius: Plegu-orriak horiak ezkata moreekin.

Bicolor: Plegu-orriak horixkak eta kapela zuria.

Albidus: Dena zurixka.

Neglectus: Hori zurbila tindu berdexkekin eta oso mehea.

Umbrinus: Kolore horixka ilunekoa.

Kapela: 3 eta 4 cm. Arteko diametroa. Haragitsua, sendoa, leuna, lehenik ganbila, gero deprimitua, apur bat hondoratua, ertza kiribildua, bihurgunetsua eta gingilduna. Kolorea horia, arrautza gorringoarena edo hori laranja.

Orriak: Hori bizia, plegu formakoak, batzuk urkilatuak, eta oso dekurrenteak.

Hanka: Betea, ilegabea, orrien kolore berekoa, 3 – 7 x 0,7-2 cm-koa.

Haragia: Irmoa,zurixka edo horixka, fruta-usain atseginekoa eta zapore gozokoa.[4]

Sasoia eta lekua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Udaren hasieratik udazkenera arte, batez ere hostoerorkorren basoetan, baina koniferoen artean ere irteten da.[5]

Jangarritasuna[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Ona, oso bilatua bere identifikazio eta kontserbazio errazagatik, harietan sartu eta lehortu daitezke, ondoren gisatuetan garnizio gisa erabiltzeko eta erreak ere bai.[6]

Nahasmen arriskua[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Hygrophoropsis aurantiaca-rekin nahas daiteke, baina hau laranja kolorekoa da eta bere oina meheagoa da. Beste nahaste bat, eta oraingoan arriskutsuagoa izan liteke, Clitocybe olearia-rekin da; toxikoa da, eta arazo gastrointestinal handiak eragiten ditu. Tamaina handiagoa eta benetako orriak ditu, laranja kolorekoa da, eta enbor edo sustraietan irteten da. Betik taldeka eta oinak oinarrian elkartuta.[7]

Etimologia[aldatu | aldatu iturburu kodea]

Cantharellus, grekotik dator eta koparen txikigarria da, kopa txikia esan nahi du. Cibarius, latinetik dator, cibus-etik, janaria, elikadura, bere jangarritasun bikainagatik.

Erreferentziak[aldatu | aldatu iturburu kodea]

  1. «Zizahori». Euskaltzaindiaren Hiztegia(Noiz kontsultatua: 2021-04-18)
  2. Euskal Herriko perretxiko eta onddoak, 2013, 2014, 2016, 2017, Zuzendaria Fernando Pedro Pérez, Kultura Saila, Eusko Jaurlaritza
    Bizkaiko Perretxiko eta Onddoak, 2012ko Abendua, A.D.E.V.E, Argazkiak:Fernando Pedro Pérez, Maite Legarra, Xabier Leizaola, Jon Urkijo, Nerea Aurtenetxe.
  3. Orotariko Euskal Hiztegia, Euskaltzaindia.
  4. (Gaztelaniaz) Bon,Marcel. (1988). Guia de Campo de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 306 or. ISBN 282-0865-4..
  5. (Gaztelaniaz) Cetto, Bruno. (1987). Guia de los hongos de Europa. Ediciones Omega, S. A. Barcelona, 447 or. ISBN 84-282-0253-6 (T.I). ISBN: 84-282-0538-8 (O.C.)..
  6. (Gaztelaniaz) Mendaza, Ramon, Diaz, Guillermo. (1987). Guia fotografica y descriptiva 800 especies a todo color. Iberduero, 540 or. ISBN 84-404-0530-8..
  7. (Gaztelaniaz) Lotina, Roberto. (1985). Mil setas ibericas. Diputacion foral de vizcaya, 361 or. ISBN 84-505-1806-7..

Kanpo estekak[aldatu | aldatu iturburu kodea]